سوره 16 از 114 · جزء 14
سوره نحل
128 آیه · مکی · ترتیب نزول: 70مین
سورهٔ نحل که در مکه نازل شده، 128 آیه دارد. با یادآوری نعمتهای بیشماری که خداوند به انسانها داده، به توحید و شکرگزاری فرا میخواند؛ و اصول اساسی اخلاق، مانند عدالت، نیکوکاری و دعوت نیکو را سفارش میکند.
سوره نحل به عربی با ترجمه فارسی
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
به نام الله بخشندۀ مهربان
- 1
أَتَىٰٓ أَمۡرُ ٱللَّهِ فَلَا تَسۡتَعۡجِلُوهُۚ سُبۡحَٰنَهُۥ وَتَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشۡرِكُونَ ﴿١﴾
[ای کافران، لحظۀ وقوع قیامت و] فرمانِ الله [برای عذابتان] نزدیک شده است؛ پس برای [رسیدنِ] آن شتاب نکنید. او منزّه است و از چیزهایی که با وی شریک میسازند برتر است.
- 2
يُنَزِّلُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةَ بِٱلرُّوحِ مِنۡ أَمۡرِهِۦ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ مِنۡ عِبَادِهِۦٓ أَنۡ أَنذِرُوٓاْ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّآ أَنَا۠ فَٱتَّقُونِ ﴿٢﴾
[الله] به فرمان خویش فرشتگان را با وحی بر هر یک از بندگانش که بخواهد نازل میکند [با این پیام] که: «[ای پیامبران، مردم را از شرک به الله] بیم دهید [و به آنان بگویید که] معبودی [بهحق] جز من نیست؛ پس [ای مردم،] از من پروا کنید».
- 3
خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ بِٱلۡحَقِّۚ تَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشۡرِكُونَ ﴿٣﴾
او تعالی آسمانها و زمین را بهحق [و هدفمند] آفرید [و] از چیزهایی که [با وى] شریک مىسازند برتر است.
- 4
خَلَقَ ٱلۡإِنسَٰنَ مِن نُّطۡفَةٖ فَإِذَا هُوَ خَصِيمٞ مُّبِينٞ ﴿٤﴾
[الله] انسان را از نطفهای آفرید و ناگهان او ستیزهگری سرسخت و آشکار شد.
- 5
وَٱلۡأَنۡعَٰمَ خَلَقَهَاۖ لَكُمۡ فِيهَا دِفۡءٞ وَمَنَٰفِعُ وَمِنۡهَا تَأۡكُلُونَ ﴿٥﴾
و چهارپایان را برایتان آفرید که در آنها پوشش [گرم] و منافع [دیگری] است و از [گوشت برخی از] آنها میخورید.
- 6
وَلَكُمۡ فِيهَا جَمَالٌ حِينَ تُرِيحُونَ وَحِينَ تَسۡرَحُونَ ﴿٦﴾
و در آنها زیبایى [و شكوه] برایتان است، آنگاه كه [آنها را شامگاهان] از چَرا بازمىآورید و [بامدادان] برای چَرا [به صحرا] مىفرستید.
- 7
وَتَحۡمِلُ أَثۡقَالَكُمۡ إِلَىٰ بَلَدٖ لَّمۡ تَكُونُواْ بَٰلِغِيهِ إِلَّا بِشِقِّ ٱلۡأَنفُسِۚ إِنَّ رَبَّكُمۡ لَرَءُوفٞ رَّحِيمٞ ﴿٧﴾
[آنها] بارهاى سنگین شما را [از شهری] به شهرى [دیگر] مىبَرند كه [اگر چنین نمیکردند،] جز با زحمتی جانکاه نمىتوانستید به آنجا برسید. به راستی که پروردگارتان دلسوز و مهربان است.
- 8
وَٱلۡخَيۡلَ وَٱلۡبِغَالَ وَٱلۡحَمِيرَ لِتَرۡكَبُوهَا وَزِينَةٗۚ وَيَخۡلُقُ مَا لَا تَعۡلَمُونَ ﴿٨﴾
و اسبان و قاطِران و خران را [نیز آفرید] تا بر آنها سوار شوید و [نیز برایتان مایۀ] تجمل [است] و چیزهایی میآفریند که نمیدانید.
- 9
وَعَلَى ٱللَّهِ قَصۡدُ ٱلسَّبِيلِ وَمِنۡهَا جَآئِرٞۚ وَلَوۡ شَآءَ لَهَدَىٰكُمۡ أَجۡمَعِينَ ﴿٩﴾
بر الله است که راهِ راست [= اسلام] را [به بندگانش بنمایاند] و برخی از آن [راهها] بیراهه است؛ و اگر [الله] میخواست، همۀ شما را هدایت میکرد.
- 10
هُوَ ٱلَّذِيٓ أَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗۖ لَّكُم مِّنۡهُ شَرَابٞ وَمِنۡهُ شَجَرٞ فِيهِ تُسِيمُونَ ﴿١٠﴾
او همان ذاتی است که آبی از آسمان فروفرستاد که آشامیدنیِ شما از آن است و [گیاه و] درختی كه [چهارپایان خود را] در آن مىچرانید [نیز] از آن [آب] است.
- 11
يُنۢبِتُ لَكُم بِهِ ٱلزَّرۡعَ وَٱلزَّيۡتُونَ وَٱلنَّخِيلَ وَٱلۡأَعۡنَٰبَ وَمِن كُلِّ ٱلثَّمَرَٰتِۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةٗ لِّقَوۡمٖ يَتَفَكَّرُونَ ﴿١١﴾
[الله] به وسیله آن، كِشت و زیتون و درختان خرما و انگور و همه نوع محصولات [و میوههای دیگر] برایتان مىرویانَد. به راستی که در اینها براى مردمی که میاندیشند نشانهاى [از قدرت پروردگار] است.
- 12
وَسَخَّرَ لَكُمُ ٱلَّيۡلَ وَٱلنَّهَارَ وَٱلشَّمۡسَ وَٱلۡقَمَرَۖ وَٱلنُّجُومُ مُسَخَّرَٰتُۢ بِأَمۡرِهِۦٓۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّقَوۡمٖ يَعۡقِلُونَ ﴿١٢﴾
و شب و روز و خورشید و ماه را به خدمتتان گماشت؛ و ستارگان [نیز] به فرمانش در خدمت [انسان] هستند. بیتردید، در این [آفرینش،] برای مردم كه خردورزی میکنند نشانهای [از قدرت پروردگار] است.
- 13
وَمَا ذَرَأَ لَكُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ مُخۡتَلِفًا أَلۡوَٰنُهُۥٓۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةٗ لِّقَوۡمٖ يَذَّكَّرُونَ ﴿١٣﴾
و آنچه را که در زمین به رنگهای گوناگون برایتان آفرید [نیز به خدمت شما گماشت]. بىتردید، در این [امور،] براى مردمى كه پند مىگیرند، نشانهاى [از قدرت پروردگار] است.
- 14
وَهُوَ ٱلَّذِي سَخَّرَ ٱلۡبَحۡرَ لِتَأۡكُلُواْ مِنۡهُ لَحۡمٗا طَرِيّٗا وَتَسۡتَخۡرِجُواْ مِنۡهُ حِلۡيَةٗ تَلۡبَسُونَهَاۖ وَتَرَى ٱلۡفُلۡكَ مَوَاخِرَ فِيهِ وَلِتَبۡتَغُواْ مِن فَضۡلِهِۦ وَلَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ ﴿١٤﴾
اوست كه دریا را به خدمتتان گماشت تا از [صیدِ] آن، گوشت تازه بخورید و زیورى [همچون مروارید و مرجان] از آن بیرون مىآورید که میپوشید؛ و کشتیها را در آن [دریا] مىبینى كه [امواج را] مىشكافند تا شما از فضل [و بخشش] الله بهرهمند گردید و باشد كه سپاس گزارید.
- 15
وَأَلۡقَىٰ فِي ٱلۡأَرۡضِ رَوَٰسِيَ أَن تَمِيدَ بِكُمۡ وَأَنۡهَٰرٗا وَسُبُلٗا لَّعَلَّكُمۡ تَهۡتَدُونَ ﴿١٥﴾
و کوههای استوار [و محکمی] در زمین درافکند که مبادا شما را بلرزاند و جویبارها و راهها[یی پدید آورد] تا [بدون گمشدن،] راه خود را بیابید.
- 16
وَعَلَٰمَٰتٖۚ وَبِٱلنَّجۡمِ هُمۡ يَهۡتَدُونَ ﴿١٦﴾
و نشانههایى [برای یافتن مسیرها در طول روز آفرید] و توسط ستاره[ها نیز در شب] راهیابی مىكنند.
- 17
أَفَمَن يَخۡلُقُ كَمَن لَّا يَخۡلُقُۚ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ ﴿١٧﴾
آیا آن ذاتی که میآفریند همچون کسی است که [هیچ] نمیآفریند؟ آیا پند نمیگیرید؟
- 18
وَإِن تَعُدُّواْ نِعۡمَةَ ٱللَّهِ لَا تُحۡصُوهَآۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَغَفُورٞ رَّحِيمٞ ﴿١٨﴾
اگر [بخواهید] نعمت[های] الله را بشمارید، نمیتوانید آنها را به شمارش درآورید. بیتردید، الله آمرزندۀ مهربان است.
- 19
وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ مَا تُسِرُّونَ وَمَا تُعۡلِنُونَ ﴿١٩﴾
و الله آنچه پنهان میکنید و آشکار میسازید، [همه را] میداند.
- 20
وَٱلَّذِينَ يَدۡعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ لَا يَخۡلُقُونَ شَيۡـٔٗا وَهُمۡ يُخۡلَقُونَ ﴿٢٠﴾
و آنهایی را که [مشرکان] به جای الله [به یاری و دعا] میخوانند، چیزی را نمیآفرینند و خود آفریده میشوند.
- 21
أَمۡوَٰتٌ غَيۡرُ أَحۡيَآءٖۖ وَمَا يَشۡعُرُونَ أَيَّانَ يُبۡعَثُونَ ﴿٢١﴾
[این معبودها در حقیقت،] مُردهاند نه زنده؛ و خود نمیدانند که چه هنگام برانگیخته میشوند.
- 22
إِلَٰهُكُمۡ إِلَٰهٞ وَٰحِدٞۚ فَٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡأٓخِرَةِ قُلُوبُهُم مُّنكِرَةٞ وَهُم مُّسۡتَكۡبِرُونَ ﴿٢٢﴾
معبود شما، معبودی یگانه است؛ و کسانی که به آخرت ایمان ندارند، دلهایشان انکارکننده[ی حق] است و خود متکبرند.
- 23
لَا جَرَمَ أَنَّ ٱللَّهَ يَعۡلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعۡلِنُونَۚ إِنَّهُۥ لَا يُحِبُّ ٱلۡمُسۡتَكۡبِرِينَ ﴿٢٣﴾
قطعاً الله آنچه را پنهان میکنند و آشکار میسازند [همه را] میداند. بیتردید، او متکبران را دوست ندارد.
- 24
وَإِذَا قِيلَ لَهُم مَّاذَآ أَنزَلَ رَبُّكُمۡ قَالُوٓاْ أَسَٰطِيرُ ٱلۡأَوَّلِينَ ﴿٢٤﴾
هنگامی که به آنان گفته میشود: «پروردگارتان چه چیزی نازل کرده است؟» میگویند: «افسانههای [خیالی] پیشینیان».
- 25
لِيَحۡمِلُوٓاْ أَوۡزَارَهُمۡ كَامِلَةٗ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ وَمِنۡ أَوۡزَارِ ٱلَّذِينَ يُضِلُّونَهُم بِغَيۡرِ عِلۡمٍۗ أَلَا سَآءَ مَا يَزِرُونَ ﴿٢٥﴾
[همچنان در کفر میمانند] تا روز قیامت، [هم] بارِ گناهان خود را به تمامی بر دوش کشند و [هم بخشی] از بارِ گناهان کسانی را که از روی نادانی [و تقلید] گمراهشان کردهاند. هان! چه بد است آنچه بر دوش میکشند!
- 26
قَدۡ مَكَرَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡ فَأَتَى ٱللَّهُ بُنۡيَٰنَهُم مِّنَ ٱلۡقَوَاعِدِ فَخَرَّ عَلَيۡهِمُ ٱلسَّقۡفُ مِن فَوۡقِهِمۡ وَأَتَىٰهُمُ ٱلۡعَذَابُ مِنۡ حَيۡثُ لَا يَشۡعُرُونَ ﴿٢٦﴾
در حقیقت، کسانی که پیش از آنان بودند [نیز] نیرنگ [و بداندیشی] کردند؛ اما فرمان الله دررسید که بنیادشان را از اساس برانداخت و سقف بر سرشان فرو ریخت و از [همان] جایی که گمان نمیکردند عذاب دامنگیرشان شد.
- 27
ثُمَّ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ يُخۡزِيهِمۡ وَيَقُولُ أَيۡنَ شُرَكَآءِيَ ٱلَّذِينَ كُنتُمۡ تُشَٰٓقُّونَ فِيهِمۡۚ قَالَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡعِلۡمَ إِنَّ ٱلۡخِزۡيَ ٱلۡيَوۡمَ وَٱلسُّوٓءَ عَلَى ٱلۡكَٰفِرِينَ ﴿٢٧﴾
سپس روز قیامت، [الله با عذابی دردناک،] آنان را خوار میسازد و میفرماید: «کجا هستند شریکان من که دربارۀ آنان [با پیامبران و مؤمنان] ستیز میکردید؟» کسانی که به آنان علم داده شده است [= علمای ربانی] میگویند: «امروز خواری و عذاب، نصیب کافران است».
- 28
ٱلَّذِينَ تَتَوَفَّىٰهُمُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ ظَالِمِيٓ أَنفُسِهِمۡۖ فَأَلۡقَوُاْ ٱلسَّلَمَ مَا كُنَّا نَعۡمَلُ مِن سُوٓءِۭۚ بَلَىٰٓۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمُۢ بِمَا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ ﴿٢٨﴾
[همان] کسانی که فرشتگان [عذاب،] در حالی جانشان را میگیرند که [به سبب شرک در دنیا] به خود ستم کرده بودند. [آنان در هنگام مرگ] سرِ تسلیم فرود میآورند [و میگویند:] «ما هیچ [کارِ] بدی نمیکردیم». آری، مسلماً الله به آنچه میکردید داناست.
- 29
فَٱدۡخُلُوٓاْ أَبۡوَٰبَ جَهَنَّمَ خَٰلِدِينَ فِيهَاۖ فَلَبِئۡسَ مَثۡوَى ٱلۡمُتَكَبِّرِينَ ﴿٢٩﴾
پس، از دروازههای دوزخ وارد شوید [که] جاودانه در آن خواهید بود؛ و به راستی، جایگاه گردنکشان چه بد است!
- 30
۞ وَقِيلَ لِلَّذِينَ ٱتَّقَوۡاْ مَاذَآ أَنزَلَ رَبُّكُمۡۚ قَالُواْ خَيۡرٗاۗ لِّلَّذِينَ أَحۡسَنُواْ فِي هَٰذِهِ ٱلدُّنۡيَا حَسَنَةٞۚ وَلَدَارُ ٱلۡأٓخِرَةِ خَيۡرٞۚ وَلَنِعۡمَ دَارُ ٱلۡمُتَّقِينَ ﴿٣٠﴾
و به کسانی که پرهیزگاری کردند گفته میشود: «پروردگارتان [بر پیامبر] چه چیز نازل کرده است؟» آنان میگویند: «خیر [و نیکوییِ بسیار]». براى كسانى كه در این دنیا نیكى كردهاند، [پاداش] نیكویى است و قطعاً سراى آخرت بهتر است؛ و به راستی، چه نیكوست سراى پرهیزگاران!
- 31
جَنَّٰتُ عَدۡنٖ يَدۡخُلُونَهَا تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُۖ لَهُمۡ فِيهَا مَا يَشَآءُونَۚ كَذَٰلِكَ يَجۡزِي ٱللَّهُ ٱلۡمُتَّقِينَ ﴿٣١﴾
[جایگاهشان،] باغهایی [از بهشت] جاودان است که به آن وارد میشوند. از زیر [درختان] آن جویبارها جاری است [و] در آنجا هر چه بخواهند برایشان [فراهم] است. الله پرهیزگاران را اینچنین پاداش میدهد.
