# سوره حدید

> متن کامل سوره حدید (آهن) به عربی با ترجمه فارسی آیه به آیه، تلاوت 9 قاری و تفسیر کوتاه هر آیه. سورهٔ حدید در مدینه نازل شده و 29 آیه دارد. صفات خدا را بیان…

منبع: https://yasinsurah.com/fa/sureh-al-hadid/  
آخرین به‌روزرسانی: 2026-11-16T00:38:32+03:00

سوره 57 از 114 · جزء 27

29 آیه · مدنی · ترتیب نزول: 94مین

سورهٔ حدید در مدینه نازل شده و 29 آیه دارد. صفات خدا را بیان می‌کند؛ مؤمنان را به ایمان، انفاق در راه خدا و نرم کردن دل‌هایشان با یاد خدا دعوت می‌کند.

## سوره حدید به عربی با ترجمه فارسی

بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ  
به نام الله بخشندۀ مهربان

**1.** سَبَّحَ لِلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ وَهُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ ﴿١﴾  
ترجمه: آنچه در آسمان‌ها و زمین است برای الله تسبیح می‌گویند؛ و او تعالی پیروزمند حکیم است.

**2.** لَهُۥ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ يُحۡيِۦ وَيُمِيتُۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٌ ﴿٢﴾  
ترجمه: فرمانروایی آسمان‌ها و زمین از آنِ اوست؛ حیات مى‌بخشد و مرگ مى‌دهد؛ و بر هر كارى تواناست.

**3.** هُوَ ٱلۡأَوَّلُ وَٱلۡأٓخِرُ وَٱلظَّٰهِرُ وَٱلۡبَاطِنُۖ وَهُوَ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٌ ﴿٣﴾  
ترجمه: او ازلى و ابدى است و پیدا و ناپیدا؛ و به هر چیزى داناست.

**4.** هُوَ ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٖ ثُمَّ ٱسۡتَوَىٰ عَلَى ٱلۡعَرۡشِۖ يَعۡلَمُ مَا يَلِجُ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَمَا يَخۡرُجُ مِنۡهَا وَمَا يَنزِلُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ وَمَا يَعۡرُجُ فِيهَاۖ وَهُوَ مَعَكُمۡ أَيۡنَ مَا كُنتُمۡۚ وَٱللَّهُ بِمَا تَعۡمَلُونَ بَصِيرٞ ﴿٤﴾  
ترجمه: اوست كه آسمان‌ها و زمین را در شش روز آفرید؛ آنگاه [آن گونه كه شايسته جلال و مقام اوست] بر عرش قرار گرفت. هر چه در زمین نفوذ می‌كند یا از آن برمی‌آید و هر چه از آسمان فرود می‌آید یا در آن صعود می‌كند، [همه را] مى‌داند؛ و هر جا كه باشید، همراه شماست؛ و الله به آنچه مى‌كنید، بیناست.

**5.** لَّهُۥ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ وَإِلَى ٱللَّهِ تُرۡجَعُ ٱلۡأُمُورُ ﴿٥﴾  
ترجمه: فرمانروایی آسمان‌ها و زمین از آنِ اوست؛ و همۀ امور تنها به او بازگردانده مى‌شود.

**6.** يُولِجُ ٱلَّيۡلَ فِي ٱلنَّهَارِ وَيُولِجُ ٱلنَّهَارَ فِي ٱلَّيۡلِۚ وَهُوَ عَلِيمُۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ ﴿٦﴾  
ترجمه: [با تغییر تدریجى فصول] شب را در روز مى‌كشانَد و روز را در شب؛ و او به راز دل‌ها داناست.

**7.** ءَامِنُواْ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَأَنفِقُواْ مِمَّا جَعَلَكُم مُّسۡتَخۡلَفِينَ فِيهِۖ فَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مِنكُمۡ وَأَنفَقُواْ لَهُمۡ أَجۡرٞ كَبِيرٞ ﴿٧﴾  
ترجمه: به الله و پیامبرش ایمان آورید و از اموالى که شما را در [استفاده از] آن، جانشین [دیگران‌] قرار داده، انفاق کنید. زیرا افرادی از شما كه ایمان بیاورند و انفاق كنند، پاداش بزرگی [در پیش] دارند.

**8.** وَمَا لَكُمۡ لَا تُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلرَّسُولُ يَدۡعُوكُمۡ لِتُؤۡمِنُواْ بِرَبِّكُمۡ وَقَدۡ أَخَذَ مِيثَٰقَكُمۡ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ ﴿٨﴾  
ترجمه: چرا به الله ایمان نمى‌آورید؛ حال آنكه پیامبر، شما را فرامى‌خوانَد که به پروردگارتان ایمان بیاورید؟ اگر باور دارید، [به یاد داشته باشید که الله در این مورد] از شما پیمان گرفته است.

**9.** هُوَ ٱلَّذِي يُنَزِّلُ عَلَىٰ عَبۡدِهِۦٓ ءَايَٰتِۭ بَيِّنَٰتٖ لِّيُخۡرِجَكُم مِّنَ ٱلظُّلُمَٰتِ إِلَى ٱلنُّورِۚ وَإِنَّ ٱللَّهَ بِكُمۡ لَرَءُوفٞ رَّحِيمٞ ﴿٩﴾  
ترجمه: اوست که آیاتی روشنگر بر بنده‌اش نازل می‌کند تا شما را از تاریکی‌های [کفر و شرک] به سوی نور [ایمان] رهسپار گردانَد؛ [زیرا] الله نسبت به شما دلسوز و مهربان است.