- 32
ٱلَّذِينَ تَتَوَفَّىٰهُمُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ طَيِّبِينَ يَقُولُونَ سَلَٰمٌ عَلَيۡكُمُ ٱدۡخُلُواْ ٱلۡجَنَّةَ بِمَا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ ﴿٣٢﴾
[همان] كسانى كه فرشتگان در حالى جانشان را مىستانند كه [از آلودگیِ کفر و گناه] پاكند [و به آنان] مىگویند: «درود بر شما. به [پاداش] آنچه میکردید [اینک] به بهشت درآیید».
- 33
هَلۡ يَنظُرُونَ إِلَّآ أَن تَأۡتِيَهُمُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ أَوۡ يَأۡتِيَ أَمۡرُ رَبِّكَۚ كَذَٰلِكَ فَعَلَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡۚ وَمَا ظَلَمَهُمُ ٱللَّهُ وَلَٰكِن كَانُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ يَظۡلِمُونَ ﴿٣٣﴾
آیا [کافران] جز این انتظار دارند که فرشتگان [برای قبض روح] به سراغشان بیایند یا فرمان پروردگارت [برای عذابشان] بیاید؟ کسانی که پیش از آنان بودند [نیز] چنین میکردند و الله به آنان ستم نکرد؛ بلکه آنان خود به خویشتن ستم میکردند.
- 34
فَأَصَابَهُمۡ سَيِّـَٔاتُ مَا عَمِلُواْ وَحَاقَ بِهِم مَّا كَانُواْ بِهِۦ يَسۡتَهۡزِءُونَ ﴿٣٤﴾
پس [كیفر] بدیهایی كه مرتکب شده بودند گریبانگیرشان شد و آنچه که آن را مسخره مىكردند آنان را فروگرفت.
- 35
وَقَالَ ٱلَّذِينَ أَشۡرَكُواْ لَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ مَا عَبَدۡنَا مِن دُونِهِۦ مِن شَيۡءٖ نَّحۡنُ وَلَآ ءَابَآؤُنَا وَلَا حَرَّمۡنَا مِن دُونِهِۦ مِن شَيۡءٖۚ كَذَٰلِكَ فَعَلَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡۚ فَهَلۡ عَلَى ٱلرُّسُلِ إِلَّا ٱلۡبَلَٰغُ ٱلۡمُبِينُ ﴿٣٥﴾
و کسانی که شرک ورزیدند گفتند: «اگر الله مىخواست، نه ما و نه پدرانمان چیزى را غیر از او عبادت نمیکردیم و چیزى را جز به [خواست و فرمان] او حرام نمىكردیم». كسانى كه پیش از آنان بودند نیز چنین کردند؛ پس آیا پیامبران وظیفهای جز رساندن آشكار [وحی] دارند؟
- 36
وَلَقَدۡ بَعَثۡنَا فِي كُلِّ أُمَّةٖ رَّسُولًا أَنِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ وَٱجۡتَنِبُواْ ٱلطَّٰغُوتَۖ فَمِنۡهُم مَّنۡ هَدَى ٱللَّهُ وَمِنۡهُم مَّنۡ حَقَّتۡ عَلَيۡهِ ٱلضَّلَٰلَةُۚ فَسِيرُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَٱنظُرُواْ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلۡمُكَذِّبِينَ ﴿٣٦﴾
یقیناً ما در هر امتی، پیامبری را [با این پیام] برانگیختیم که: «الله یکتا را عبادت کنید و از طاغوت [= معبودان غیر الله] دوری کنید». الله برخی از آنان را هدایت كرده است و برخی از آنان نیز سزاوار گمراهى شدند. پس در زمین بگردید و بنگرید که سرانجامِ تكذیبكنندگان [آیات الهی] چگونه بوده است.
- 37
إِن تَحۡرِصۡ عَلَىٰ هُدَىٰهُمۡ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي مَن يُضِلُّۖ وَمَا لَهُم مِّن نَّٰصِرِينَ ﴿٣٧﴾
[ای پیامبر،] هر اندازه بر هدایت آنان مشتاق باشی [سودی ندارد؛ زیرا] الله کسی را که گمراه نماید، هدایت نخواهد کرد و آنان [هیچ] یاوری ندارند.
- 38
وَأَقۡسَمُواْ بِٱللَّهِ جَهۡدَ أَيۡمَٰنِهِمۡ لَا يَبۡعَثُ ٱللَّهُ مَن يَمُوتُۚ بَلَىٰ وَعۡدًا عَلَيۡهِ حَقّٗا وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ ﴿٣٨﴾
[مشرکان] با سختترین سوگندهایشان به الله سوگند خوردند که: «الله کسی را که میمیرد برنمیانگیزد». آری، این [برانگیختنِ مردگان]، وعدهای است که بهحق بر عهدۀ اوست؛ ولی بیشتر مردم نمیدانند.
- 39
لِيُبَيِّنَ لَهُمُ ٱلَّذِي يَخۡتَلِفُونَ فِيهِ وَلِيَعۡلَمَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ أَنَّهُمۡ كَانُواْ كَٰذِبِينَ ﴿٣٩﴾
[او مردگان را زنده میکند] تا سرانجام [حقیقتِ] آنچه را که در آن اختلاف میکنند برایشان روشن سازد و تا کسانی که کفر ورزیدند بدانند که دروغگو بودهاند.
- 40
إِنَّمَا قَوۡلُنَا لِشَيۡءٍ إِذَآ أَرَدۡنَٰهُ أَن نَّقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ ﴿٤٠﴾
سخن ما دربارۀ چیزی که آن را اراده کردهایم فقط این است که به آن میگوییم: «موجود شو»، پس بیدرنگ موجود میشود.
- 41
وَٱلَّذِينَ هَاجَرُواْ فِي ٱللَّهِ مِنۢ بَعۡدِ مَا ظُلِمُواْ لَنُبَوِّئَنَّهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَا حَسَنَةٗۖ وَلَأَجۡرُ ٱلۡأٓخِرَةِ أَكۡبَرُۚ لَوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ ﴿٤١﴾
و کسانی که در [راه] الله ـ پس از آنكه مورد ستم واقع شدندـ هجرت کردند، قطعاً در دنیا [در سرزمین و] مکانی نیکو آنان را جای میدهیم؛ و یقیناً پاداش آخرت بزرگتر است. اگر [کسانی که از هجرت امتناع کردند، پاداش این کار را] میدانستند، [هرگز از هجرت بازنمیماندند].
- 42
ٱلَّذِينَ صَبَرُواْ وَعَلَىٰ رَبِّهِمۡ يَتَوَكَّلُونَ ﴿٤٢﴾
[مهاجران در راه الله،] کسانی [هستند] که شکیبایی نمودند و بر پروردگارشان توکل میکنند.
- 43
وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن قَبۡلِكَ إِلَّا رِجَالٗا نُّوحِيٓ إِلَيۡهِمۡۖ فَسۡـَٔلُوٓاْ أَهۡلَ ٱلذِّكۡرِ إِن كُنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ ﴿٤٣﴾
و [ای پیامبر،] ما پیش از تو جز مردانی که به آنان وحی میکردیم [کسی را به رسالت] نفرستادیم؛ پس [ای مشرکان،] اگر نمیدانید، از اهل ذکر [= دانشمندان اهل کتاب] بپرسید.
- 44
بِٱلۡبَيِّنَٰتِ وَٱلزُّبُرِۗ وَأَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلذِّكۡرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيۡهِمۡ وَلَعَلَّهُمۡ يَتَفَكَّرُونَ ﴿٤٤﴾
[آن پیامبران را] با دلایل روشن و کتابها[ی آسمانی فرستادیم]؛ و [ما این] قرآن را بر تو نازل کردیم تا برای مردم آنچه را که برایشان نازل شده است روشن سازی؛ باشد که [در مفاهیمش] بیندیشند.
- 45
أَفَأَمِنَ ٱلَّذِينَ مَكَرُواْ ٱلسَّيِّـَٔاتِ أَن يَخۡسِفَ ٱللَّهُ بِهِمُ ٱلۡأَرۡضَ أَوۡ يَأۡتِيَهُمُ ٱلۡعَذَابُ مِنۡ حَيۡثُ لَا يَشۡعُرُونَ ﴿٤٥﴾
آیا کسانی که بداندیشی [و توطئه] کردند، ایمن هستند [از این] که الله [همۀ] آنان را در زمین فروبَرد یا عذاب [الهی] از جایی که نمیدانند [به سراغشان] بیاید؟
- 46
أَوۡ يَأۡخُذَهُمۡ فِي تَقَلُّبِهِمۡ فَمَا هُم بِمُعۡجِزِينَ ﴿٤٦﴾
یا [آنکه] به هنگام رفت و آمدشان [گریبان] آنان را بگیرد؟ پس آنان مانع [رسیدن عذاب] نیستند.
- 47
أَوۡ يَأۡخُذَهُمۡ عَلَىٰ تَخَوُّفٖ فَإِنَّ رَبَّكُمۡ لَرَءُوفٞ رَّحِيمٌ ﴿٤٧﴾
یا [آنکه عذاب الهی] در حالی که [از آن] میترسند گریبانگیرشان شود؟ پس بیتردید، پروردگارتان دلسوزِ مهربان است [که در مجازات شما شتاب نمیکند].
- 48
أَوَلَمۡ يَرَوۡاْ إِلَىٰ مَا خَلَقَ ٱللَّهُ مِن شَيۡءٖ يَتَفَيَّؤُاْ ظِلَٰلُهُۥ عَنِ ٱلۡيَمِينِ وَٱلشَّمَآئِلِ سُجَّدٗا لِّلَّهِ وَهُمۡ دَٰخِرُونَ ﴿٤٨﴾
آیا آنان به چیزهایی [همچون درختان و کوهها] که الله آفریده است نمینگرند که [چگونه با حرکت خورشید و ماه] سایههایشان از راست و چپ میگسترد و در حالی برای الله سجده میکنند که [در برابر عظمتش] خاکسارند؟
- 49
وَلِلَّهِۤ يَسۡجُدُۤ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِ مِن دَآبَّةٖ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ وَهُمۡ لَا يَسۡتَكۡبِرُونَ ﴿٤٩﴾
و هر چه در آسمانها و زمین است ـ از جنبندگان و فرشتگانـ [همگی] برای الله سجده میآورند و گردنکشی نمیکنند.
- 50
يَخَافُونَ رَبَّهُم مِّن فَوۡقِهِمۡ وَيَفۡعَلُونَ مَا يُؤۡمَرُونَ۩ ﴿٥٠﴾
[فرشتگان] از پروردگار خویش كه [به ذات و غلبه و قدرتش] بالای آنان است مىترسند و آنچه را فرمان داده مىشوند انجام میدهند.
- 51
۞ وَقَالَ ٱللَّهُ لَا تَتَّخِذُوٓاْ إِلَٰهَيۡنِ ٱثۡنَيۡنِۖ إِنَّمَا هُوَ إِلَٰهٞ وَٰحِدٞ فَإِيَّٰيَ فَٱرۡهَبُونِ ﴿٥١﴾
و الله فرمود: «دو معبود [را براى خود به عبادت] نگیرید. جز این نیست كه [معبود شما] همان الله یکتاست؛ پس تنها از من پروا کنید».
- 52
وَلَهُۥ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَلَهُ ٱلدِّينُ وَاصِبًاۚ أَفَغَيۡرَ ٱللَّهِ تَتَّقُونَ ﴿٥٢﴾
و آنچه در آسمانها و زمین است، از آنِ اوست و عبادت و فرمانبردارى [نیز] همیشه و پیوسته براى اوست. آیا از غیر الله پروا میکنید؟
- 53
وَمَا بِكُم مِّن نِّعۡمَةٖ فَمِنَ ٱللَّهِۖ ثُمَّ إِذَا مَسَّكُمُ ٱلضُّرُّ فَإِلَيۡهِ تَجۡـَٔرُونَ ﴿٥٣﴾
و [ای مردم،] هر نعمتی که دارید، از سوی الله است؛ به علاوه، وقتی گزندی به شما میرسد، به پیشگاه او ناله و زاری میکنید.
- 54
ثُمَّ إِذَا كَشَفَ ٱلضُّرَّ عَنكُمۡ إِذَا فَرِيقٞ مِّنكُم بِرَبِّهِمۡ يُشۡرِكُونَ ﴿٥٤﴾
سپس وقتی آن گزند را از شما برطرف ساخت، گروهی از شما به پروردگارشان شرک میورزند.
- 55
لِيَكۡفُرُواْ بِمَآ ءَاتَيۡنَٰهُمۡۚ فَتَمَتَّعُواْ فَسَوۡفَ تَعۡلَمُونَ ﴿٥٥﴾
تا سرانجام به آنچه به آنان دادهایم ناسپاسی کنند. پس [چند روزی از نعمتهای دنیا] برخوردار شوید که به زودی [نتایج کردارتان را] خواهید دانست.
- 56
وَيَجۡعَلُونَ لِمَا لَا يَعۡلَمُونَ نَصِيبٗا مِّمَّا رَزَقۡنَٰهُمۡۗ تَٱللَّهِ لَتُسۡـَٔلُنَّ عَمَّا كُنتُمۡ تَفۡتَرُونَ ﴿٥٦﴾
و [مشرکان] از آنچه روزیشان کردهایم، برای معبودانی که [چیزی] نمیدانند سهمی قرار میدهند. به الله سوگند که دربارۀ آنچه افترا میبستید، قطعاً بازخواست خواهید شد.
- 57
وَيَجۡعَلُونَ لِلَّهِ ٱلۡبَنَٰتِ سُبۡحَٰنَهُۥ وَلَهُم مَّا يَشۡتَهُونَ ﴿٥٧﴾
و [آنان فرشتگان را] دخترانی برای الله قرار میدهند ـ او تعالی منزّه است ـ و آنچه را میل دارند [= پسران] برای خودشان [قرار میدهند].
- 58
وَإِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُم بِٱلۡأُنثَىٰ ظَلَّ وَجۡهُهُۥ مُسۡوَدّٗا وَهُوَ كَظِيمٞ ﴿٥٨﴾
و هر گاه یکی از آنان را به [تولد] دختری بشارت دهند، در حالی که خشمش را فرومیخورد، چهرهاش [از اندوه] تیره میشود.
- 59
يَتَوَٰرَىٰ مِنَ ٱلۡقَوۡمِ مِن سُوٓءِ مَا بُشِّرَ بِهِۦٓۚ أَيُمۡسِكُهُۥ عَلَىٰ هُونٍ أَمۡ يَدُسُّهُۥ فِي ٱلتُّرَابِۗ أَلَا سَآءَ مَا يَحۡكُمُونَ ﴿٥٩﴾
از بدی [و ناراحتیِ] آنچه به او مژده دادهاند، از قوم [خویش] پنهان میشود [و با خود میاندیشد که] آیا او را با سرافکندگی نگه دارد یا در خاک پنهانش کند. هان! چه بد داورى مىكنند!
- 60
لِلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡأٓخِرَةِ مَثَلُ ٱلسَّوۡءِۖ وَلِلَّهِ ٱلۡمَثَلُ ٱلۡأَعۡلَىٰۚ وَهُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ ﴿٦٠﴾
صفت زشت [جهل و کفر] براى كسانى است كه به آخرت ایمان ندارند و صفتِ برتر، از آنِ الله است و او شکستناپذیرِ حكیم است.
- 61
وَلَوۡ يُؤَاخِذُ ٱللَّهُ ٱلنَّاسَ بِظُلۡمِهِم مَّا تَرَكَ عَلَيۡهَا مِن دَآبَّةٖ وَلَٰكِن يُؤَخِّرُهُمۡ إِلَىٰٓ أَجَلٖ مُّسَمّٗىۖ فَإِذَا جَآءَ أَجَلُهُمۡ لَا يَسۡتَـٔۡخِرُونَ سَاعَةٗ وَلَا يَسۡتَقۡدِمُونَ ﴿٦١﴾
و اگر الله مردم را به خاطر ظلمشان بازخواست مىكرد، جنبندهاى روى زمین باقى نمىگذاشت؛ ولی [كیفرِ] آنان را تا زمانی معیّن به تأخیر مىاندازد؛ و چون اَجَلشان به سر آید، نه ساعتى [از آن] تأخیر میكنند و نه پیشى میگیرند.