**10.** وَمَا لَكُمۡ أَلَّا تُنفِقُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَلِلَّهِ مِيرَٰثُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ لَا يَسۡتَوِي مِنكُم مَّنۡ أَنفَقَ مِن قَبۡلِ ٱلۡفَتۡحِ وَقَٰتَلَۚ أُوْلَٰٓئِكَ أَعۡظَمُ دَرَجَةٗ مِّنَ ٱلَّذِينَ أَنفَقُواْ مِنۢ بَعۡدُ وَقَٰتَلُواْۚ وَكُلّٗا وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلۡحُسۡنَىٰۚ وَٱللَّهُ بِمَا تَعۡمَلُونَ خَبِيرٞ ﴿١٠﴾  
ترجمه: چرا در راه الله انفاق نمی‌كنید، حال آنكه میراثِ آسمان‌ها و زمین از آنِ الله است؟ كسانى كه پیش از فتح [مكه] انفاق كردند و جنگیدند، [با دیگران] برابر نیستند؛ درجۀ آنان والاتر از كسانى است كه پس از فتح، انفاق كردند و جنگیدند؛ ولى الله به هر دو گروه، نیکوترین [پاداش‌ها] را وعده داده است؛ و الله به آنچه انجام می‌دهید، آگاه است.

**11.** مَّن ذَا ٱلَّذِي يُقۡرِضُ ٱللَّهَ قَرۡضًا حَسَنٗا فَيُضَٰعِفَهُۥ لَهُۥ وَلَهُۥٓ أَجۡرٞ كَرِيمٞ ﴿١١﴾  
ترجمه: كیست كه به الله قرضی نیكو دهد [و انفاق کند] تا الله نیز آن را برایش چندین برابر سازد و [در آخرت] پاداشى نیکو داشته باشد؟

**12.** يَوۡمَ تَرَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ وَٱلۡمُؤۡمِنَٰتِ يَسۡعَىٰ نُورُهُم بَيۡنَ أَيۡدِيهِمۡ وَبِأَيۡمَٰنِهِمۖ بُشۡرَىٰكُمُ ٱلۡيَوۡمَ جَنَّٰتٞ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَاۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلۡفَوۡزُ ٱلۡعَظِيمُ ﴿١٢﴾  
ترجمه: [این پاداش بزرگ، در] روزى است كه مردان و زنان مؤمن را مى‌بینی كه نورشان، پیش رو و در سمت راستشان به شتاب حرکت می‌کند؛ [و به آنان خطاب مى‌شود:] «امروز بشارتِ باغ‌هایی [از بهشت] بر شما باد كه جویبارها از زیر [درختان] آن جاری است و جاودانه در آن به سر خواهید برد؛ این است همان كامیابى بزرگ».

**13.** يَوۡمَ يَقُولُ ٱلۡمُنَٰفِقُونَ وَٱلۡمُنَٰفِقَٰتُ لِلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱنظُرُونَا نَقۡتَبِسۡ مِن نُّورِكُمۡ قِيلَ ٱرۡجِعُواْ وَرَآءَكُمۡ فَٱلۡتَمِسُواْ نُورٗاۖ فَضُرِبَ بَيۡنَهُم بِسُورٖ لَّهُۥ بَابُۢ بَاطِنُهُۥ فِيهِ ٱلرَّحۡمَةُ وَظَٰهِرُهُۥ مِن قِبَلِهِ ٱلۡعَذَابُ ﴿١٣﴾  
ترجمه: روزى كه مردان و زنانِ منافق به مؤمنان مى‌گویند: «منتظرمان بمانید تا پرتویی از نورتان برگیریم»؛ به آنان گفته مى‌شود: به عقب بازگردید و كسبِ نور كنید؛ آنگاه دیواری میانشان قرار می‌گیرد كه درى دارد؛ درون آن [كه به سوی مؤمنان است،] رو به رحمت است و بیرون آن [كه به سمت منافقان است] رو به عذاب است.

**14.** يُنَادُونَهُمۡ أَلَمۡ نَكُن مَّعَكُمۡۖ قَالُواْ بَلَىٰ وَلَٰكِنَّكُمۡ فَتَنتُمۡ أَنفُسَكُمۡ وَتَرَبَّصۡتُمۡ وَٱرۡتَبۡتُمۡ وَغَرَّتۡكُمُ ٱلۡأَمَانِيُّ حَتَّىٰ جَآءَ أَمۡرُ ٱللَّهِ وَغَرَّكُم بِٱللَّهِ ٱلۡغَرُورُ ﴿١٤﴾  
ترجمه: [منافقان] به مؤمنان می‌گویند: «مگر ما [در دینداری و عبادت] همراه شما نبودیم؟» آنان پاسخ مى‌دهند: «بله، ولى شما [با دورویی و تزویر،] خود را به فتنه انداختید [و هلاک کردید]؛ و در انتظار [شکست مؤمنان و بازگشت به شرک و کفر] بودید و [دربارۀ یاری رساندنِ الله به پیامبر و مؤمنان] تردید داشتید و آرزوها[ی دروغین] شما را فریب داد تا آنکه درحالی فرمان [مرگ‌تان از جانب] الله فرارسید كه [شیطان] فریبنده شما را در برابرِ او تعالی گستاخ کرده بود».

**15.** فَٱلۡيَوۡمَ لَا يُؤۡخَذُ مِنكُمۡ فِدۡيَةٞ وَلَا مِنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْۚ مَأۡوَىٰكُمُ ٱلنَّارُۖ هِيَ مَوۡلَىٰكُمۡۖ وَبِئۡسَ ٱلۡمَصِيرُ ﴿١٥﴾  
ترجمه: امروز نه از شما [منافقان] غرامت مى‌پذیرند و نه از کافران؛ جایگاهتان آتش است كه [به راستی] شایستۀ شماست؛ و چه بد سرانجامى است!