- 62
وَيَجۡعَلُونَ لِلَّهِ مَا يَكۡرَهُونَۚ وَتَصِفُ أَلۡسِنَتُهُمُ ٱلۡكَذِبَ أَنَّ لَهُمُ ٱلۡحُسۡنَىٰۚ لَا جَرَمَ أَنَّ لَهُمُ ٱلنَّارَ وَأَنَّهُم مُّفۡرَطُونَ ﴿٦٢﴾
و [مشرکان] آنچه را نمیپسندند برای الله قرار میدهند و زبانشان [چنین] دروغ مىسازد كه [رستگاری و] نیكویی از آنِ آنان است. حقا که آتش نصیبشان است و آنان قطعاً در [دوزخ] رها [و فراموش] میشوند.
- 63
تَٱللَّهِ لَقَدۡ أَرۡسَلۡنَآ إِلَىٰٓ أُمَمٖ مِّن قَبۡلِكَ فَزَيَّنَ لَهُمُ ٱلشَّيۡطَٰنُ أَعۡمَٰلَهُمۡ فَهُوَ وَلِيُّهُمُ ٱلۡيَوۡمَ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ ﴿٦٣﴾
[ای پیامبر،] سوگند به الله كه به سوى امتهایی که پیش از تو بودند [نیز پیامبرانی] فرستادیم؛ اما شیطان کارهایشان را برایشان آراست؛ از این رو، امروز [نیز دوست و] کارسازشان همو[= شیطان] است و برایشان عذابى دردناک [در پیش] است.
- 64
وَمَآ أَنزَلۡنَا عَلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ إِلَّا لِتُبَيِّنَ لَهُمُ ٱلَّذِي ٱخۡتَلَفُواْ فِيهِ وَهُدٗى وَرَحۡمَةٗ لِّقَوۡمٖ يُؤۡمِنُونَ ﴿٦٤﴾
و [ای پیامبر،] این كتاب را بر تو نازل نكردیم مگر برای اینكه [حقیقتِ] آنچه را که [مردم] در آن اختلاف دارند برایشان بیان كنى و هدایت و رحمتى باشد براى گروهی كه ایمان مىآورند.
- 65
وَٱللَّهُ أَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗ فَأَحۡيَا بِهِ ٱلۡأَرۡضَ بَعۡدَ مَوۡتِهَآۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةٗ لِّقَوۡمٖ يَسۡمَعُونَ ﴿٦٥﴾
و الله آبی از آسمان فرو فرستاد و با آن، زمین را پس از خزان و خشکیاش زنده كرد. قطعاً در این [امر] براى مردمى كه [سخن حق را] میشنوند، نشانهای [از قدرت پروردگار] است.
- 66
وَإِنَّ لَكُمۡ فِي ٱلۡأَنۡعَٰمِ لَعِبۡرَةٗۖ نُّسۡقِيكُم مِّمَّا فِي بُطُونِهِۦ مِنۢ بَيۡنِ فَرۡثٖ وَدَمٖ لَّبَنًا خَالِصٗا سَآئِغٗا لِّلشَّٰرِبِينَ ﴿٦٦﴾
و [ای مردم،] قطعاً در [آفرینش] چهارپایان عبرتى برای شماست: از آنچه در شكمِ آنهاست، از میان غذاهای هضمشده و خون، شیرِ خالصی به شما مىنوشانیم كه براى نوشندگان گواراست.
- 67
وَمِن ثَمَرَٰتِ ٱلنَّخِيلِ وَٱلۡأَعۡنَٰبِ تَتَّخِذُونَ مِنۡهُ سَكَرٗا وَرِزۡقًا حَسَنًاۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةٗ لِّقَوۡمٖ يَعۡقِلُونَ ﴿٦٧﴾
و [نیز] از میوههای درختان خرما و انگور، هم شراب [مستیآور] و هم روزیِ نیکو [و پاکیزه] به دست میآورید. بیگمان، در این [امر]، برای کسانی که خرد میورزند، نشانهای [از لطف و قدرتِ پروردگار] است.
- 68
وَأَوۡحَىٰ رَبُّكَ إِلَى ٱلنَّحۡلِ أَنِ ٱتَّخِذِي مِنَ ٱلۡجِبَالِ بُيُوتٗا وَمِنَ ٱلشَّجَرِ وَمِمَّا يَعۡرِشُونَ ﴿٦٨﴾
پروردگارت به زنبور عسل الهام كرد كه: «از کوهها و درختان و از آنچه [مردم] بنا میکنند [برای خود] خانههایی برگیر.
- 69
ثُمَّ كُلِي مِن كُلِّ ٱلثَّمَرَٰتِ فَٱسۡلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلٗاۚ يَخۡرُجُ مِنۢ بُطُونِهَا شَرَابٞ مُّخۡتَلِفٌ أَلۡوَٰنُهُۥ فِيهِ شِفَآءٞ لِّلنَّاسِۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةٗ لِّقَوۡمٖ يَتَفَكَّرُونَ ﴿٦٩﴾
آنگاه از [شیرۀ] تمام میوهها [و گلها] بخور و راههای پروردگارت را فروتنانه طی کن». از شكم آنها شهدی رنگارنگ بیرون مىآید كه شفاى مردم در آن است. به راستى، در این [ویژگی و کار زنبور عسل،] براى مردمى كه میاندیشند، نشانهای [از علم و قدرتِ پروردگار] است.
- 70
وَٱللَّهُ خَلَقَكُمۡ ثُمَّ يَتَوَفَّىٰكُمۡۚ وَمِنكُم مَّن يُرَدُّ إِلَىٰٓ أَرۡذَلِ ٱلۡعُمُرِ لِكَيۡ لَا يَعۡلَمَ بَعۡدَ عِلۡمٖ شَيۡـًٔاۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٞ قَدِيرٞ ﴿٧٠﴾
و الله شما را آفریده است سپس جانتان را میگیرد؛ و برخی از شما به فروترین [دوران] عمر [= کُهنسالی] میرسد چنان که پس از دانستن [بسیاری چیزها، دیگر] چیزی نمیداند [و همه را فراموش میکند]. بیتردید، الله دانای تواناست.
- 71
وَٱللَّهُ فَضَّلَ بَعۡضَكُمۡ عَلَىٰ بَعۡضٖ فِي ٱلرِّزۡقِۚ فَمَا ٱلَّذِينَ فُضِّلُواْ بِرَآدِّي رِزۡقِهِمۡ عَلَىٰ مَا مَلَكَتۡ أَيۡمَٰنُهُمۡ فَهُمۡ فِيهِ سَوَآءٌۚ أَفَبِنِعۡمَةِ ٱللَّهِ يَجۡحَدُونَ ﴿٧١﴾
و الله برخی از شما را بر برخی [دیگر] در [نعمت و] روزی برتری داده است؛ ولی کسانی که برتری داده شدهاند، حاضر نیستند از روزی خود به بردگانشان بدهند، تا همگی در آن [نعمت و دارایی] برابر شوند. [اگر خود از شریک بیزارند، چرا برای الله شریک قرار میدهند؟] پس آیا [با این شرکورزی،] نعمت الله را انكار مىكنند؟
- 72
وَٱللَّهُ جَعَلَ لَكُم مِّنۡ أَنفُسِكُمۡ أَزۡوَٰجٗا وَجَعَلَ لَكُم مِّنۡ أَزۡوَٰجِكُم بَنِينَ وَحَفَدَةٗ وَرَزَقَكُم مِّنَ ٱلطَّيِّبَٰتِۚ أَفَبِٱلۡبَٰطِلِ يُؤۡمِنُونَ وَبِنِعۡمَتِ ٱللَّهِ هُمۡ يَكۡفُرُونَ ﴿٧٢﴾
و الله از [جنس] خودتان همسرانی برای شما قرار داد و از همسرانتان فرزندان و نوادگانی برای شما آفرید و از چیزهای پاكیزه به شما روزى بخشید. پس آیا [باز هم] به باطل ایمان میآورند و نعمت الله را ناسپاسی میکنند؟
- 73
وَيَعۡبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَمۡلِكُ لَهُمۡ رِزۡقٗا مِّنَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ شَيۡـٔٗا وَلَا يَسۡتَطِيعُونَ ﴿٧٣﴾
و [مشرکان] به جاى الله چیزهایى را عبادت میکنند كه مالک هیچ روزىای در آسمانها و زمین برایشان نیستند و توانایی [هیچ کاری] ندارند.
- 74
فَلَا تَضۡرِبُواْ لِلَّهِ ٱلۡأَمۡثَالَۚ إِنَّ ٱللَّهَ يَعۡلَمُ وَأَنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ ﴿٧٤﴾
پس براى الله امثال [و شریکها] قائل نشوید. بیتردید، الله مىداند و شما نمىدانید.
- 75
۞ ضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلًا عَبۡدٗا مَّمۡلُوكٗا لَّا يَقۡدِرُ عَلَىٰ شَيۡءٖ وَمَن رَّزَقۡنَٰهُ مِنَّا رِزۡقًا حَسَنٗا فَهُوَ يُنفِقُ مِنۡهُ سِرّٗا وَجَهۡرًاۖ هَلۡ يَسۡتَوُۥنَۚ ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِۚ بَلۡ أَكۡثَرُهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ ﴿٧٥﴾
الله مثالی زده است: بردۀ مملوکی که قادر به هیچ کاری نیست و [در مقابل،] کسی که از جانب خویش به او روزیِ نیکویی بخشیدهایم و او از همان [نعمتهای الهی] پنهان و آشکار انفاق میکند. آیا این دو برابرند؟ [پس شما مشرکان چگونه مالک مطلق را با معبودهای ناتوان یکسان میدانید؟] ستایش مخصوص الله است؛ اما بیشتر آنان [حقِ یگانگیاش را] نمیدانند.
- 76
وَضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلٗا رَّجُلَيۡنِ أَحَدُهُمَآ أَبۡكَمُ لَا يَقۡدِرُ عَلَىٰ شَيۡءٖ وَهُوَ كَلٌّ عَلَىٰ مَوۡلَىٰهُ أَيۡنَمَا يُوَجِّههُّ لَا يَأۡتِ بِخَيۡرٍ هَلۡ يَسۡتَوِي هُوَ وَمَن يَأۡمُرُ بِٱلۡعَدۡلِ وَهُوَ عَلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٖ ﴿٧٦﴾
و الله مَثل [دیگری] زده است: دو مرد را [فرض کنید] که یکی از آنها گنگ است و هیچ کاری از وی برنمیآید و سربارِ سرور خود میباشد، هر کجا او را میفرستد، هیچ خیری به همراه نمیآورد [و وظایفش را به درستی انجام نمیدهد]؛ آیا او با کسی که به عدالت فرمان میدهد و خود بر راهی مستقیم قرار دارد برابر است؟ [پس شما مشرکان چگونه قادر مطلق را با مردگان و بُتهای بیاحساسِ ناتوان یکسان میدانید؟]
- 77
وَلِلَّهِ غَيۡبُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ وَمَآ أَمۡرُ ٱلسَّاعَةِ إِلَّا كَلَمۡحِ ٱلۡبَصَرِ أَوۡ هُوَ أَقۡرَبُۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ ﴿٧٧﴾
[علم] غیب آسمانها و زمین، تنها از آنِ الله است و امرِ [برپاییِ] قیامت، جز [به سرعت] یک چشم بر هم زدن نیست؛ یا [حتی] سریعتر. بیتردید، الله بر هر چیزی تواناست.
- 78
وَٱللَّهُ أَخۡرَجَكُم مِّنۢ بُطُونِ أُمَّهَٰتِكُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ شَيۡـٔٗا وَجَعَلَ لَكُمُ ٱلسَّمۡعَ وَٱلۡأَبۡصَٰرَ وَٱلۡأَفۡـِٔدَةَ لَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ ﴿٧٨﴾
[ای مردم،] الله شما را از شکمِ مادرانتان خارج نمود در حالی که هیچ چیز نمیدانستید؛ و گوش و چشم و دل [= عقل] برایتان پدید آورد [تا قدرتهای الهی را درک کنید]؛ باشد که سپاس گزارید.
- 79
أَلَمۡ يَرَوۡاْ إِلَى ٱلطَّيۡرِ مُسَخَّرَٰتٖ فِي جَوِّ ٱلسَّمَآءِ مَا يُمۡسِكُهُنَّ إِلَّا ٱللَّهُۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّقَوۡمٖ يُؤۡمِنُونَ ﴿٧٩﴾
آیا [مشرکان] پرندگان را ندیدهاند که در فضای آسمان رام شدهاند [و] کسی جز الله آنها را [در آن حال] نگه نمیدارد؟ به راستی، در این [امر]، براى مردمى كه ایمان دارند، نشانههایى [از قدرت پروردگار] است.
- 80
وَٱللَّهُ جَعَلَ لَكُم مِّنۢ بُيُوتِكُمۡ سَكَنٗا وَجَعَلَ لَكُم مِّن جُلُودِ ٱلۡأَنۡعَٰمِ بُيُوتٗا تَسۡتَخِفُّونَهَا يَوۡمَ ظَعۡنِكُمۡ وَيَوۡمَ إِقَامَتِكُمۡ وَمِنۡ أَصۡوَافِهَا وَأَوۡبَارِهَا وَأَشۡعَارِهَآ أَثَٰثٗا وَمَتَٰعًا إِلَىٰ حِينٖ ﴿٨٠﴾
الله از خانههایتان محلِ سکونت [و آرامش] برای شما قرار داد و از پوست چهارپایان [نیز] خانههایی [= خیمههایی] برایتان قرار داد تا روز کوچ کردن سبکبار باشید و روز اقامتتان [نیز برپاییاش آسان باشد]؛ و از پشم و کُرک و موهایشان تا مدتی معیّن اثاث [خانه] و اسباب [و وسایل زندگی، برایتان] فراهم کرد.
- 81
وَٱللَّهُ جَعَلَ لَكُم مِّمَّا خَلَقَ ظِلَٰلٗا وَجَعَلَ لَكُم مِّنَ ٱلۡجِبَالِ أَكۡنَٰنٗا وَجَعَلَ لَكُمۡ سَرَٰبِيلَ تَقِيكُمُ ٱلۡحَرَّ وَسَرَٰبِيلَ تَقِيكُم بَأۡسَكُمۡۚ كَذَٰلِكَ يُتِمُّ نِعۡمَتَهُۥ عَلَيۡكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تُسۡلِمُونَ ﴿٨١﴾
الله از آنچه [مانند درختان] آفرید، سایههایی برایتان فراهم آورده است و از کوهها [نیز راهها و] پناهگاههایی برایتان قرار داده است و جامههایى برایتان پدید آورده است كه شما را از [سرما] و گرما نگاه میدارد و [زِرهها و] تنپوشهایی كه در جنگ[های]تان از شما محافظت مىکند. او اینچنین نعمتش را بر شما تمام مىگردانَد؛ باشد که [در برابرِ توحید] تسلیم شوید [و شرک نورزید].
- 82
فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَإِنَّمَا عَلَيۡكَ ٱلۡبَلَٰغُ ٱلۡمُبِينُ ﴿٨٢﴾
پس [ای پیامبر،] اگر [مشرکان] روی گرداندند، جز این نیست که وظیفۀ تو [فقط] پیامرسانیِ آشکار است.
- 83
يَعۡرِفُونَ نِعۡمَتَ ٱللَّهِ ثُمَّ يُنكِرُونَهَا وَأَكۡثَرُهُمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ ﴿٨٣﴾
[آنان] نعمت الله را میشناسند؛ اما [باز هم] آن را انکار میکنند و بیشتر آنان ناسپاس و کافرند.
- 84
وَيَوۡمَ نَبۡعَثُ مِن كُلِّ أُمَّةٖ شَهِيدٗا ثُمَّ لَا يُؤۡذَنُ لِلَّذِينَ كَفَرُواْ وَلَا هُمۡ يُسۡتَعۡتَبُونَ ﴿٨٤﴾
و [یاد کن از] روزی که از هر امتی، گواهی [بر آنان] برمیانگیزیم؛ آنگاه به کسانی که کفر ورزیدند نه اجازۀ [سخن گفتن] داده میشود و نه از آنان خواسته میشود که پوزش بخواهند.