**16.** ۞ أَلَمۡ يَأۡنِ لِلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَن تَخۡشَعَ قُلُوبُهُمۡ لِذِكۡرِ ٱللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ ٱلۡحَقِّ وَلَا يَكُونُواْ كَٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ مِن قَبۡلُ فَطَالَ عَلَيۡهِمُ ٱلۡأَمَدُ فَقَسَتۡ قُلُوبُهُمۡۖ وَكَثِيرٞ مِّنۡهُمۡ فَٰسِقُونَ ﴿١٦﴾  
ترجمه: آیا وقت آن فرا نرسیده است كه دل‌های مؤمنان به یاد الله و كلام حقى كه نازل شده است [نرم و] فروتن گردد و همچون كسانى نباشند كه پیش از این به آنان کتاب آسمانی داده شده بود و چون [از بعثت پیامبرانشان] زمانى طولانى بر آنان گذشت، دل‌هایشان سخت شد و بسیارى از آنان [از دینشان] منحرف شدند؟

**17.** ٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ يُحۡيِ ٱلۡأَرۡضَ بَعۡدَ مَوۡتِهَاۚ قَدۡ بَيَّنَّا لَكُمُ ٱلۡأٓيَٰتِ لَعَلَّكُمۡ تَعۡقِلُونَ ﴿١٧﴾  
ترجمه: آگاه باشید كه الله زمین را پس از خزان و خشكى‌اش زنده می‌سازد. [ای مردم،] مسلّماً ما نشانه‌ها[ى توان و تدبیر خود] را به روشنی برایتان بیان كرده‌ایم؛ باشد که بیندیشید.

**18.** إِنَّ ٱلۡمُصَّدِّقِينَ وَٱلۡمُصَّدِّقَٰتِ وَأَقۡرَضُواْ ٱللَّهَ قَرۡضًا حَسَنٗا يُضَٰعَفُ لَهُمۡ وَلَهُمۡ أَجۡرٞ كَرِيمٞ ﴿١٨﴾  
ترجمه: بى‌گمان، مردان و زنانى كه انفاق مى‌كنند و قرضی نیكو به الله مى‌دهند، ثوابشان چندین برابر می‌گردد و [در آخرت،] پاداشى فاخر [و نیک] خواهند داشت.

**19.** وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ بِٱللَّهِ وَرُسُلِهِۦٓ أُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلصِّدِّيقُونَۖ وَٱلشُّهَدَآءُ عِندَ رَبِّهِمۡ لَهُمۡ أَجۡرُهُمۡ وَنُورُهُمۡۖ وَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَكَذَّبُواْ بِـَٔايَٰتِنَآ أُوْلَٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلۡجَحِيمِ ﴿١٩﴾  
ترجمه: كسانى كه به الله و پیامبرانش ایمان آوردند، راستگویان [راست‌کردار] هستند؛ و شهیدان نزد پروردگارشان به سر می‌برند و [در آخرت،] پاداش و نورشان محفوظ است؛ و كسانى كه کفر ورزیدند و آیات ما را دروغ شمردند، دوزخى‌اند.

**20.** ٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّمَا ٱلۡحَيَوٰةُ ٱلدُّنۡيَا لَعِبٞ وَلَهۡوٞ وَزِينَةٞ وَتَفَاخُرُۢ بَيۡنَكُمۡ وَتَكَاثُرٞ فِي ٱلۡأَمۡوَٰلِ وَٱلۡأَوۡلَٰدِۖ كَمَثَلِ غَيۡثٍ أَعۡجَبَ ٱلۡكُفَّارَ نَبَاتُهُۥ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَىٰهُ مُصۡفَرّٗا ثُمَّ يَكُونُ حُطَٰمٗاۖ وَفِي ٱلۡأٓخِرَةِ عَذَابٞ شَدِيدٞ وَمَغۡفِرَةٞ مِّنَ ٱللَّهِ وَرِضۡوَٰنٞۚ وَمَا ٱلۡحَيَوٰةُ ٱلدُّنۡيَآ إِلَّا مَتَٰعُ ٱلۡغُرُورِ ﴿٢٠﴾  
ترجمه: بدانید که زندگى دنیا، بازیچه و سرگرمى و زیور، و فخرفروشى در برابر یكدیگر و افزون‌طلبى در اموال و فرزندان است؛ [این زندگى،] همچون بارانى است كه گیاهان [روییده از] آن، كشاورزان را به شگفت می‌آورد؛ سپس [این گیاه شاداب،] پژمرده شود؛ آنگاه مى‌بینى كه زرد می‌شود و سپس خاشاک مى‌گردد؛ و در آخرت، [نصیبِ منافقان و کافران] عذابی شدید است؛ و [نصیبِ مؤمنان،] آمرزش و رضایت الهی است. [در هر حال] زندگى دنیا چیزی جز [لذت و] برخوردارىِ فانی [و فریبنده] نیست.

**21.** سَابِقُوٓاْ إِلَىٰ مَغۡفِرَةٖ مِّن رَّبِّكُمۡ وَجَنَّةٍ عَرۡضُهَا كَعَرۡضِ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِ أُعِدَّتۡ لِلَّذِينَ ءَامَنُواْ بِٱللَّهِ وَرُسُلِهِۦۚ ذَٰلِكَ فَضۡلُ ٱللَّهِ يُؤۡتِيهِ مَن يَشَآءُۚ وَٱللَّهُ ذُو ٱلۡفَضۡلِ ٱلۡعَظِيمِ ﴿٢١﴾  
ترجمه: [ای مردم،] براى رسیدن به آمرزشِ پروردگارتان و بهشتى كه پهنۀ آن، همچون پهنۀ آسمان و زمین است، از یکدیگر پیشی بگیرید. [این بهشت،] براى كسانى آماده شده است كه به الله و پیامبرانش ایمان آورده‌اند. این [پاداش، ناشی از] فضل الهی است؛ آن را به هر کس که بخواهد [و شایسته بداند] عطا مى‌كند که الله فضل و بخشش بى‌حد دارد.

**22.** مَآ أَصَابَ مِن مُّصِيبَةٖ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَا فِيٓ أَنفُسِكُمۡ إِلَّا فِي كِتَٰبٖ مِّن قَبۡلِ أَن نَّبۡرَأَهَآۚ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرٞ ﴿٢٢﴾  
ترجمه: هیچ آسیبى در زمین و یا در وجود شما روى نخواهد داد، مگر پیش از آن که آن را پديد آوريم، در دفتر [علم الهی] رقم خورده است. به راستی كه این کار، بر الله آسان است.

**23.** لِّكَيۡلَا تَأۡسَوۡاْ عَلَىٰ مَا فَاتَكُمۡ وَلَا تَفۡرَحُواْ بِمَآ ءَاتَىٰكُمۡۗ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخۡتَالٖ فَخُورٍ ﴿٢٣﴾  
ترجمه: [این نكته را تذکر دادیم] تا بر آنچه از دستتان می‌رود افسوس نخورید و به آنچه به دست می‌آورید سرمست نگردید كه الله هیچ متكبرِ فخرفروشى را دوست ندارد.

**24.** ٱلَّذِينَ يَبۡخَلُونَ وَيَأۡمُرُونَ ٱلنَّاسَ بِٱلۡبُخۡلِۗ وَمَن يَتَوَلَّ فَإِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡغَنِيُّ ٱلۡحَمِيدُ ﴿٢٤﴾  
ترجمه: همان كسانى كه بخل مى‌ورزند و مردم را به بخل وامی‌دارند؛ و هر کس [از انفاق] روى بگرداندَ، [بداند كه] الله بى‌نیازِ ستوده است.

**25.** لَقَدۡ أَرۡسَلۡنَا رُسُلَنَا بِٱلۡبَيِّنَٰتِ وَأَنزَلۡنَا مَعَهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡمِيزَانَ لِيَقُومَ ٱلنَّاسُ بِٱلۡقِسۡطِۖ وَأَنزَلۡنَا ٱلۡحَدِيدَ فِيهِ بَأۡسٞ شَدِيدٞ وَمَنَٰفِعُ لِلنَّاسِ وَلِيَعۡلَمَ ٱللَّهُ مَن يَنصُرُهُۥ وَرُسُلَهُۥ بِٱلۡغَيۡبِۚ إِنَّ ٱللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٞ ﴿٢٥﴾  
ترجمه: در حقیقت، ما پیامبران خویش را با نشانه‌هاى روشن فرستادیم و كتاب و میزانِ [تشخیص حق از باطل،] با آنان نازل كردیم تا مردم به عدالت برخیزند؛ و آهن [و سایر فلزات] را پدید آوردیم كه در آن، هم نیرویی شدید وجود دارد و هم منافعى براى مردم؛ [چنین کردیم] تا الله [برای بندگانش] معلوم بدارد چه كسانى بدون آنکه پروردگارشان را ببینند، [با جنگ‌افزارهای آهنین،] او و پیامبرانش را [در میدان‌های جنگ] یارى مى‌كنند. بی‌تردید، الله نیرومندِ شکست‌ناپذیر است.

**26.** وَلَقَدۡ أَرۡسَلۡنَا نُوحٗا وَإِبۡرَٰهِيمَ وَجَعَلۡنَا فِي ذُرِّيَّتِهِمَا ٱلنُّبُوَّةَ وَٱلۡكِتَٰبَۖ فَمِنۡهُم مُّهۡتَدٖۖ وَكَثِيرٞ مِّنۡهُمۡ فَٰسِقُونَ ﴿٢٦﴾  
ترجمه: ما نوح و ابراهیم را [به رسالت] فرستادیم و در میان فرزندانشان [موهبتِ] پیامبرى و كتاب مقرر داشتیم؛ برخى از آنان راه یافتند و بسیارى از آنان نافرمانی کردند.

**27.** ثُمَّ قَفَّيۡنَا عَلَىٰٓ ءَاثَٰرِهِم بِرُسُلِنَا وَقَفَّيۡنَا بِعِيسَى ٱبۡنِ مَرۡيَمَ وَءَاتَيۡنَٰهُ ٱلۡإِنجِيلَۖ وَجَعَلۡنَا فِي قُلُوبِ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُ رَأۡفَةٗ وَرَحۡمَةٗۚ وَرَهۡبَانِيَّةً ٱبۡتَدَعُوهَا مَا كَتَبۡنَٰهَا عَلَيۡهِمۡ إِلَّا ٱبۡتِغَآءَ رِضۡوَٰنِ ٱللَّهِ فَمَا رَعَوۡهَا حَقَّ رِعَايَتِهَاۖ فَـَٔاتَيۡنَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مِنۡهُمۡ أَجۡرَهُمۡۖ وَكَثِيرٞ مِّنۡهُمۡ فَٰسِقُونَ ﴿٢٧﴾  
ترجمه: سپس به دنبال آنان، پیامبران دیگرمان را [مبعوث کردیم]؛ و سپس عیسى پسر مریم را فرستادیم و انجیل را به او عطا نمودیم و در دلِ پیروانش، رأفت و مهربانى نهادیم؛ ولی [دنیاگریزی و] رُهبانیتی را که بدعت نهادند، ما بر آنان مقرر نداشتیم؛ و هر چند هدفشان جلب رضایت الهی بود، ولی حقِ آن را [چنان که باید،] رعایت نکردند؛ از این رو، ما به افرادی از آنان که ایمان آوردند، پاداششان را عطا كردیم؛ ولى بسیارى از آنان [به بیراهه رفتند و] نافرمان بودند.

**28.** يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَءَامِنُواْ بِرَسُولِهِۦ يُؤۡتِكُمۡ كِفۡلَيۡنِ مِن رَّحۡمَتِهِۦ وَيَجۡعَل لَّكُمۡ نُورٗا تَمۡشُونَ بِهِۦ وَيَغۡفِرۡ لَكُمۡۚ وَٱللَّهُ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ﴿٢٨﴾  
ترجمه: اى مؤمنان، از الله پروا كنید و به پیامبرش [خالصانه] ایمان بیاورید تا الله از رحمت خویش، بهرۀ دوچندان به شما عطا نماید و نوری برایتان پدید آورَد كه در پرتوی آن گام بردارید و شما را ببخشاید. به راستی كه الله آمرزندۀ مهربان است.