- 85
وَإِذَا رَءَا ٱلَّذِينَ ظَلَمُواْ ٱلۡعَذَابَ فَلَا يُخَفَّفُ عَنۡهُمۡ وَلَا هُمۡ يُنظَرُونَ ﴿٨٥﴾
و کسانی که ستم کردند، هنگامی که عذاب [آخرت] را میبینند؛ نه عذابشان سبک میشود و نه مهلت داده میشوند.
- 86
وَإِذَا رَءَا ٱلَّذِينَ أَشۡرَكُواْ شُرَكَآءَهُمۡ قَالُواْ رَبَّنَا هَٰٓؤُلَآءِ شُرَكَآؤُنَا ٱلَّذِينَ كُنَّا نَدۡعُواْ مِن دُونِكَۖ فَأَلۡقَوۡاْ إِلَيۡهِمُ ٱلۡقَوۡلَ إِنَّكُمۡ لَكَٰذِبُونَ ﴿٨٦﴾
کسانی كه شرک ورزیدند، وقتی شریكان خود را میبینند مىگویند: «پروردگارا، اینها بودند آن شریكانى كه ما به جاى تو مىخواندیم» و[لى شریكان،] سخنِ آنان را [اینگونه] رد مىكنند كه: «یقیناً شما دروغگویید».
- 87
وَأَلۡقَوۡاْ إِلَى ٱللَّهِ يَوۡمَئِذٍ ٱلسَّلَمَۖ وَضَلَّ عَنۡهُم مَّا كَانُواْ يَفۡتَرُونَ ﴿٨٧﴾
در آن روز، در برابرِ الله، سرِ تسلیم میافكنند و دروغهایی که [دربارۀ شفاعتِ غیر الله] میبافتند همه محو و نابود میگردد.
- 88
ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَصَدُّواْ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ زِدۡنَٰهُمۡ عَذَابٗا فَوۡقَ ٱلۡعَذَابِ بِمَا كَانُواْ يُفۡسِدُونَ ﴿٨٨﴾
کسانی که کفر ورزیدند و [مردم را] از راهِ الله بازداشتند، به [کیفر] آنکه فساد میکردند، عذابی بر عذابشان میافزاییم.
- 89
وَيَوۡمَ نَبۡعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٖ شَهِيدًا عَلَيۡهِم مِّنۡ أَنفُسِهِمۡۖ وَجِئۡنَا بِكَ شَهِيدًا عَلَىٰ هَٰٓؤُلَآءِۚ وَنَزَّلۡنَا عَلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ تِبۡيَٰنٗا لِّكُلِّ شَيۡءٖ وَهُدٗى وَرَحۡمَةٗ وَبُشۡرَىٰ لِلۡمُسۡلِمِينَ ﴿٨٩﴾
و روزی [را یاد کن] که از هر امتی، گواهی از خودشان بر آنان میگماریم [تا به کفر و ایمانشان گواهی دهد] و تو را [نیز ای محمد،] بر اینان گواه میگیریم؛ و ما این کتاب [= قرآن] را بر تو نازل کردیم که روشنگرِ همه چیز است و برای مسلمانان، رهنمود و رحمت و بشارت است.
- 90
۞ إِنَّ ٱللَّهَ يَأۡمُرُ بِٱلۡعَدۡلِ وَٱلۡإِحۡسَٰنِ وَإِيتَآيِٕ ذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ وَيَنۡهَىٰ عَنِ ٱلۡفَحۡشَآءِ وَٱلۡمُنكَرِ وَٱلۡبَغۡيِۚ يَعِظُكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَذَكَّرُونَ ﴿٩٠﴾
در حقیقت، الله [شما را] به عدالت و نیکوکاری و بخشش به خویشاوندان فرمان مىدهد و از فحشا و زشتکاری و سرکشی نهى مىكند. او شما را پند مىدهد؛ باشد كه پند گیرید.
- 91
وَأَوۡفُواْ بِعَهۡدِ ٱللَّهِ إِذَا عَٰهَدتُّمۡ وَلَا تَنقُضُواْ ٱلۡأَيۡمَٰنَ بَعۡدَ تَوۡكِيدِهَا وَقَدۡ جَعَلۡتُمُ ٱللَّهَ عَلَيۡكُمۡ كَفِيلًاۚ إِنَّ ٱللَّهَ يَعۡلَمُ مَا تَفۡعَلُونَ ﴿٩١﴾
و چون با الله [یا با مردم] پیمان بستید، به آن وفا كنید؛ و سوگندها[ى خود] را پس از محكم ساختنشان نشكنید، در حالى كه الله را بر [وفاداریِ] خویش گواه قرار دادهاید. بىتردید، الله میداند که چه مىكنید.
- 92
وَلَا تَكُونُواْ كَٱلَّتِي نَقَضَتۡ غَزۡلَهَا مِنۢ بَعۡدِ قُوَّةٍ أَنكَٰثٗا تَتَّخِذُونَ أَيۡمَٰنَكُمۡ دَخَلَۢا بَيۡنَكُمۡ أَن تَكُونَ أُمَّةٌ هِيَ أَرۡبَىٰ مِنۡ أُمَّةٍۚ إِنَّمَا يَبۡلُوكُمُ ٱللَّهُ بِهِۦۚ وَلَيُبَيِّنَنَّ لَكُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ مَا كُنتُمۡ فِيهِ تَخۡتَلِفُونَ ﴿٩٢﴾
و مانند آن زن [نادانی] نباشید که رشتۀ [پشمی تابیدۀ] خویش را پس از محکمبودن از هم بازگشود [و گسست؛ پس مبادا] سوگندهاى خود را وسیلۀ فریب یکدیگر قرار دهید [آن هم تنها] به سبب این كه [ثروت و] جمعیت گروهی افزونتر از دیگرى است. جز این نیست که الله شما را با این [کار] میآزماید و یقیناً روز قیامت، آنچه را که در آن اختلاف میکردید، برایتان روشن میسازد.
- 93
وَلَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ لَجَعَلَكُمۡ أُمَّةٗ وَٰحِدَةٗ وَلَٰكِن يُضِلُّ مَن يَشَآءُ وَيَهۡدِي مَن يَشَآءُۚ وَلَتُسۡـَٔلُنَّ عَمَّا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ ﴿٩٣﴾
و اگر الله میخواست، همۀ شما را یک امت قرار میداد؛ ولی [با عدالت خویش] هر کس را که بخواهد گمراه میکند و [با فضل خویش] هر کس را که بخواهد هدایت مینماید؛ و شما [روز قیامت] قطعاً از آنچه میکردید، بازخواست خواهید شد.
- 94
وَلَا تَتَّخِذُوٓاْ أَيۡمَٰنَكُمۡ دَخَلَۢا بَيۡنَكُمۡ فَتَزِلَّ قَدَمُۢ بَعۡدَ ثُبُوتِهَا وَتَذُوقُواْ ٱلسُّوٓءَ بِمَا صَدَدتُّمۡ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ وَلَكُمۡ عَذَابٌ عَظِيمٞ ﴿٩٤﴾
و سوگندهایتان را وسیلۀ نیرنگ [و فریبکاری] میان خویش قرار ندهید، تا مبادا [ایمانتان به خطر بیفتد و] گامى پس از استواریاش بلغزد و به سزاى آنكه [مردم را] از راه الله بازداشتهاید، [کیفرِ] ناگواری بچشید و عذابی بزرگ برایتان [در پیش] باشد.
- 95
وَلَا تَشۡتَرُواْ بِعَهۡدِ ٱللَّهِ ثَمَنٗا قَلِيلًاۚ إِنَّمَا عِندَ ٱللَّهِ هُوَ خَيۡرٞ لَّكُمۡ إِن كُنتُمۡ تَعۡلَمُونَ ﴿٩٥﴾
و پیمان الله را به بهای اندک نفروشید. اگر بدانید، یقیناً آنچه نزد الله است، برایتان بهتر است.
- 96
مَا عِندَكُمۡ يَنفَدُ وَمَا عِندَ ٱللَّهِ بَاقٖۗ وَلَنَجۡزِيَنَّ ٱلَّذِينَ صَبَرُوٓاْ أَجۡرَهُم بِأَحۡسَنِ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ﴿٩٦﴾
آنچه نزد شماست، پایان میپذیرد و[لی] آنچه نزد الله است، باقی [و جاوید] است؛ و قطعاً به كسانى كه شكیبایى كردهاند، اجرشان را بر اساس نیکوترین [طاعت و] كارى كه مىكردند خواهیم داد.
- 97
مَنۡ عَمِلَ صَٰلِحٗا مِّن ذَكَرٍ أَوۡ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤۡمِنٞ فَلَنُحۡيِيَنَّهُۥ حَيَوٰةٗ طَيِّبَةٗۖ وَلَنَجۡزِيَنَّهُمۡ أَجۡرَهُم بِأَحۡسَنِ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ﴿٩٧﴾
هر کس ـ مرد یا زن ـ که کار نیک کند و مؤمن باشد، قطعاً او را [در دنیا] به زندگانی پاک و پسندیدهای زنده میداریم و [در آخرت نیز] بر اساس نیکوترین [طاعت و] كارى كه مىكردند، به آنان پاداش میدهیم.
- 98
فَإِذَا قَرَأۡتَ ٱلۡقُرۡءَانَ فَٱسۡتَعِذۡ بِٱللَّهِ مِنَ ٱلشَّيۡطَٰنِ ٱلرَّجِيمِ ﴿٩٨﴾
پس [ای مؤمن،] هنگامی که قرآن میخوانی، از [شرّ] شیطانِ راندهشده [از رحمت الهی]، به الله پناه ببر.
- 99
إِنَّهُۥ لَيۡسَ لَهُۥ سُلۡطَٰنٌ عَلَى ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَلَىٰ رَبِّهِمۡ يَتَوَكَّلُونَ ﴿٩٩﴾
بیتردید، او بر کسانی که ایمان آوردهاند و بر پروردگارشان توکل میکنند [هیچ] تسلطی ندارد.
- 100
إِنَّمَا سُلۡطَٰنُهُۥ عَلَى ٱلَّذِينَ يَتَوَلَّوۡنَهُۥ وَٱلَّذِينَ هُم بِهِۦ مُشۡرِكُونَ ﴿١٠٠﴾
تسلط او تنها بر کسانی است که او را [دوست و] کارساز خود گرفتهاند و [همچنین بر] کسانی است که [به سبب اغوای شیطان،] به الله شرک میورزند.
- 101
وَإِذَا بَدَّلۡنَآ ءَايَةٗ مَّكَانَ ءَايَةٖ وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا يُنَزِّلُ قَالُوٓاْ إِنَّمَآ أَنتَ مُفۡتَرِۭۚ بَلۡ أَكۡثَرُهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ ﴿١٠١﴾
و هنگامی که [حكمِ] آیهاى را جایگزین آیهای [دیگر] میکنیم ـ حال آنكه الله به آنچه نازل مىكند داناتر است ـ [کافران] مىگویند: «[ای محمد،] جز این نیست كه تو دروغبافی». [چنین نیست؛] بلکه بیشتر آنان [از احکام شرع و حمکت الهی چیزی] نمىدانند.
- 102
قُلۡ نَزَّلَهُۥ رُوحُ ٱلۡقُدُسِ مِن رَّبِّكَ بِٱلۡحَقِّ لِيُثَبِّتَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَهُدٗى وَبُشۡرَىٰ لِلۡمُسۡلِمِينَ ﴿١٠٢﴾
بگو: «روح القُدُس [= جبرئیل] آن را از جانب پروردگارت بهحق نازل کرده است تا کسانی را که ایمان آوردهاند ثابتقدم گرداند و هدایت و بشارتی برای مسلمانان باشد».
- 103
وَلَقَدۡ نَعۡلَمُ أَنَّهُمۡ يَقُولُونَ إِنَّمَا يُعَلِّمُهُۥ بَشَرٞۗ لِّسَانُ ٱلَّذِي يُلۡحِدُونَ إِلَيۡهِ أَعۡجَمِيّٞ وَهَٰذَا لِسَانٌ عَرَبِيّٞ مُّبِينٌ ﴿١٠٣﴾
و یقیناً میدانیم که آنان میگویند: «حتماً بشری [این آیات را] به او آموزش میدهد». [نه، چنین نیست؛ زیرا] زبان كسى كه [این] نسبت را به او مىدهند غیرعربى است؛ حال آنکه این [قرآن،] به زبان عربىِ روشن [و با بلاغت و فصاحت عالی نازل شده] است.
- 104
إِنَّ ٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ لَا يَهۡدِيهِمُ ٱللَّهُ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿١٠٤﴾
یقیناً کسانی که به آیات الله ایمان نمیآورند، الله آنان را هدایت نمیکند و عذاب دردناکی برای آنان [در پیش] است.
- 105
إِنَّمَا يَفۡتَرِي ٱلۡكَذِبَ ٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِۖ وَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡكَٰذِبُونَ ﴿١٠٥﴾
[محمد ﷺ دروغگو نیست؛ بلکه] کسانی دروغ میبافند که به آیات الله ایمان ندارند و اینان دروغگویان [واقعی] هستند.
- 106
مَن كَفَرَ بِٱللَّهِ مِنۢ بَعۡدِ إِيمَٰنِهِۦٓ إِلَّا مَنۡ أُكۡرِهَ وَقَلۡبُهُۥ مُطۡمَئِنُّۢ بِٱلۡإِيمَٰنِ وَلَٰكِن مَّن شَرَحَ بِٱلۡكُفۡرِ صَدۡرٗا فَعَلَيۡهِمۡ غَضَبٞ مِّنَ ٱللَّهِ وَلَهُمۡ عَذَابٌ عَظِيمٞ ﴿١٠٦﴾
هر کس بعد از ایمانش به الله کفر بورزد، [گرفتار عذاب الهی خواهد شد]؛ مگر کسی که [به این کار،] وادار شده باشد و[لی] دلش به ایمان، آرام [و استوار] باشد؛ اما هر کس سینهاش را به کفر بگشاید، خشم الله بر آنان است و عذابی سهمگین [در پیش] دارند.
- 107
ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمُ ٱسۡتَحَبُّواْ ٱلۡحَيَوٰةَ ٱلدُّنۡيَا عَلَى ٱلۡأٓخِرَةِ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلۡكَٰفِرِينَ ﴿١٠٧﴾
این [مجازات،] از آن روست که زندگی دنیا را بر آخرت ترجیح دادند؛ و [نیز] اینکه الله گروه کافران را هدایت نمیکند.
- 108
أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ طَبَعَ ٱللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمۡ وَسَمۡعِهِمۡ وَأَبۡصَٰرِهِمۡۖ وَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡغَٰفِلُونَ ﴿١٠٨﴾
اینان کسانی هستند که [بر اثر گناهانشان] الله بر دلها و گوشها و چشمانشان مُهر نهاده است؛ و اینان غافلان [واقعی] هستند.
- 109
لَا جَرَمَ أَنَّهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ هُمُ ٱلۡخَٰسِرُونَ ﴿١٠٩﴾
یقیناً آنان در آخرت زیانکارند.
- 110
ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هَاجَرُواْ مِنۢ بَعۡدِ مَا فُتِنُواْ ثُمَّ جَٰهَدُواْ وَصَبَرُوٓاْ إِنَّ رَبَّكَ مِنۢ بَعۡدِهَا لَغَفُورٞ رَّحِيمٞ ﴿١١٠﴾
سپس پروردگارت نسبت به كسانى كه پس از زجر کشیدن [از آزار مشرکان] هجرت كردند سپس به جهاد برخاستند و شکیبایی نمودند، پس از آن [همه سختیها] قطعاً آمرزندۀ مهربان است.
- 111
۞ يَوۡمَ تَأۡتِي كُلُّ نَفۡسٖ تُجَٰدِلُ عَن نَّفۡسِهَا وَتُوَفَّىٰ كُلُّ نَفۡسٖ مَّا عَمِلَتۡ وَهُمۡ لَا يُظۡلَمُونَ ﴿١١١﴾
[ای پیامبر، یاد کن از] روزى كه هر كس در حالی [به پیشگاه عدل الهی] مىآید که [تنها] از خود دفاع مىكند؛ و هر كس در برابر آنچه كرده است، بىكموكاست پاداش مىگیرد و بر آنان ستم نمىرود.