**29.** لِّئَلَّا يَعۡلَمَ أَهۡلُ ٱلۡكِتَٰبِ أَلَّا يَقۡدِرُونَ عَلَىٰ شَيۡءٖ مِّن فَضۡلِ ٱللَّهِ وَأَنَّ ٱلۡفَضۡلَ بِيَدِ ٱللَّهِ يُؤۡتِيهِ مَن يَشَآءُۚ وَٱللَّهُ ذُو ٱلۡفَضۡلِ ٱلۡعَظِيمِ ﴿٢٩﴾  
ترجمه: [این را بیان کردیم] تا اهل كتاب بدانند كه به فضل و بخشش الهی دسترسى ندارند [و نمی‌توانند آن را به کسی اختصاص دهند یا از کسی بازدارند]؛ و اینكه تمامى برترى به دست الله است و به هر کس که بخواهد [و شایسته بداند] عطا مى‌كند. بی‌گمان، الله فضل و بخشش بى‌حد دارد.

## اطلاعات کوتاه

- **سوره:** 57 از 114
- **معنای نام:** آهن
- **شمار آیات:** 29
- **محل نزول:** مدینه
- **ترتیب نزول:** 94
- **جزء:** 27

## درباره سوره حدید

نام سوره از واژهٔ «حدید» در آیهٔ 25 گرفته شده که به معنای «آهن» است؛ در این آیه اعلام می‌شود خدا آهن را فروفرستاده که در آن قدرتی بزرگ و منافعی برای مردم است.

سوره در مدینه نازل شده و 29 آیه دارد. در مصحف در جایگاه 57 و در جزء 27 قرار دارد؛ در ترتیب نزول، سورهٔ 94 است. نخستین سوره در مصحف از سوره‌هایی است که با فعل «سبح» یا «یسبح» (تسبیح می‌کند) آغاز می‌شوند و «مسبحات» نام دارند. آیهٔ سوم که خدا را اول، آخر، ظاهر و باطن معرفی می‌کند، از شناخته‌شده‌ترین آیات دربارهٔ نام‌های خداست.

## زمان نزول سوره حدید

سوره در دورهٔ مدینه و زمانی نازل شد که مسلمانان باید با جان و مال فداکاری بزرگی می‌کردند. در آیهٔ 10 بیان می‌شود کسانی که پیش از فتح انفاق و جنگ کرده‌اند با کسانی که پس از آن انفاق و جنگ کرده‌اند یکسان نیستند؛ بیشتر مفسران مقصود از فتح را فتح مکه و برخی پیمان حدیبیه دانسته‌اند.

در مسلم نقل شده که عبدالله بن مسعود گفته است: «میان مسلمان شدن ما و هشدار گرفتن با آیهٔ 'آیا زمان آن نرسیده که دل‌های مؤمنان برای یاد خدا نرم شود؟' تنها چهار سال فاصله بود». بر پایهٔ این روایت، برخی علما تصور کرده‌اند بخشی از سوره در دوره‌ای زودتر نازل شده است؛ اما بیشتر علما سوره را مدنی می‌دانند.

## موضوعات سوره حدید

سوره با اعلام اینکه آنچه در آسمان‌ها و زمین است خدا را تسبیح می‌کند آغاز می‌شود؛ تأکید می‌شود فرمانروایی از آنِ اوست، او اول، آخر، ظاهر و باطن است، آسمان‌ها و زمین را در شش روز آفریده و انسان‌ها هر کجا باشند با آنان است.

سپس به ایمان به خدا و رسولش و انفاق از مالی دعوت می‌شود که خدا به امانت داده است؛ بشارت داده می‌شود کسی که به خدا قرضی نیکو دهد چندین برابر دریافت خواهد کرد. ترسیم می‌شود در روز قیامت نور مؤمنان پیشاپیش و در سمت راستشان حرکت می‌کند و منافقان از آنان نور می‌خواهند و دیواری میانشان کشیده می‌شود. به مؤمنان یادآوری می‌شود دل‌هایشان باید با یاد خدا نرم شود. بیان می‌شود زندگی دنیا تنها بازی، سرگرمی، زینت، فخرفروشی و رقابت در مال و فرزند است و به گیاهی می‌ماند که با باران سبز می‌شود و سپس می‌خشکد. اعلام می‌شود هر مصیبتی از پیش در کتابی نوشته شده تا بر ازدست‌رفته اندوه نخورند و به داده‌شده مغرور نشوند. بیان می‌شود پیامبران با کتاب و میزان فرستاده شده‌اند تا مردم عدالت را برپا دارند و آهن نیز فروفرستاده شده است. یادآوری می‌شود پیروان عیسی بعدها رهبانیت را پدید آوردند. سوره با اعلام اینکه به کسانی که از خدا بترسند و به پیامبر (ص) ایمان آورند دو بهره از رحمت و نور داده می‌شود، پایان می‌یابد.

## فضیلت سوره حدید

بنا بر روایتی که ترمذی، ابوداوود و نسائی از عرباض بن ساریه نقل کرده‌اند، پیامبر (ص) پیش از خواب سوره‌هایی را می‌خواندند که با فعل تسبیح آغاز می‌شوند و «مسبحات» نام دارند و می‌فرمودند: «در آنها آیه‌ای است که از هزار آیه بهتر است». سورهٔ حدید نخستین این سوره‌ها در مصحف است. ترمذی این روایت را «حسن غریب» توصیف کرده است.

در حدیث مشخص نشده مقصود کدام آیه است. برخی علما گفته‌اند ممکن است آیهٔ سوم سورهٔ حدید باشد که معنایش این است: «او اول و آخر و ظاهر و باطن است و او به هر چیز داناست».

توضیحات این سوره برای اپلیکیشن Yasin Suresi نوشته شده است.

## تفسیر سوره حدید

توضیح کوتاه همه آیات سوره حدید، از ترجمه فارسی «المختصر فی تفسیر القرآن الکریم».

### تفسیر آیات 1 تا 10

**1.** تفسیر: تمام مخلوقات الله در آسمان‌ها و زمین او تعالی را به پاکی و قداست می‌ستایند، و او ذات شکست ناپذیری است که هیچ‌کس بر او چیره نمی‌شود، و در آفرینش و تقدیر خویش بسیار دانا است.

**2.** تفسیر: فرمانروایی آسمان‌ها و زمین فقط از آنِ او است، هرکس را که بخواهد زنده کند زنده می‌گرداند، و هرکس را که بخواهد بمیراند می‌میراند، و او تعالی بر هر چیزی توانا است، و هیچ‌چیز او را ناتوان نمی‌سازد.

**3.** تفسیر: او اولی است که هیچ‌چیز پیش از او نبوده است، و آخری است که هیچ‌چیز پس از او نیست، و او ظاهری است که هیچ‌چیز فوق او نیست، و باطنی است که هیچ‌چیز از او پنهان نیست، و او تعالی از همه چیز آگاه است، و بر هیچ‌چیزسیطره دارد.

**4.** تفسیر: او ذاتی است که آسمان‌ها و زمین را در شش روز آفرید چنانکه در روز یکشنبه آغاز کرد، و در روز جمعه به پایان رساند، درحالی‌که بر آفرینش آنها در کمتر از چشم به‌هم زدنی توانا است، سپس او سبحانه بالا رفت و آن‌گونه که سزاوارش است بر عرش ارتفاع گرفت. از باران و بذر و چیزهای دیگری که وارد زمین می‌شود، و از گیاهان و معادن و سایر آنچه که از زمین خارج می‌شود و از باران و وحی و غیر آن‌ها که از آسمان فرود می‌آید، و از فرشتگان و اعمال و ارواح بندگان که در آسمان بالا می‌رود آگاه است. و - ای مردم- هر کجا که باشید با علم خویش همراه شما است. هیچ‌چیز از شما بر او پوشیده نمی‌ماند، و الله به آنچه انجام می‌دهید آگاه است، و ذره‌ای از اعمال‌تان بر او پوشیده نمی‌ماند، و به‌زودی شما را در قبال آن جزا خواهد داد.

**5.** تفسیر: فرمانروایی آسمان‌ها و زمین فقط از آنِ او است، و کارها فقط به‌سوی او تعالی بازگردانیده می‌شود، و مخلوقات در روز قیامت مورد حسابرسی قرار می‌گیرند، و در برابر اعمال‌شان جزا داده می‌شوند.

**6.** تفسیر: شب را در روز وارد می‌کند آن‌گاه تاریکی می‌آید، و مردم می‌خوابند، و روز را در شب وارد می‌کند آن‌گاه روشنایی می‌آید، و مردم به‌سوی کارهای‌شان روانه می‌شوند، و او تعالی از آنچه در سینه‌های بندگانش وجود دارد آگاه است، و ذره‌ای از آن بر او پوشیده نمی‌ماند.

**7.** تفسیر: به الله، و به رسولش ایمان آورید، و از مالی که الله شما را در آن جانشین قرار داده است که براساس آنچه برای‌تان تشریع کرده است در آن تصرف کنید انفاق کنید؛ زیرا کسانی از میان شما که به الله ایمان آورده باشند، و اموال‌شان را در راه الله هزینه کرده باشند، نزد او تعالی پاداش بزرگی دارند که همان بهشت است.

**8.** تفسیر: و چه چیزی شما را از ایمان به الله بازمی‌دارد؟! درحالی‌که رسول شما را به‌سوی الله فرامی‌خوانَد تا به پروردگارتان سبحانه ایمان آورید، و الله هنگامی‌که شما را از پشت پدران‌تان درآورد از شما پیمان گرفته است که به او ایمان آورید، اگر مؤمن هستید.

**9.** تفسیر: او همان ذاتی است که آیاتی روشن بر بنده‌اش محمد صلی الله علیه وسلم فرو می‌فرستد؛ تا شما را از تاریکی‌های کفر و جهل به‌سوی نور ایمان و علم درآورد، و به‌راستی‌که الله نسبت به شما بسیار مهربان و بخشنده است که پیامبری هدایتگر و مژده‌دهنده به‌سوی شما فرستاد.

**10.** تفسیر: و چه چیزی شما را از انفاق کردن در راه الله باز می دارد؟! در حالی که میراث آسمان ها و زمین از آنِ الله است، -ای مؤمنان- كسانى از شما كه پيش از فتح مكه در راه الله و برای رضایت او انفاق كردند و برای نصرت اسلام، جهاد نمودند با کسانی که بعد از فتح مکه انفاق کرده و با کافران جنگیدند؛ یکسان نیستند. درجه و مقام انفاق کنندگانِ قبل از فتح و مجاهدان در راه الله، از درجه و مقام کسانی که بعد از فتح مکه، اموالشان را در راه الله بخشیدند و با کافران جنگیدند؛ نزد الله متعال فراتر و برتر است، و به راستى الله متعال به هر دو گروه، بهشت را وعده داده است. الله به آنچه انجام می دهید بسیار دانا است و چیزی از اعمالتان بر او پوشیده نمی ماند و به زودی شما را در برابر آن سزا و پاداش خواهد داد.

### تفسیر آیات 11 تا 20

**11.** تفسیر: کیست که مالش را با رضایت قلبی برای وجه الله هزینه کند، تا الله پاداش مالش را که انفاق کرده است دوچندان به او بدهد، و در روز قیامت پاداشی گرامی، یعنی بهشت برایش باشد؟!

**12.** تفسیر: روزی‌که مردان و زنان مؤمن را می‌بینی که نورشان از جلو و سمت راست‌شان پیش می‌رود، و در آن روز به آنها گفته می‌شود: امروز مژده باد به شما بهشت‌هایی که نهرها از زیر کاخ‌ها و درختان‌شان جاری است که برای همیشه در آن می‌مانید. این پاداش همان رستگاری بزرگ است که هیچ رستگاری‌ای با آن برابری نمی‌کند.

**13.** تفسیر: روزی‌که مردان و زنان منافق به کسانی‌که ایمان آورده‌اند می‌گویند: به ما مهلت دهید تا مقداری از نور شما که ما را بر گذشتن از صراط یاری می‌رساند استفاده کنیم، و برای تمسخر منافقان به آنها گفته می‌شود: به پشت سرتان بازگردید، و نوری که با آن روشنایی می‌گیرید بخواهید، آن‌گاه میان آنها دیواری زده می‌شود، و آن دیوار دری دارد، که درِ باطن آن‌که به سمت مؤمنان است، رحمت، و درِ بیرون آن‌که به سمت منافقان است عذاب قرار دارد.