- 112
وَضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلٗا قَرۡيَةٗ كَانَتۡ ءَامِنَةٗ مُّطۡمَئِنَّةٗ يَأۡتِيهَا رِزۡقُهَا رَغَدٗا مِّن كُلِّ مَكَانٖ فَكَفَرَتۡ بِأَنۡعُمِ ٱللَّهِ فَأَذَٰقَهَا ٱللَّهُ لِبَاسَ ٱلۡجُوعِ وَٱلۡخَوۡفِ بِمَا كَانُواْ يَصۡنَعُونَ ﴿١١٢﴾
و الله شهری [همچون مکه] را مثال میزند که امن و آرام بود [و] روزیاش از هر سو به آسانی و فراوانی میرسید؛ ولی [مردمانش] نسبت به نعمتهای الهی ناسپاسی نمودند و آنگاه الله [نیز] به سزاى آنچه مرتکب میشدند، طعم گرسنگى و ترس را به [اهالی] آن چشانید.
- 113
وَلَقَدۡ جَآءَهُمۡ رَسُولٞ مِّنۡهُمۡ فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمُ ٱلۡعَذَابُ وَهُمۡ ظَٰلِمُونَ ﴿١١٣﴾
و پیامبری از خودشان به سوی آنان آمد، اما او را دروغگو انگاشتند؛ و در حالی که ستمکار [و مشرک] بودند، عذاب [الهی] آنان را فروگرفت.
- 114
فَكُلُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ ٱللَّهُ حَلَٰلٗا طَيِّبٗا وَٱشۡكُرُواْ نِعۡمَتَ ٱللَّهِ إِن كُنتُمۡ إِيَّاهُ تَعۡبُدُونَ ﴿١١٤﴾
پس، از آنچه الله روزیتان کرده است حلال [و] پاکیزه بخورید و اگر فقط او را عبادت میکنید [و شرک نمیورزید]، بر نعمت الهی شکر گزارید.
- 115
إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيۡكُمُ ٱلۡمَيۡتَةَ وَٱلدَّمَ وَلَحۡمَ ٱلۡخِنزِيرِ وَمَآ أُهِلَّ لِغَيۡرِ ٱللَّهِ بِهِۦۖ فَمَنِ ٱضۡطُرَّ غَيۡرَ بَاغٖ وَلَا عَادٖ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ﴿١١٥﴾
جز این نیست که [الله] فقط مُردار و خون و گوشت خوک و آنچه را که [هنگام ذبح،] نامِ غیر الله بر آن برده شده است بر شما حرام کرده است؛ اما هر کس [برای حفظ جانش به خوردن آنها] ناچار شود [و] سركش و زیادهخواه نباشد، [بر او گناهی نیست؛ چرا که] بیتردید، الله آمرزندۀ مهربان است.
- 116
وَلَا تَقُولُواْ لِمَا تَصِفُ أَلۡسِنَتُكُمُ ٱلۡكَذِبَ هَٰذَا حَلَٰلٞ وَهَٰذَا حَرَامٞ لِّتَفۡتَرُواْ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَۚ إِنَّ ٱلَّذِينَ يَفۡتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَ لَا يُفۡلِحُونَ ﴿١١٦﴾
و [ای مشرکان،] با دروغی که بر زبانتان جاری میشود نگویید: «این حلال است و آن حرام» تا بر الله دروغ بندید. كسانى كه بر الله دروغ مىبندند، هرگز رستگار نمىشوند.
- 117
مَتَٰعٞ قَلِيلٞ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ ﴿١١٧﴾
[نتیجۀ دنیادوستیشان] بهرهای اندک است و [در آخرت] عذابى دردناک [در پیش] دارند.
- 118
وَعَلَى ٱلَّذِينَ هَادُواْ حَرَّمۡنَا مَا قَصَصۡنَا عَلَيۡكَ مِن قَبۡلُۖ وَمَا ظَلَمۡنَٰهُمۡ وَلَٰكِن كَانُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ يَظۡلِمُونَ ﴿١١٨﴾
و بر یهود آنچه را پیشتر بر تو حكایت کردیم حرام نمودیم و ما به آنان ستم نكردیم؛ بلكه آنها خود [بودند که در نتیجۀ نافرمانی،] به خویشتن ستم مىكردند.
- 119
ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ عَمِلُواْ ٱلسُّوٓءَ بِجَهَٰلَةٖ ثُمَّ تَابُواْ مِنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَ وَأَصۡلَحُوٓاْ إِنَّ رَبَّكَ مِنۢ بَعۡدِهَا لَغَفُورٞ رَّحِيمٌ ﴿١١٩﴾
با وجود این، پروردگارت نسبت به كسانى كه از روى نادانی گناه كردند و سپس از آن [اشتباهات] توبه نمودند و درستكارى كردند، قطعاً پس از آن، آمرزندۀ مهربان است.
- 120
إِنَّ إِبۡرَٰهِيمَ كَانَ أُمَّةٗ قَانِتٗا لِّلَّهِ حَنِيفٗا وَلَمۡ يَكُ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ ﴿١٢٠﴾
بیگمان، ابراهیم پیشوایی فروتن در برابر الله [و] حقگرا بود و [هرگز] در زمرۀ مشرکان نبود.
- 121
شَاكِرٗا لِّأَنۡعُمِهِۚ ٱجۡتَبَىٰهُ وَهَدَىٰهُ إِلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٖ ﴿١٢١﴾
[او] شکرگزارِ نعمتهای الله بود. [الله] وی را برگزید و به راه راست هدایت نمود.
- 122
وَءَاتَيۡنَٰهُ فِي ٱلدُّنۡيَا حَسَنَةٗۖ وَإِنَّهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ لَمِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ ﴿١٢٢﴾
[ما] در دنیا به او نیکی عطا کردیم و قطعاً او در آخرت [نیز] از شایستگان است.
- 123
ثُمَّ أَوۡحَيۡنَآ إِلَيۡكَ أَنِ ٱتَّبِعۡ مِلَّةَ إِبۡرَٰهِيمَ حَنِيفٗاۖ وَمَا كَانَ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ ﴿١٢٣﴾
سپس [ای پیامبر،] به تو وحی کردیم که از آیین ابراهیم پیروی کن که حقگرا بود و [هرگز] در زمرۀ مشرکان نبود.
- 124
إِنَّمَا جُعِلَ ٱلسَّبۡتُ عَلَى ٱلَّذِينَ ٱخۡتَلَفُواْ فِيهِۚ وَإِنَّ رَبَّكَ لَيَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ فِيمَا كَانُواْ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَ ﴿١٢٤﴾
[وجوبِ بزرگداشتِ روزهای] شنبه، تنها بر کسانی قرار داده شد که در آن اختلاف کردند؛ و قطعاً پروردگارت روز قیامت، در مورد آنچه اختلاف میکردند، میان آنان داوری خواهد کرد.
- 125
ٱدۡعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِٱلۡحِكۡمَةِ وَٱلۡمَوۡعِظَةِ ٱلۡحَسَنَةِۖ وَجَٰدِلۡهُم بِٱلَّتِي هِيَ أَحۡسَنُۚ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعۡلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِۦ وَهُوَ أَعۡلَمُ بِٱلۡمُهۡتَدِينَ ﴿١٢٥﴾
[ای پیامبر، مردم را] با حکمت و پند نیکو به راه پروردگارت دعوت نما و با روشی که نیکوتر است با آنان [بحث و] مناظره کن. بیتردید، پروردگارت به [حال] کسی که از راه او گمراه میشود داناتر است و او به [حال] هدایتیافتگان [نیز] داناتر است.
- 126
وَإِنۡ عَاقَبۡتُمۡ فَعَاقِبُواْ بِمِثۡلِ مَا عُوقِبۡتُم بِهِۦۖ وَلَئِن صَبَرۡتُمۡ لَهُوَ خَيۡرٞ لِّلصَّٰبِرِينَ ﴿١٢٦﴾
و اگر [شما مؤمنان] خواستید [دشمنانتان را] مجازات کنید، چنان مجازات کنید که [آنان] شما را مجازات کردهاند؛ و اگر [خویشتنداری و] شکیبایی کنید، [بدانید که] قطعاً این [کار] برای شکیبایان بهتر است.
- 127
وَٱصۡبِرۡ وَمَا صَبۡرُكَ إِلَّا بِٱللَّهِۚ وَلَا تَحۡزَنۡ عَلَيۡهِمۡ وَلَا تَكُ فِي ضَيۡقٖ مِّمَّا يَمۡكُرُونَ ﴿١٢٧﴾
و [ای پیامبر،] صبر پیشه کن و صبر تو جز به [یاری و] توفیق الله نیست؛ و بر آنان [= کافران] اندوه مخور و از نیرنگی که میورزند دلتنگ مباش.
- 128
إِنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلَّذِينَ ٱتَّقَواْ وَّٱلَّذِينَ هُم مُّحۡسِنُونَ ﴿١٢٨﴾
بیتردید، الله با كسانى است كه پرهیزگاری کردند و كسانى كه نیكوكارند.
شنیدن تلاوت سوره نحل
اطلاعات کوتاه
- سوره:
- 16 از 114
- معنای نام:
- زنبور عسل
- شمار آیات:
- 128
- محل نزول:
- مکه
- ترتیب نزول:
- 70
- جزء:
- 14
درباره سوره نحل
نحل به معنای «زنبور عسل» است. نام سوره از آیات 68-69 گرفته شده که بیان میکنند خداوند به زنبور عسل الهام کرده و از شکم آن نوشیدنیای بیرون میآید که برای مردم شفاست. در مکه نازل شده و 128 آیه دارد. شانزدهمین سورهٔ مصحف است؛ در ترتیب نزول رایج در جایگاه 70 قرار دارد.
برخی عالمان گفتهاند سه آیهٔ پایانی، و برخی گفتهاند چند آیهٔ دیگر نیز در مدینه نازل شدهاند؛ اما پذیرفته شده است که بخش بزرگی از سوره مکی است. نقل شده که چون نعمتهای ارزانیشده از سوی خداوند به انسانها را پیدرپی برمیشمارد، در منابع با نام «سورة النعم» (سورهٔ نعمتها) نیز یاد میشود. آیهٔ «خداوند به عدالت، نیکی و کمک به خویشاوندان فرمان میدهد...» (90)، که در پایان خطبههای جمعه خوانده میشود، در این سوره است.
زمان نزول سوره نحل
سورهٔ نحل در اواخر دورهٔ مکه، در سالهایی نازل شده که مسلمانان با فشار و شکنجههای شدید روبهرو بودند و گروهی از آنان پیشتر ناچار به هجرت به حبشه شده بودند. مشرکان با تمسخر خواستار آمدن هرچه زودترِ عذاب بودند و ادعا میکردند انسانی قرآن را به پیامبر (ص) میآموزد.
در منابع نقل شده که آیهٔ 106 دربارهٔ عمار بن یاسر، که مورد شکنجهٔ مشرکان قرار گرفته بود، نازل شده است؛ این آیه کسی را که زیر اجبار، با وجود دلی سرشار از ایمان، ناچار به گفتن سخن کفر شده، معذور میداند. دربارهٔ زمان نزول آیات 126-128 روایات متفاوتی وجود دارد. برخی نقلها آنها را با رفتاری که در اُحد با شهیدان شد مرتبط میدانند؛ اما در روایتی که ترمذی آن را حسن غریب دانسته، آمده است که آیهٔ 126 در روز فتح مکه نازل شده است.
موضوعات سوره نحل
سوره با بیان اینکه فرمان خداوند حتماً خواهد آمد، آغاز میشود و او را از شریکها منزه میشمارد. سپس آسمانها و زمین، آفرینش انسان، حیوانات سواری و باربر، باران، کشتزارها و میوهها، شب و روز، خورشید، ماه و ستارگان، دریا و نعمتهایی که از آن بیرون میآیند، پیدرپی یادآوری میشوند؛ و تأکید میشود که نعمتهای خداوند را نمیتوان شمرد.
بیان میشود که برای هر امتی پیامبری فرستاده شده است. شیر حیوانات، خرما و انگور، زنبور عسل و عسلِ شفابخش، به عنوان نشانههای قدرت الهی بیان میشوند. آیهای که به عدالت، نیکی و کمک به خویشاوندان فرمان میدهد و بیحیایی و ستم را منع میکند، و فرمانِ نشکستن عهدها و سوگندها، در این بخش هستند.
پناه بردن به خداوند از شیطان پیش از خواندن قرآن، وضعیت کسی که تحت اجبار قرار گرفته و حلال و حرامها بررسی میشوند. حضرت ابراهیم به عنوان امتی بهتنهایی، نمونه قرار داده میشود. سوره با دعوت مردم به راه پروردگار با حکمت و اندرز نیکو، سفارش به صبر و بشارت اینکه خداوند با پرهیزگاران و نیکوکاران است، پایان مییابد.
فضیلت سوره نحل
حدیث صحیحی که ثواب ویژهای برای خواندن سورهٔ نحل بیان کند شناخته نشده است. بنا بر نقل بخاری، حضرت عمر در یک روز جمعه بر منبر سورهٔ نحل را خواند، چون به آیهٔ سجده رسید پایین آمد و سجده کرد و مردم نیز سجده کردند. جمعهٔ بعد باز سوره را خواند و این بار سجده نکرد و گفت هر که سجده کرد درست کرده و بر کسی که نکرد گناهی نیست. سجدهٔ تلاوت نزد حنفیان واجب و نزد سه مذهب دیگر سنت است.
بنا بر آنچه بخاری در الادب المفرد نقل کرده، عبدالله بن مسعود آیهٔ 90 را، که به عدالت و نیکی و کمک به خویشاوند فرمان میدهد، جامعترین آیه برای حلال و حرام و امر و نهی شمرده است. ابن حجر سند این سخن را صحیح یافته است.
سخنی که در تفسیرها آمده و بنا بر آن خواننده نحل از نعمتهای دادهشده در دنیا بازخواست نمیشود، بخشی از روایت بلندی است که به ابیّ بن کعب نسبت داده میشود؛ ابن حجر آن را ساختگی (موضوع) دانسته است.
توضیحات این سوره برای اپلیکیشن Yasin Suresi نوشته شده است.
تفسیر سوره نحل
توضیح کوتاه همه آیات سوره نحل، از ترجمه فارسی «المختصر فی تفسیر القرآن الکریم».
تفسیر آیات 1 تا 10
- 1
- ای کافران- عذابتان که الله به آن حکم داده است نزدیک شده، پس قبل از اینکه فرا رسد خواستار تعجیل در آن نباشید، الله از شریکانی که مشرکان برایش قرار میدهند منزه و برتر است.
- 2
الله فرشتگان را با وحی حکم خویش بر هر یک از رسولانش که بخواهد نازل میکند، که -ای رسولان- مردم را از شرک به الله بترسانید، زیرا معبود برحقی جز من نیست، پس -ای مردم- با اجرای اوامر و اجتناب از نواهیام از من بترسید.
- 3
الله آسمانها و زمین را بدون نمونۀ قبلی به حق پدید آورد، و این دو را به باطل نیافریده است، بلکه آسمانها و زمین را پدید آورده تا با آن دو بر عظمت او تعالی راهنمایی گرفته شود، الله از اینکه دیگران را با او شریک میگردانند منزه است.
- 4
انسان را از نطفهای پست آفرید، سپس آن را با آفرینشی پس از آفرینش دیگر رشد داد، آنگاه او به شدت به وسیله باطل جدال میکند تا حق را با آن سرنگون سازد، و آشکارا با آن جدال میکند.
- 5
و -ای مردم- چارپایان شتر و گاو و گوسفند را برای مصالح شما از جمله گرم شدن با پشمها و کرکهایشان، و مصالحی دیگر در شیرها و پوستها و پشتشان آفرید، و از آنها میخورید.
- 6
و در آنها برایتان زینتی است آنگاه که شامگاهان آنها را از چرا برمیگردانید، و آنگاه که صبحگاهان آنها را برای چرا میبرید.
- 7
و بر پشت این چارپایان که آنها را برای شما آفریدیم کالاهای سنگینتان را در سفر بهسوی سرزمینی که جز با مشقتی سنگین به آن نمیرسیدید بارگیری میکنید، - ای مردم- بهراستیکه پروردگارتان نسبت به شما بسیار مهربان و بخشنده است که این چارپایان را در تسخیر شما قرار داده است.