**14.** تفسیر: منافقان، مؤمنان را این گونه ندا مى دهند: مگر ما در اظهار اسلام و اطاعت همراه شما نبوديم؟! مؤمنان به آنان می گویند: آری، شما با ما بودید، اما با نفاق خويش تن را به فتنه انداختید و خود را نابود کردید، و منتظر بودید تا مومنان شکست بخورند و سپس کفر خود را آشکار کنید، در نصرت و یاری الهی به مؤمنان و زنده شدن پس از مرگ تردید داشتید، و آرزوهای نفسانی و دروغین شما را فریفت و تا هنگام فرا رسیدن مرگتان این گونه بودید و شیطان شما را در مورد پروردگار، فریب داد.

**15.** تفسیر: پس - ای منافقان- امروز فدیه‌ای به عوض عذاب الله از شما گرفته نمی‌شود و از کسانی‌که آشکارا به الله کفر ورزیدند نیز فدیه‌ای گرفته نمی‌شود، و مقصد شما و مقصد کافران جهنم است، که آن برای‌تان سزاوارتر، و شما به آن سزاوارتر هستید، و مقصد بدی است.

**16.** تفسیر: آیا برای کسانی که به الله و پیامبرش ایمان آورده اند، زمان آن فرا نرسیده است که دل هایشان به هنگام یاد پروردگار و در برابر وعده و وعیدهایی که در قرآن نازل کرده، نرم شده و آرام گردد، و در سنگدلی همچون یهودیانی که به آنان تورات و مسیحی هایی که به آنان انجیل داده شد، نباشند؛ آنگاه که فاصله ى زمانی میان آنان و بعثت پیامبرانشان طولانی شد، به سبب آن سنگدل گشتند و تعداد زیادی از آنان به جای اطاعت از پروردگار به نافرمانی و گناه روی آورده اند؟!

**17.** تفسیر: بدانید که الله زمین را با رویاندن گیاهانش پس از اینکه خشک بود زنده می‌گرداند، - ای مردم- به تحقیق که دلایل و براهین قدرت و وحدانیت الله را برای‌تان روشن کرده‌ایم تا در آنها بیندیشید؛ و بدانید ذاتی‌که زمین را پس از مرگش زنده گرداند بر برانگیختن شما پس از مرگ‌تان توانا است، و نیز بر نرم‌ کردن دل‌های‌تان پس از سخت ‌بودنش توانا است.

**18.** تفسیر: به‌راستی‌که مردان و زنان صدقه‌دهندۀ بخشی از اموال‌شان، همان کسانی‌که بخشی از اموال‌شان را با رضایت قلبی و بدون هیچ منت و آزاری انفاق می‌کنند، بر پاداش اعمال‌شان افزوده می‌شود: یک نیکی به ده برابر آن تا هفتصد برابر آن حتی تا چندین برابر آن؛ و افزون بر آن، پاداشی گرامی نزد الله دارند که همان بهشت است.

**19.** تفسیر: و کسانی‌که به الله و رسولانش بدون گذاشتن تفاوت میان آنها ایمان آورده‌اند، اینها همان راستان و گواهان نزد پروردگارشان هستند که پاداش گرامیِ آماده‌شده‌، و نوری را که در مقابل و سمت راست‌شان در روز قیامت پیش می‌رود دارند، و کسانی‌که به الله و رسولانش کفر ورزیده‌اند، و آیات نازل‌شدۀ ما بر رسولانمان را تکذیب کرده‌اند، اینها ساکنان جهنم هستند، که در روز قیامت در آن وارد می‌شوند و برای همیشه در آن می‌مانند، و از آن درآورده نمی‌شوند.

**20.** تفسیر: بدانید که زندگی دنیا محل بازی بدن‌ها و سرگرمی دل‌ها و زیوری است که با آن آراستگی می‌گیرید، و میان شما وسیلۀ فخرفروشی است با اموال و کالاهایی که در آن وجود دارد، و نازیدنی است به اموال و فرزندان زیاد؛ مانند بارانی که گیاهش کشاورزان را به شگفت آورد، سپس طولی نکشد که این گیاه سبز و خرم، خشک گردد، و - ای بیننده- آن را پس از سرسبز بودنش زرد می‌بینی، سپس الله آن را قطعات ریز و درهم‌شکسته‌ای قرار می‌دهد، و در آخرت عذاب سختی برای کافران و منافقان است، و برای بندگان مؤمن الله آمرزش گناهان و رضایتی از جانب او تعالی است. و زندگی دنیا جز کالایی نابودشدنی که هیچ ثباتی ندارد نیست. پس هرکس متاع نابودشدنی دنیا را بر نعمت‌های آخرت ترجیح دهد به تحقیق که زیان‌دیده و فریب‌خورده است.

### تفسیر آیات 21 تا 29

**21.** تفسیر: - ای مردم- بر انجام اعمال صالح مانند توبه و سایر عبادت‌هایی که با آنها به آمرزش گناهان‌تان می‌رسید از یکدیگر پیشی بگیرید، تا از این طریق به بهشتی برسید که پهنایش مانند پهنای آسمان و زمین است. الله این بهشت را برای کسانی‌که به او و رسولانش ایمان آورده‌اند آماده ساخته است. این پاداش، بخشش الله است که آن را برای هر یک از بندگانش بخواهد عطا می‌کند، و الله سبحانه دارای بخششی بزرگ بر بندگان مؤمن خویش است.

**22.** تفسیر: هیچ مصیبتی در زمین اعم از خشکسالی و غیر آن به مردم نمی‌رسد، و هیچ مصیبتی در خودشان به آنها نمی‌رسد مگر قبل از اینکه مخلوقات را بیافرینیم در لوح محفوظ ثبت شده است. به‌راستی‌که این کار بر الله آسان است.

**23.** تفسیر: و - ای مردم- این امر به آن سبب است که بر آنچه از دست داده‌اید اندوهگین نشوید، و به نعمت‌هایی که به شما عطا کرده است بیش از حد شاد نگردید. به‌راستی‌که الله هیچ متکبری را که با آنچه الله به او عطا کرده است بر مردم فخرفروشی می‌کند دوست ندارد.