- 8
و الله شتران و استران و خران را برایتان آفرید تا بر آنها سوار شوید، و کالاهایتان را بر پشت آنها بارگیری کنید، و تا اینکه زینتی برای شما باشد که خودتان را با آنها در میان مردم زینت میدهید، و آنچه را که نمیدانید و آفرینش آن را اراده کرده است میآفریند.
- 9
و بیان راه راست رساننده به رضایت الله یعنی اسلام بر عهدۀ الله است، و یکی از راهها راه شیطان است که از حق منحرف است، و هر راهی غیر از راه اسلام منحرف است، و اگر الله میخواست که همگی شما را به ایمان توفیق دهد، بهطور قطع این کار را انجام میداد.
- 10
او سبحانه ذاتی است که از ابر برایتان آبی فرو فرستاد، که شما و چارپایانتان از آن مینوشید، و درختی که چارپایانتان را در آن میچرانید از این آب میروید.
تفسیر آیات 11 تا 20
- 11
الله با آن آب کشتزارهایی که از آن میخورید، و زیتون و نخل و درختان انگور، و تمام میوهها را برایتان میرویاند، بهراستیکه در آن آب و آنچه از آن به وجود میآید راهنمایی است بر قدرت الله برای مردمی که در آفرینش او تعالی میاندیشند، سپس بر عظمت او سبحانه راهنمایی میشوند.
- 12
و الله شب را برایتان رام کرد که در آن آرام میگیرید و استراحت میکنید، و روز را رام شما کرد که وسایل زندگیتان را در آن کسب میکنید، خورشید را در تسخیرتان درآورد، و آن را روشناییای قرار داد، و ماه را در تسخیر شما درآورد و آن را نوری قرار داد، و ستارگان به فرمان قَدَری او رام شما هستند، که در تاریکیهای خشکی و دریا راه را بهوسیلۀ آنها مییابید، و اوقات و غیر آن را میدانید، بهراستیکه در تسخیر تمام این موارد دلالتهای آشکاری بر قدرت الله است برای مردمی که عقلهایشان را به کار میاندازند، زیرا آنها هستند که حکمت این کار را درک میکنند.
- 13
و نیز او سبحانه معادن و حیوانات و گیاهان و کشتزارها را که به رنگهای مختلف در زمین آفرید در تسخیر شما قرار داد، بهراستیکه در این آفرینش و تسخیر، دلالت روشنی است بر قدرت الله سبحانه برای مردمی که از آن پند میگیرند، و درک میکنند که الله توانا و نعمت بخشنده است.
- 14
و او سبحانه ذاتی است که دریا را رام شما کرد، پس شما را بر سوار شدن بر آن و استخراج آنچه در آن است قدرت بخشید؛ تا از ماهی آن که شکار میکنید گوشتی نرم و تازه بخورید، و از آن زینتی مانند مروارید که آن را میپوشید و زنانتان آن را میپوشند استخراج کنید، و کشتیها را میبینی که موج دریا را میشکند، و در جستجوی بخشش الله که از سود تجارت به دست میآید بر این کشتیها سوار میشوید، و به این امید که شکر الله را در قبال نعمتهایی که بر شما بخشیده است به جای آورید، و تنها او را عبادت کنید.
- 15
و برای استوار سازی زمین کوههایی در آن قرار داد تا شما را تکان ندهد و نجنباند، و رودهایی در آن جاری ساخت تا از آنها بنوشید، و چارپایان و کشتزارهایتان را آبیاری کنید، و راههایی در آن باز کرد تا برای رسیدن به مقاصدتان بدون اینکه گم شوید آنها را بپیمایید.
- 16
و در زمین نشانههای آشکاری برایتان قرار داد که برای حرکت در روز از آنها راه مییابید، و ستارگان را در آسمان برایتان قرار داد تا شب هنگام راه را با آنها بیابید.
- 17
آیا کسیکه این موارد و سایر اشیا را میآفریند مانند کسی است که هیچچیز نمیآفریند؟! آیا از عظمت الله که هر چیزی را میآفریند پند نمیگیرید، تا تنها او را عبادت کنید، و چیزی را که هیچچیز نمیآفریند با او شریک نگردانید؟
- 18
و -ای مردم- اگر تلاش کنید که نعمتهای زیاد الله را که بر شما ارزانی داشته است برشمارید به دلیل کثرت و تنوع آنها قادر بر انجام این کار نخواهید بود. در حقیقت الله بسیار بخشنده است که در قبال غفلت از سپاسگزاری نعمتهایش شما را مؤاخذه نکرده است، و بسیار مهربان است که بهسبب گناهان و کوتاهی در سپاسگزاریاش نعمتهای خویش را از شما نبریده است.
- 19
و -ای بندگان- الله آنچه از اعمالتان را که پنهان میکنید، و آنچه از اعمالتان را که آشکار میگردانید میداند، و ذرهای از اعمالتان بر او تعالی پوشیده نمیماند، و بهزودی شما را در قبال آن جزا خواهد داد.
- 20
و کسانیکه مشرکان به جای الله آنها را عبادت میکنند، هیچچیز هر چند اندک باشد را نمیآفرینند، و خودِ کسانیکه آنها را به جای الله عبادت کردهاند آنها را میسازند، پس چگونه به جای الله بتهایی که به دست خویش ساختهاند عبادت میکنند؟!
تفسیر آیات 21 تا 30
- 21
و افزون بر اینکه خود عبادتگزارانشان به دست خویش آنها را ساختهاند، جماداتی بدون روح و بدون علم هستند، چنانکه نمیدانند چه زمانی همراه عبادتگزارانشان در روز قیامت برانگیخته میشوند؛ تا همراه آنها در آتش جهنم افکنده شوند.
- 22
معبود حقیقی شما همان معبود یگانهای است که هیچ شریکی ندارد و همان الله است، و کسانیکه به رستاخیز برای جزا ایمان ندارند یگانگی الله را به خاطر ترس از آن انکار میکنند، پس دلهایشان نه به حساب ایمان دارند و نه به کیفر، و خودشان سرکشانی هستند که حق را نمیپذیرند، و در برابر آن فروتنی نمیکنند.
- 23
به تحقیق الله از اعمالی که اینها پنهان و اعمالی که آشکار میکنند آگاه است، و ذرهای بر او پوشیده نمیماند، و بهزودی در قبال اعمالشان به آنها جزا خواهد داد، بهراستیکه او سبحانه تکبر کنندگان از عبادت و فروتنی برای الله را دوست ندارد، بلکه شدیدترین خشم را بر آنها میگیرد.
- 24
و هرگاه به اینها که وحدانیت آفریدگار را انکار، و رستاخیز را تکذیب میکنند گفته شود: الله چه چیزی بر محمد صلی الله علیه وسلم نازل کرده است؟ میگویند: هیچچیز بر او نازل نکرده است، و او فقط از جانب خودش قصهها و دروغهای نخستینیان را آورده است.
- 25
به این هدف که سرانجام گناهانشان را بدون کاستی به دوش بکشند، و نیز گناهان کسانی را که از روی نادانی و تقلید از اسلام گمراه کردهاند به دوش کشند، پس چه زشت است گناهان خودشان و گناهان پیروانشان که به دوش میکشند.
- 26
پیش از اینها نیز کافران بر رسولانشان نیرنگها زدهاند، اما الله ساختمانهایشان را از اساس ویران کرد، آنگاه سقفهای آنها از فرازشان بر سر آنها فرو ریخت، و عذاب از جاییکه انتظار نداشتند آنها را فراگرفت؛ زیرا انتظار میبردند که ساختمانهایشان از آنها محافظت میکند، اما با همانها نابود شدند.
- 27
سپس در روز قیامت الله آنها را با عذاب تحقیر و خوار میگرداند، و به آنها میگوید: شریکان من که آنها را شریک من در عبادت قرار میدادید، و بهسبب آنها با پیامبرانم و مؤمنان دشمنی میکردید کجایند؟ علمای ربانی میگویند: بهراستیکه خواری و عذاب روز قیامت بر کافران واقع میشود.
- 28
همان کسانیکه فرشتۀ مرگ و فرشتگان دستیارش در حالی ارواحشان را قبض میکنند که با کفر به الله به خودشان ستم میکنند، پس وقتیکه مرگ بر آنها نازل میشود از درِ تسلیم گردن مینهند، و کفر و گناهانی را که بر آن بودند انکار میکنند؛ به این گمان که انکار به آنها نفع میرساند. آنگاه به آنها گفته میشود: دروغ گفتید، بهراستی کافرانی بودید که گناهان را مرتکب میشدید، همانا الله از آنچه در دنیا انجام میدادید آگاه است، و ذرهای از اعمالتان بر او پوشیده نمیماند، و بهزودی شما را در قبال آن جزا خواهد داد.
- 29
و به آنها گفته میشود: براساس اعمالتان از درهای جهنم وارد شوید و برای همیشه در آن بمانید، پس متکبران از ایمان به الله و عبادت او به یگانگی و وحدانیت، چه جایگاه بدی دارند.
- 30
و به کسانیکه با اجرای اوامر و اجتناب از نواهی الله تقوای پروردگارشان را پیشه کردهاند گفته میشود: پروردگارتان چه چیزی بر پیامبرتان محمد صلی الله علیه وسلم نازل کرده است؟ پاسخ میدهند: الله خیر بزرگی بر او نازل کرده است، برای کسانیکه در این زندگی دنیا به نیکی الله را عبادت کردهاند و با مخلوقاتش به نیکی رفتار کردهاند ثوابی نیکوست، از جمله پیروزی و روزی گسترده، و پاداشی که الله در آخرت برایشان آماده کرده بهتر است از آنچه که در دنیا برایشان به تعجیل انداخته است، و سرای آخرت چه سرای نیکویی است برای کسانیکه با اجرای اوامر و اجتناب از نواهی پروردگارشان تقوای او تعالی را پیشه کردهاند.
تفسیر آیات 31 تا 40
- 31
بهشتهای جاویدان و آرامی که از زیر کاخها و درختانشان رودها جاری است که در آنها وارد میشوند، و خوردنیها و نوشیدنیها و سایر چیزهایی که میخواهند در این بهشتها برایشان مُهَیّا است، مانند این پاداش که پرهیزگاران امت محمد صلی الله علیه وسلم به آن پاداش داده میشوند، پرهیزگاران امتهای پیشین نیز جزا داده میشوند.
- 32
همان کسانیکه فرشتۀ مرگ و فرشتگان دستیارش در حالی ارواحشان را قبض میکنند که دلهایشان از کفر پاک است، و فرشتگان با این سخن آنها را مورد خطاب قرار میدهند: سلام علیکم، از هر آفتی نجات یافتید، بهسبب اعتقاد صحیح و عمل صالح که در دنیا انجام میدادید وارد بهشت شوید.
- 33
آیا این مشرکان تکذیب کننده منتظر چیزی جز این هستند که فرشتۀ مرگ و فرشتگان دستیار او برای قبض ارواحشان و زدن بر صورت و پشتشان نزدشان بیایند، یا امر الله به ریشهکن کردن آنها با عذاب در دنیا بیاید؟ مانند این کاری که مشرکان مکه انجام میدهند مشرکان پیش از آنها هم مرتکب میشدند که الله آنها را نابود کرد، و با این کار بر آنها ستم نکرد، بلکه آنها خودشان بهسبب کفر به الله با قرار دادن خویش در معرض نابودی بر خودشان ستم روا داشتند.
- 34
آنگاه کیفرهای اعمالی که انجام میدادند بر آنها نازل شد، و عذابیکه وقتی به آن پند داده میشدند آن را مسخره میکردند آنها را احاطه کرد.
- 35
و کسانیکه دیگران را همراه الله در عبادتشان شریک قرار دادند گفتند: اگر الله میخواست که تنها او را عبادت کنیم، و به او شرک نورزیم بهطور قطع نه ما و نه پیش از این پدرانمان هیچکس را غیر او عبادت نمیکردیم، و اگر میخواست که چیزی را حرام نگردانیم آن را حرام نمیکردیم. کافران پیشین نیز چنین استدلال باطلی آوردند، پس رسولان وظیفهای جز تبلیغ آشکار آنچه که به ابلاغ آن فرمان یافتهاند، و ابلاغ کردهاند، ندارند، و کافران هیچ دلیلی بر استدلال به تقدیر پس از اینکه الله برایشان اراده و اختیار قرار داد، و رسولان را بهسویشان فرستاد ندارند.
- 36
و به تحقیق که در هر یک از امتهای پیشین رسولی فرستادیم که به امتش فرمان دهد که فقط الله را عبادت کنند، و عبادت غیر او از بتها و شیاطین و غیر آنها را رها کنند. آنگاه از آنها کسی بود که الله او را هدایت کرد پس به او تعالی ایمان آورد، و از آنچه رسولش آورده بود پیروی کرد، و از آنها کسی بود که به الله کفر ورزید و از رسولش نافرمانی کرد پس الله او را هدایت نکرد، و گمراهی بر او واجب شد، پس در زمین بگردید تا با چشمانتان ببینید سرانجامِ تکذیب کنندگان پس از عذاب و نابودیای که به آنها رسید چگونه بوده است.
- 37
- ای رسول- اگر تمام توانت را برای دعوت اینها به خرج دهی، و بر هدایتشان حرص ورزی، و اسباب هدایت را بهکار گیری؛ الله کسی را که گمراه ساخته است به هدایت توفیق نمیدهد، و غیر از الله هیچکس را ندارند که با دفع عذاب به آنها یاری رساند.
- 38
و این تکذیب کنندگان رستاخیز با اغراق در سوگندهایشان و انکار رستاخیز سوگند استوار به الله یاد کردند که: الله کسی را که میمیرد دوباره زنده نمیکند؛ بدون اینکه دلیلی بر این سوگند داشته باشند، آری، الله هرکس را که میمیرد دوباره زنده میکند، این وعده بر او حق است، اما بیشتر مردم نمیدانند که الله مردگان را دوباره زنده میکند، پس رستاخیز را انکار میکنند.
- 39
الله در روز قیامت همگی آنها را دوباره زنده میکند تا حقیقت توحید و رستاخیز و نبوت را که در آن اختلاف میکردند برایشان آشکار گرداند، و تا کفار بدانند در ادعایشان که شریکانی همراه الله قرار دادند و رستاخیز را انکار کردند دروغگو بودند.
- 40
بهراستی هرگاه زنده گردانیدن و برانگیختن مردگان را اراده کنیم هیچ بازدارندهای نیست که ما را از این کار بازگرداند. به چیزی که آن را اراده کنیم فقط به او میگوییم: ﴿كُن﴾ باش، آنگاه بدون تردید موجود میشود.
تفسیر آیات 41 تا 50
- 41
و کسانیکه پس از آنکه کفار آنها را شکنجه کردند و بر آنها تنگ گرفتند خانهها و خانوادهها و اموالشان را برای هجرت از سرزمین کفر به سرزمین اسلام به قصد رضایت الله رها کردند بهطور قطع آنها را در دنیا به خانهای فرود میآوریم که در آن گرامی هستند، و به تحقیق که پاداش آخرت بزرگتر است زیرا بهشت یکی از پاداشهای آخرت است، اگر بازماندگان از هجرت از پاداش مهاجران آگاه بودند هرگز از هجرت باز نمیماندند.
- 42
این مهاجران در راه الله همان کسانی هستند که در برابر آزار و اذیتهای اقوامشان و جدایی از خانواده و سرزمینشان شکیبایی کردند، و بر طاعت الله شکیبایی ورزیدند، و آنها در تمام امورشان فقط بر الله توکل میکنند، و الله این پاداش بزرگ را به آنها بخشیده است.
- 43
و -ای رسول- پیش از تو نفرستادیم مگر مردانی از جنس بشر که به آنها وحی میکردیم، پس رسولانی از فرشتگان نفرستادهایم، و این سنت همیشگی ماست، و اگر این امر را انکار میکنید از پیروان کتابهای پیشین بپرسید به شما خبر میدهند که رسولان انسان بودند، و فرشته نبودهاند، اگر نمیدانید که آنها بشر بودهاند.
- 44
این رسولان از جنس بشر را با دلایل آشکار، و با کتابهای نازل شده فرستادیم، و -ای رسول- قرآن را بر تو نازل کردیم تا هر آنچه را که نیاز به توضیح دارد به مردم توضیح دهی، و امید است که آنها افکارشان را به کار اندازند، آنگاه از آنچه که قرآن دربردارد پند بگیرند.
- 45
آیا کسانیکه برای بازداشتن از راه الله نیرنگها اندیشیدهاند ایمن شدهاند از اینکه الله آنها را در زمین فرو بَرَد همانگونه که قارون را در زمین فرو برد، یا عذاب از جاییکه انتظار آمدنش را ندارند آنها را فرا گیرد.
- 46
یا عذاب در حالی به آنها برسد که در سفرهایشان در گردش هستند و برای کسب درآمدهایشان تلاش میکنند، پس نه عذابشان از دست میرود و نه میتوانند جلوی عذاب را بگیرند.
- 47
آیا ایمن شدهاند از اینکه عذاب الله درحالیکه از آن میترسند آنها را فراگیرد، زیرا الله در هر حالی بر عذاب کردن آنها تواناست، همانا پروردگارتان بسیار رؤوف و مهربان است و کیفر را به تعجیل نمیاندازد تا شاید بندگانش بهسوی او توبه کنند.
- 48
آیا این تکذیب کنندگان از روی تأمل به مخلوقاتش ننگریستهاند، که سایههایشان به پیروی از حرکت و سیر خورشید در روز و ماه در شب به راست و چپ متمایل میشوند، و با تواضع در برابر پروردگارشان فروتن هستند و در برابر او به صورت واقعی سجده میکنند.
- 49
و تمام جنبندگانی که در آسمانها و زمین هستند، و نیز فرشتگان فقط بر الله سجده میکنند، و آنها از عبادت و طاعت الله تکبر نمیورزند.
- 50
و - آنها - با وجود اینکه در عبادت و طاعت همیشگی هستند- از پروردگارشان که به ذات و غلبه و قدرت خویش بالای آنها است میترسند، و طاعتی را که پروردگارشان به آنها فرمان میدهد انجام میدهند.
تفسیر آیات 51 تا 60
- 51
و الله سبحانه به تمام بندگانش فرمود: دو معبود نگیرید، همانا او مبعود برحق یگانهای است که دومی و شریکی ندارد، پس از من بترسید و از غیر من نترسید.
- 52
و مخلوقات و فرمانروایی و تدبیری که در آسمانها و زمین است فقط از آنِ اوست، و طاعت و خضوع و اخلاص ثابت فقط برای اوست، پس آیا از غیر الله میترسید؟! خیر، بلکه فقط از او بترسید.
- 53
و -ای مردم- هر نعمت دینی یا دنیایی که دارید از جانب الله سبحانه است نه از جانب دیگران، سپس چون آسیب یا بیماری یا فقری به شما رسد فقط بهسوی او با دعا تضرع میکنید؛ تا آنچه به شما رسیده است را از شما بزداید، پس کسیکه نعمتها را بر شما میبخشد، و مصیبتها را از شما برطرف میسازد، همان ذاتی است که باید به یگانگی و وحدانیت عبادت شود.
- 54
سپس وقتی دعایتان را اجابت کند و آسیبی را که به شما رسیده است از شما برطرف سازد گروهی از شما به پروردگارشان شرک میورزند، چون غیر او تعالی را همراهش عبادت میکنند، پس این چه ذلتی است؟!
- 55
شرکشان به الله آنها را واداشت تا نعمتهای الله بر خویش، از جمله برطرف کردن آسیب را ناسپاسی کنند، و به همین منظور به آنها گفته شد: از نعمتهایی که در آن قرار دارید بهرهمند شوید تا عذاب دنیا و آخرتِ الله شما را فراگیرد.
- 56
و مشرکان بخشی از اموالشان را که به آنها روزی دادیم برای بتهایشان که هیچچیز نمیدانند- چون جماداتی هستند که نه نفع میرسانند نه آسیب- قرار میدهند، و با این کار به آنها نزدیکی میجویند، و به الله سوگند که -ای مشرکان- در روز قیامت در مورد آنچه ادعا میکردید از اینکه این بتها معبودانی هستند، و سهمی از اموالتان برایشان است از شما سوال خواهد شد.
- 57
و مشرکان دختران را به الله نسبت میدهند، و اعتقاد دارند که آنها فرشتگان هستند، پس فرزند خواندگی را به او تعالی نسبت میدهند، و آنچه را که برای خودشان نمیپسندند برای او تعالی میپسندند، او سبحانه از آنچه که برایش قرار میدهند منزه و پاک است، و پسران را که میخواهند برای خودشان قرار میدهند، پس این چه جرم بزرگی است؟!
- 58
و هرگاه تولد دختر به یکی از این مشرکان خبر داده شود از شدت ناخوشایندی از آنچه که خبردار شده صورتش سیاه میگردد، و قلبش از غم و اندوه پُر میشود، سپس آنچه را که برای خودش نمیپسندد به الله نسبت میدهد.
- 59
از بدی تولد دختر که به او خبر داده شده است از قومش مخفی و پنهان میشود، و اینگونه با خودش سخن میگوید که: آیا این دختر را با خواری و ذلت نگه دارد یا او را زنده به گور کند، و در زیر خاک پنهان گرداند؟ چه زشت است آنچه که این مشرکان به آن حکم میکنند، چون آنچه را برای خود نمیپسندند برای پروردگارشان حکم کردند.
- 60
صفت بد نیاز به فرزند و جهل و کفر برای کافران است که به آخرت ایمان نمیآورند، و صفات نیکوی والای جلال و کمال و ثروت و علم از آنِ الله است، و او سبحانه در فرمانروایی خویش ذات شکستناپذیری است که هیچکس بر او چیره نمیگردد، و در آفرینش و تدبیر و تشریعش بسیار داناست.
تفسیر آیات 61 تا 70
- 61
و اگر الله مردم را بهسبب ستم و کفرشان به او تعالی مجازات کند هیچ انسان و حیوانی که بر روی زمین میجنبد بر روی زمین نخواهد ماند، اما او سبحانه عذابشان را تا مدت مشخصی در علمش به تأخیر میاندازد، پس وقتی آن مدت مشخص در علم او تعالی فرا رسد کیفرشان حتی زمانی اندک از آن لحظه پیش و پس نمیافتد.
- 62
و دختران را که انتساب آنها به خودشان را نمیپسندند برای الله سبحانه قرار میدهند. مشرکان بر زبانشان این سخن دروغ را میگویند که مقام نیکویی نزد الله دارند. اگر راست باشد که باید بهزودی چنانکه میگویند برانگیخته شوند، اما در حقیقت جهنم برایشان است، و در آن رها میشوند، و هرگز از آن خارج نمیگردند.
- 63
- ای رسول- به الله سوگند که بهسوی امتهای پیش از تو رسولانی را فرستادیم پس شیطان اعمال زشتشان از شرک و کفر و گناهان را برایشان آراست، پس همو در روز قیامت یاور واهیشان است پس باید از او یاری بجویند، و در روز قیامت عذابی رنجآور دارند.
- 64
و -ای رسول- قرآن را بر تو نازل نکردیم مگر اینکه برای تمام مردم توحید و رستاخیز و احکام شرع را که در آن اختلاف دارند توضیح دهی، و قرآن برای مؤمنان به الله و رسولش و به آنچه قرآن آورده است هدایت و رحمتی است، زیرا آنها هستند که از حق منتفع میشوند.
- 65
و الله بارانی از سوی آسمان فرود آورد، پس با آن زمین را با رویانیدن گیاهان پس از اینکه خشک و لمیَزرَع بود زنده گردانید، بهراستیکه در فرو فرستادن باران از سوی آسمان، و رویانیدن گیاهان با آن راهنمایی آشکار است بر قدرت الله برای مردمی که کلام الله را میشنوند و در آن میاندیشند.
- 66
و -ای مردم- بهراستی که در شتر و گاو و گوسفند برایتان اندرزی است که از آن پند بگیرید، چون با شیری که از پستانشان خارج میشود شما را مینوشانیم، و با وجود اینکه از میان فضولات شکم و خون بدن آنها خارج میشود شیری خالص و ناب و لذید است که برای نوشندگان گواراست.
- 67
و در میوههای نخل و انگور که به شما روزی میدهیم پندی است، پس از آن مست کنندهای میگیرید که عقل را از بین میبرد، و این کاری غیر نیکوست، و از آن روزیای نیکو مانند خرما و کشمش و سرکه و شیره که از آنها نفع میبرید میگیرید، همانا در این مورد راهنمایی است بر قدرت و نعمت بخشی الله بر بندگانش برای مردمی که میاندیشند، زیرا آنها هستند که پند میگیرند.
- 68
و -ای رسول- پروردگارت به زنبور عسل الهام و او را راهنمایی کرد به اینکه: از کوهها، و در درخت، و در آنچه که مردم میسازند و مسقف میکنند خانههایی برای خودت برگزین.
- 69
سپس از تمام میوههایی که میخواهی بخور، و راههایی را که پروردگارت بر تو الهام کرده است فروتنانه بپیما، از شکم این زنبور، عسلی با رنگهای گوناگون، سفید و زرد و سایر رنگها، خارج میشود، و در آن برای مردم درمانی است، که بیماریها را با آن درمان میکنند، بهراستیکه در این الهام به زنبور عسل و در عسلی که از شکمش خارج میشود دلالتی است بر قدرت و تدبیر الله در امور مخلوقاتش برای مردمی که میاندیشند، چون آنها هستند که پند میگیرند.
- 70
و الله شما را بدون نمونۀ قبلی آفرید، سپس هنگام سپری شدن اجلهایتان شما را میمیراند، و از شما کسی است که عمرش تا بدترین مراحل عمر یعنی فرتوتی ادامه مییابد، چنانکه هیچچیز از آنچه که قبلا میدانست نمیداند، بهراستیکه الله ذات بسیار دانایی است که ذرهای از اعمال بندگانش بر او پوشیده نمیماند، و ذات توانایی است که هیچچیز او را ناتوان نمیسازد.
تفسیر آیات 71 تا 80
- 71
و الله در روزیای که به شما بخشیده برخی از شما را بر برخی دیگر برتری داده است، چنانکه برخی از شما را ثروتمند و برخی دیگر از شما را فقیر، و برخی را سرور و برخی را رعیت قرار داده است، اما کسانیکه الله آنها را در روزی برتری داده است آنچه را که الله بر آنها عطا کرده است به بردگانشان نمیپردازند تا شریکانی مساوی با آنها در ملکیت باشند، پس چگونه برای الله قرار دادن شریکانی از بندگانش میپسندند، اما برای خودشان نمیپسندند که شریکانی از بردگانشان که با آنها یکسان باشند داشته باشند؟ پس این چه ستمی است، و چه ناسپاسیای برای نعمتهای الله از این بزرگتر است؟!
- 72
و -ای مردم- الله از جنس خودتان همسرانی برایتان قرار داده است که با آنها آرام میگیرید، و از همسرانتان فرزندان و نوههایی برایتان قرار داده است، و از خوردنیهای پاکیزه - مانند گوشت و حبوبات و میوهها- به شما روزی داده است، پس آیا به بتها و تندیسهای باطل ایمان میآورید، و نعمتهای زیاد الله را که نمیتوانید آنها را برشمارید کفران میکنید و شکر الله را به جای نمیآورید به این صورت که فقط به الله ایمان آورید؟!
- 73
و این مشرکان به جای الله بتهایی را عبادت میکنند، که هیچ روزیای نه در آسمانها و نه در زمین مالک نیستند که به آنها روزی دهند، و نسزد که مالک آن باشند؛ زیرا جماداتی بدون روح و بدون علم هستند.
- 74
پس -ای مردم- برای الله همانندهایی از این بتها که نه نفع میرسانند و نه ضرر قرار ندهید؛ زیرا الله هیچ مانندی ندارد تا او را همراه الله در عبادت شریک گردانید. بهراستیکه الله از صفات جلال و کمالی که دارد آگاه است، و شما این را نمیدانید، پس در شرک به او، و ادعای همانند کردن او با بتهایشان قرار میگیرید.
- 75
الله سبحانه برای پاسخ مشرکان مثالی زده است: بردهای مملوک و ناتوان از تصرف، که چیزی ندارد تا انفاق کند، و نیز شخص آزادی که از جانب خویش مالی حلال به او عطا کردهایم، که هرگونه بخواهد در آن تصرف میکند، چنانکه در نهان و آشکارا آنچه که میخواهد از آن مال بذل میکند. پس چگونه الله را که هر طوری که بخواهد مالکِ متصرف در ملکش است را با بتهای ناتوانتان یکسان قرار میدهید؟! ستایش از آنِ الله است که سزاوار ستایش است، بلکه اکثر مشرکان از یگانگی الله در الوهیت و استحقاق اینکه به وحدانیت عبادت شود آگاه نیستند.
- 76
و الله سبحانه برای رد آنها مثال دیگری آورده است که مثال دو مرد است: یکی از آن دو لالی است که نه میشنود و نه سخن میگوید و نه میفهمد؛ چون کر و لال است، و برای نفع رساندن به خودش و دیگران ناتوان است، و بر کسیکه او را سرپرستی کند، و کارش را به عهده بگیرد بار سنگینی است، او را به هر جهتی میفرستد خیری به همراه نمیآورد، و به مطلوب دست نمییابد. آیا یکسان است کسیکه چنین حالی دارد با کسی که شنوا و گویاست، و نفعش به دیگران میرسد، زیرا مردم را به عدالت امر میکند، و انسان درستکاری است، و بر راه آشکاری که هیچ ابهام و انحرافی در آن نیست قرار دارد؟! پس -ای مشرکان- چگونه الله را که دارای صفات جلال و کمال است با بتهایتان که نه میشنوند و نه سخن میگویند، و نه نفعی جلب میکنند و نه آسیبی برطرف میسازند یکسان میدانید؟!
- 77
و علم آنچه در آسمانها و آنچه در زمین نهان است فقط از آنِ الله است، زیرا فقط او، بدون هیچ شریکی از مخلوقاتش، شایستۀ علم به آن است. برپایی قیامت که از امور غیبی مختص به او تعالی است در سرعت آمدنش هنگامیکه آن را اراده کند چیزی جز همانند باز و بسته کردن پلک چشمی نیست، بلکه سریعتر از آن است. بهراستی که الله بر هر چیزی تواناست، و هیچچیز او را ناتوان نمیسازد، و هرگاه امری را اراده کند به آن میگوید: ﴿كُن﴾، بهناگاه موجود میشود.
- 78
و -ای مردم- الله شما را از شکمهای مادرانتان پس از گذشت زمان حمل، به صورت کودکانی که چیزی را درک نمیکنید درآورد، و برایتان گوش قرار داد تا با آن بشنوید، و برایتان چشم قرار داد تا با آن ببینید، و دل قرار داد تا با آن بیندیشید؛ امید است که شکر او تعالی را به خاطر این نعمتها که به شما بخشیده است به جای آورید.
- 79
آیا مشرکان به پرندگان رام و آماده برای پرواز در فضا ننگریستهاند که الله بالهایی که فضا را میشکافد به آنها بخشیده است، و باز و بسته کردن بالهایشان را به آنها الهام کرده است، و هیچکس جز الله توانا آنها را از سقوط در فضا نگه نمیدارد، بهراستیکه در رام ساختن و نگهداری از سقوط، نشانههایی است برای مردمی که به الله ایمان دارند؛ زیرا آنها همان کسانی هستند که از دلالت و پندها نفع میبرند.
- 80
و الله سبحانه خانههایی که از سنگ و غیر آن میسازید برای آرامش و راحتی برایتان پدید آورده است، و از پوست شتر و گاو و گوسفند خیمهها و چادرهایی در بیابان مانند خانههای شهر برایتان قرار داده است، که حمل آن در کوچ به مکانی دیگر برایتان سبک است، و نصب آن هنگام اُتراق نمودن برایتان آسان است، و از پشمهای گوسفندان و کرکهای شتران، و موهای بزها اثاثیۀ خانههایتان و لباسها و پوششهایی قرار داده است که تا زمانی مشخص از آن بهرهمند میشوید.
تفسیر آیات 81 تا 90
- 81
و الله از درختان و بناها سایهای برایتان قرار داده است که در برابر گرما با آن سایه میگیرید، و برای شما از کوهها راهها و غارها و پناهگاههایی قرار داده است که در برابر سرما و گرما و دشمن در آن پناه میگیرید، و از پشم و غیر آن لباسها و پیراهنهایی قرار داده که گرما و سرما را از شما دفع میکند، و زرههایی برایتان قرار داده است که شما را از آسیب در جنگ محافظت میکند، و سلاح به بدنهایتان نفوذ نمیکند، الله همانگونه که نعمتهای مذکور را برایتان ارزانی داشته است نعمتهایش را بر شما کامل میکند امید است که فقط تسلیم الله باشید، و هیچچیز را با او شریک قرار ندهید.