**24.** تفسیر: کسانی‌که در آنچه انفاق آن برای‌شان واجب است بخل می‌ورزند، و دیگران را به بخل امر می‌کنند زیان‌دیده‌ هستند، و هرکس از طاعت الله روی بگرداند هرگز به الله زیان نخواهد رساند و فقط به خودش زیان می‌رساند؛ زیرا الله همان ذات بی‌نیازی است که به طاعت بندگانش نیازی ندارد، و در هر حالی ستوده‌شده است.

**25.** تفسیر: به تحقیق که رسولانمان را با حجت‌های آشکار و براهین روشن فرستادیم، و همراه آنها کتاب‌ها نازل کردیم، و میزان را فرو فرستادیم، تا مردم انصاف را برپا دارند، و آهن را که نیرویی سخت دارد نازل کردیم، که از آن سلاح ساخته می‌شود، و منافعی برای مردم در پیشه‌ها و حرفه‌های‌شان دارد، و الله برای بندگانش معلوم بدارد چه کسی از بندگانش در نهان او را یاری می‌رساند. به‌راستی‌که الله ذات نیرومند و شکست ناپذیری است که هیچ‌چیز او را مغلوب نمی‌کند، و از هیچ‌چیز ناتوان نیست.

**26.** تفسیر: و به تحقیق که نوح و ابراهیم علیهما السلام را فرستادیم، و در میان فرزندان آن دو، نبوت و کتاب‌های نازل‌شده را قرار دادیم. برخی از فرزندان آن دو به راه راست هدایت‌یافته، و توفیق‌یافته‌ هستند، و بسیاری از آنها از الله نافرمانی کردند.

**27.** تفسیر: سپس به دنبال آنها رسولانمان را پیاپی به‌سوی امت‌های‌شان فرستادیم، و در پی آنها عیسی پسر مریم علیهما السلام را فرستادیم و انجیل را به او عطا کردیم، و در دل‌های کسانی‌که به او ایمان آوردند، و از او پیروی کردند رأفت و مهربانی قرار دادیم، که یکدیگر را دوست داشتند و به یکدیگر مهربانی می‌کردند، و غلو در دین‌شان را ابداع کردند، و برخی نکاح‌ها و خوشی‌هایی را که الله برای‌شان حلال کرده بود رها کردند، درحالی‌که ما هرگز این کار را از آنها نخواستیم، و خودشان با نوآوری در دین شان خود را به آن ملزم کردند، و ما فقط پیروی خشنودی الله را خواستیم اما انجام ندادند، آن‌گاه پاداش کسانی از آنها را که ایمان آوردند عطا کردیم، و بسیاری از آنها با تکذیب آنچه رسول‌الله محمد صلی الله علیه وسلم نزدشان آورد از طاعت الله خارج هستند.

**28.** تفسیر: ای کسانی‌که به الله ایمان آورده‌اید و به احکامش عمل کرده‌اید، از الله با اجرای اوامر و اجتناب از نواهی‌اش بترسید و به رسولش ایمان آورید، تا دو سهم از پاداش و مزد به سبب ایمان‌تان به محمد صلی الله علیه وسلم، و ایمان‌تان به رسولان پیشین را به شما عطا کند، و نوری برای‌تان قرار دهد که در زندگی دنیا به آن راه یابید، و در روز قیامت بر روی صراط از آن روشنایی بگیرید، و گناهان‌تان را برای‌تان بیامرزد؛ یعنی آنها را بپوشاند و شما را در قبال آنها مواخذه نکند، و الله سبحانه نسبت به بندگانش بسیار آمرزنده و مهربان است.

**29.** تفسیر: و - ای مؤمنان- در حقیقت بخشش بزرگ خویش را به پاداش مضاعفی که برای شما آماده کرده‌ایم به شما بیان کردیم؛ تا اهل کتاب پیشین چه یهودیان و چه مسیحیان بدانند که آنها بر ذره‌ای از بخشش الله توانا نیستند به‌گونه‌ای که آن را برای هرکس می‌خواهند اجازه دهند، و از هرکس می‌خواهند منع کنند، و تا بدانند که تمام بخشش‌ها فقط به دست الله سبحانه است که آن را برای هر یک از بندگانش بخواهد عطا می‌کند، و الله دارای بخشش بزرگی است که آن را برای هر یک از بندگانش بخواهد اختصاص می‌دهد.

## پرسش‌های رایج درباره سوره حدید

### سوره حدید چند آیه دارد؟

سوره حدید 29 آیه دارد.

### حدید به چه معناست؟

حدید به معنای «آهن» است.

### سوره حدید مکی است یا مدنی؟

سوره حدید سوره‌ای مدنی است که در مدینه نازل شد. این سوره در ترتیب نزول، 94مین سوره است.

### سوره حدید در کدام جزء قرآن است؟

سوره حدید در جزء 27 است.

### سوره حدید چندمین سوره قرآن است؟

سوره حدید 57مین سوره قرآن است و پس از سوره واقعه و پیش از سوره مجادله قرار دارد.

### آیا می‌توانم تلاوت سوره حدید را اینجا بشنوم؟

بله. پخش‌کننده زیر آیات، سوره حدید را با صدای 9 قاری مشهور دارد؛ هنگام پخش، آیه‌ای که تلاوت می‌شود در فهرست آیات مشخص می‌شود.

- [سوره قبل 56. واقعه](https://yasinsurah.com/fa/sureh-al-waqiah/)
- [سوره بعد 58. مجادله](https://yasinsurah.com/fa/sureh-al-mujadilah/)

## اپلیکیشن سوره یس

یس و تمام قرآن را با ترجمه به 11 زبان بخوانید، تلاوت آیه به آیه را با صدای 9 قاری بشنوید و نشانه‌هایتان را در گوشی خود نگه دارید.

[App Store](https://apps.apple.com/ir/app/id6443493408) [Google Play](https://play.google.com/store/apps/details?id=tr.gen.suresi.yasin&hl=fa)