- 82
پس -ای رسول- اگر از ایمان و تصدیقِ آنچه که آوردهای روی گرداندند هیچ وظیفهای نداری جز تبلیغِ آنچه به تبلیغِ واضحِ آن فرمان یافتهای، و وادار کردن آنها بر هدایت، وظیفۀ تو نیست.
- 83
مشرکان نعمتهای الله مانند فرستادن پیامبر صلی الله علیه وسلم بهسوی آنها را که برایشان ارزانی داشته است میدانند، با این وجود نعمتهای او تعالی را با به جا نیاوردن شکر آنها و تکذیب رسولانش ناسپاسی میکنند، و بیشتر آنها شکر نعمتهای او سبحانه را به جای نمیآورند.
- 84
و -ای رسول- به یاد آور روزیکه الله از هر امتی رسولش را که بهسوی آنها فرستاده است برمیانگیزد تا بر ایمان مؤمنان و کفر کافرانشان گواهی دهد، و آنگاه به کفار اجازه نمیدهد از کفری که بر آن بودهاند پوزش بخواهند، و به دنیا نیز بازگردانیده نمیشوند تا اعمالی را که پروردگارشان را راضی میسازد انجام دهند؛ زیرا آخرت سرای حساب است نه سرای عمل.
- 85
و آنگاه که ستمکاران مشرک عذاب را مشاهده کنند عذابشان تخفیف داده نمیشود، و برای دادن مهلت به آنها عذابشان به تأخیر نمیافتد، بلکه جاویدان در آن وارد میشوند و برای همیشه در آن میمانند.
- 86
و آنگاه که مشرکان در آخرت معبودهایشان را که آنها را به جای الله عبادت میکردند ببینند میگویند: پروردگارا، اینها همان شریکان ما هستند که آنها را به جای تو عبادت میکردیم، این سخن را میگویند تا گناهان خویش را بر دوش آنها قرار دهند، آنگاه الله معبودهایشان را به سخن میآورد، و در پاسخ مشرکان میگویند: - ای مشرکان- همانا شما در اینکه شریکی همراه الله عبادت کردید دروغگویید، زیرا او تعالی شریکی ندارد که عبادت شود.
- 87
و مشرکان تسلیم میشوند، و فقط در برابر الله گردن مینهند، و این ادعای آنها که به دروغ میگفتند بتهایشان نزد الله برایشان شفاعت میکند بر باد میرود.
- 88
کسانیکه به الله کفر ورزیدند، و دیگران را از راه الله بازداشتند - بهسبب فساد خودشان و اینکه با گمراه کردن دیگران فساد برپا کردند، بر عذابی که به خاطر کفرشان سزاوار شدند عذابی را بر آنها میافزاییم.
- 89
و -ای رسول- به یاد آور روزی را که در هر امتی رسولی برمیانگیزیم که به کفر یا ایمانی که امتشان بر آن بودند بر آنها گواهی میدهد، این رسول از جنس خودشان است، و به زبان خودشان سخن میگوید. و -ای رسول- تو را گواهی بر تمام امتها آوردیم، و قرآن را بر تو نازل کردیم تا حلال و حرام و پاداش و کیفر و تمام آنچه را که به توضیح نیاز دارد توضیح دهی، و آن را مایۀ هدایت مردم بهسوی حق، و مایۀ رحمت برای کسانیکه به آن ایمان آورند و به آنچه در آن آمده است عمل کنند فرو فرستادیم تا مژدهای باشد برای مؤمنان به الله به نعمتهای جاویدانی که در انتظارش هستند.
- 90
بهراستیکه الله بندگانش را به عدالت فرمان میدهد به اینکه بنده حقوق الله و حقوق بندگان را ادا کند، و در داوری، هیچکس را بر هیچکس برتری ندهد مگر به حقی که موجب برتری است، و به احسان فرمان میدهد به اینکه آنچه بر بنده واجب نیست مانند انفاقِ خودخواسته و عفو ظالم را از روی نیکی بهپا دارد، و به بخشش برای خویشاوندان در مواردی که به آن نیاز دارند فرمان میدهد، و از هر زشتیای نهی میکند، چه گفتاری مانند فحاشی، یا کرداری مانند زنا، و از هر آنچه که شرع نمیپسندد یعنی از تمام گناهان نهی میکند، و از ظلم و تکبر بر مردم باز میدارد. الله با اوامر و نواهی موجود در این آیه به شما پند میدهد امید است از آن عبرت گیرید.
تفسیر آیات 91 تا 100
- 91
و به تمام پیمانهایی که با الله یا با مردم بستهاید وفا کنید، و سوگندها را پس از اینکه با سوگند به الله محکم کردید نشکنید، درحالیکه الله را به وفا به آنچه که بر آن سوگند خوردهاید بر خود گواه گرفتهاید. بهراستی که الله از آنچه که انجام میدهید آگاه است، و ذرهای از آن بر او پوشیده نمیماند، و بهزودی شما را در قبال اعمالتان جزا میدهد.
- 92
و با شکستن پیمانها نادان و سبک عقل نباشید، مانند زن نادانی که در بافتن پشم یا پنبهاش زحمت زیادی کشیده، و رشتهاش را محکم کرده است، سپس آن را همانند قبل از بافتن میگسلد و باز میکند، پس در بافتن و گسستن خسته میشود، اما به مطلوب دست نمییابد. شما نیز سوگندهایتان را وسیلۀ فریب قرار میدهید و به یکدیگر فریب میزنید؛ تا امت شما از امت دشمنانتان بیشتر و قویتر باشد، بهراستیکه الله با وفا به پیمانها شما را میآزماید، که آیا به پیمانها وفا میکنید یا آنها را میشکنید؟ و به تحقیق که الله در روز قیامت آنچه را در دنیا در آن اختلاف میکردید برایتان آشکار میگرداند، آنگاه حقگو را از یاوهگو، و راستگو را از دروغگو جدا میسازد.
- 93
و اگر الله میخواست بهطور قطع شما را امتی واحد و متحد بر حق قرار میداد، اما او سبحانه به عدل خویش هرکس را که بخواهد با یاری نکردنِ او در راه حق و وفا به پیمانها گمراه میسازد، و به فضل خویش هرکس را که بخواهد بر این کار توفیق میدهد، و بهطور قطع روز قیامت در مورد اعمالیکه در دنیا انجام میدادید سوال خواهید شد.
- 94
و سوگندهایتان را وسیلۀ نیرنگ قرار ندهید که یکدیگر را با آن بفریبید تا هوسهایتان را پیروی کنید، و هرگاه خواستید آنها را بشکنید، و هرگاه خواستید به آنها وفا کنید، زیرا اگر این کار را انجام دهید گامهایتان را از راه راست پس از اینکه بر آن ثابت بوده است لغزاندهاید، و بهسبب گمراهی خودتان، و نیز گمراه ساختن دیگران از راه الله عذاب را بچشید و عذابی دو چندان برایتان باشد.
- 95
و پیمان الله را به بهای ناچیزی با شکستن پیمان و وفا نکردن به آن عوض نکنید، بهراستیکه پیروزی و غنیمتها در دنیا، و نعمتهای جاویدان در آخرت که نزد الله است برایتان بهتر است از عوض ناچیزی بر شکستن پیمان اگر این امر را درمییابید.
- 96
- ای مردم- مال و خوشیها و نعمتیهایی که نزدتان است هر چند زیاد باشد پایان مییابد، و پاداشی که نزد الله وجود دارد باقی است، پس چگونه فانی را بر باقی ترجیح میدهید؟ و به یقین پاداش کسانی را که بر پیمانهایشان شکیبایی کردند و آنها را نشکستند به بهتر از طاعاتی که انجام میدادند جزا خواهیم داد، چنانکه نیکی را به ده تا هفتصد برابر آن، تا چندین برابر جزا خواهیم داد.
- 97
هر مرد و زنی که عمل صالحی موافق شریعت انجام دهد، و به الله ایمان داشته باشد؛ بهطور قطع در زندگی دنیا او را حیاتی خوش با رضایت به حکم الله و قناعت و توفیق به طاعات میبخشیم، و در آخرت پاداش آنها را به بهتر از اعمال صالحی که در دنیا انجام میدادند جزا میدهیم.
- 98
پس -ای مؤمن- هرگاه خواستی قرآن بخوانی از الله بخواه که تو را از وسوسههای شیطانِ رانده شده از رحمت الله، پناه دهد.
- 99
بهراستیکه شیطان بر کسانیکه به الله ایمان آوردهاند، و در تمام کارهایشان فقط بر پروردگارشان توکل کردهاند تسلطی ندارد.
- 100
شیطان با وسوسههایش فقط بر کسانی تسلط دارد که او را به دوستی میگیرند، و در فریبش از او فرمانبرداری میکنند، همان کسانیکه بهسبب فریب شیطان به الله مشرک هستند و دیگران را همراه او عبادت میکنند.
تفسیر آیات 101 تا 110
- 101
و چون حکم آیهای از قرآن را با آیهای دیگر نسخ کنیم- و الله داناتر است به آنچه که از قرآن بهسبب حکمتی نسخ میشود، و به آنچه که از قرآن نسخ نمیشود بسیار داناست- میگویند: - ای محمد- تو فقط دروغگویی هستی که بر الله دروغ میبندی، بلکه بیشتر آنها نمیدانند که نسخ فقط بهسبب حکمتی الهی و فراگیر است.
- 102
- ای رسول- به آنها بگو: این قرآن را جبریل از جانب الله سبحانه با حقیقتی که هیچ خطا و تبدیل و تحریفی در آن وجود ندارد آورده است، تا کسانی را که به الله ایمان آوردهاند هرگاه حکم جدیدی از آن نازل شود، و بخشی از آن نسخ شود بر ایمانشان استوار گرداند، و برای اینکه هدایتی برای آنها بهسوی حق، و بشارتی برای مسلمانان باشد به پاداشی گرامی که به دست میآورند.
- 103
و ما میدانیم که مشرکان میگویند: همانا انسانی این قرآن را به محمد میآموزد، و آنها در این ادعایشان دروغگویند، چون زبان کسیکه ادعا میکنند به رسول میآموزد عَجَم است، و این قرآن بر زبان عربی روشن و با بلاغت عالی نازل شده است، پس چگونه ادعا میکنند که از یک عَجَم فرامیگیرد؟!
- 104
همانا کسانیکه ایمان ندارند آیات الله از جانب او سبحانه است تا زمانیکه بر این امر اصرار ورزند الله آنها را به هدایت توفیق نمیدهد، و بهسبب اینکه به الله کفر میورزند، و آیاتش را تکذیب میکنند عذابی رنج آور دارند.
- 105
محمد صلی الله علیه وسلم در آنچه از جانب پروردگارش آورده دروغگو نیست، بلکه کسانی دروغ میسازند که آیات الله را تصدیق نمیکنند؛ زیرا آنها از عذاب نمیترسند، و به پاداش امید ندارند، و این مُتَّصِفان به کفر همان دروغگویانند؛ زیرا دروغ عادتشان است که به آن خو گرفتهاند.
- 106
جز کسیکه به کفر مجبور شده است و سخن کفر را با زبانش بگوید اما قلبش به ایمان اطمینان داشته باشد و به حقیقت آن یقین داشته باشد، هرکس پس از ایمانش به الله کفر ورزد و سینهاش را بر کفر گشوده باشد و کفر را بر ایمان برگزیند، و کفر را با رغبت به زبان آورد از اسلام بازگشته و مُرتَد است؛ پس خشمی از جانب الله بر آنها است، و عذاب بزرگی دارند.
- 107
ارتداد آنان از اسلام به این دلیل است که کالای فانی دنیایی را بر آخرت ترجیح دادند. الله متعال به اهل کفر توفیق ایمان نمی دهد، بلکه آن ها را به حال خود رها می سازد.
- 108
این مرتدان، کسانی هستند که الله بر دلهایشان مُهر نهاده است پس پندها را نمیفهمند، و بر گوشهایشان مُهر نهاده است پس آنگونه که نفع ببرند پندها را گوش نمیکنند، و بر چشمهایشان مُهر نهاده است چنانکه آیات دلالت کننده بر ایمان را نمیبینند، و همانها هستند که از اسباب سعادت و شقاوت، و از عذابی که الله برایشان فراهم آورده است بیخبرند.
- 109
بدون تردید آنها در روز قیامت همان زیانکارانی هستند که بهسبب کفر پس از ایمان که اگر بر آن مراقبت میکردند بهطور قطع وارد بهشت میشدند به خودشان زیان رساندهاند.
- 110
- ای رسول- با این وجود نیز پروردگارت نسبت به مؤمنان مستضعف بسیار آمرزنده و مهربان است پس از آنکه مشرکان آنها را عذاب کردند و در دینشان به فتنه انداختند تا اینکه سخن کفر را به زبان آوردند، درحالیکه دلهایشان به ایمان اطمینان داشت از مکه به مدینه مهاجرت کردند، سپس در راه الله جهاد کردند تا سخن الله برتر باشد، و سخن کافران پایینتر باشد، و بر دشواریهای این راه شکیبایی ورزیدند. بهراستیکه پروردگارت پس از این فتنه که با آن در معرض آزمایش قرار گرفتند، و شکنجهای که با آن عذاب شدند تا اینکه سخن کفر را به زبان آوردند؛ نسبت به آنها بسیار آمرزنده و مهربان است؛ زیرا آنها فقط در حال اجبار، سخن کفر را به زبان آوردند.
تفسیر آیات 111 تا 120
- 111
و -ای رسول- به یاد آور روزی را که هر انسانی در حالی میآید که بهسبب موقعیت دشوار، فقط از خودش دفاع میکند، و از دیگران دفاع نمیکند، و هر شخصی پاداش خیر و شری را که انجام داده است دریافت میکند، و نه با کاستن از نیکیهایشان به آنها ستم میشود، و نه با افزودن بر بدیهایشان.
- 112
و الله مثال شهری - یعنی مکه- را زده است که ایمن بود و ساکنانش نمیترسیدند، و آرام بود درحالیکه مردم پیرامونش ربوده میشدند، و رزق آن گوارا و آسان از هر مکانی بهسویش سرازیر میشد، اما ساکنانش به نعمتهایی که الله بر آنها ارزانی داشته بود کفر ورزیدند و شکرش را به جای نیاوردند، پس الله آنها را بهسبب کفر و تکذیبی که مرتکب میشدند با گرسنگی و ترس شدیدی که بدنهایشان را بیقرار و ضعیف ساخت مجازات کرد، به حدی که گرسنگی و ترس برایشان مانند لباس شد (همیشه با آنها بود).
- 113
و بهسوی اهالی مکه رسولی از خودشان که او را به امانتداری و راستگویی میشناسند، یعنی محمد صلی الله علیه وسلم آمد، اما او را در آنچه که پروردگارش بر او نازل کرده بود تکذیب کردند، آنگاه عذاب الله با گرسنگی و ترس بر آنها نازل شد، درحالیکه چون به الله شرک ورزیده بودند، و رسولش را تکذیب کرده بودند با قرار دادن خودشان در معرض نابودی بر خویشتن ستم روا داشتند.
- 114
پس -ای بندگان- از آنچه الله سبحانه به شما روزی داده است آنچه را که حلال است و خوردنش برایتان لذتبخش است بخورید، و شکر نعمتهای الله را که بر شما ارزانی داشته است با اقرار به این نعمتها برای الله و صرف کردن آن در راه رضایت او تعالی به جای آورید، اگر فقط او را عبادت میکنید و به او شرک نمیورزید.
- 115
الله از میان خوردنیها، این موارد را بر شما حرام گردانیده است: از میان ذبح شدنیها آنچه بدون ذبح مرده است؛ و خون ریخته شده؛ و خوک را با تمام اجزایش؛ و آنچه را که ذبح کنندهاش آن را برای غیر الله قربانی کرده است. این تحریم فقط در حال اختیار است، اما کسیکه ضرورت او را به خوردن این موارد بکشاند، و بدون رغبت در حرام از آن بخورد، و از حد نیاز نگذرد، گناهی بر او نیست. بهراستی که الله آمرزنده است، و آنچه را که بخورد برایش میآمرزد، و نسبت به او مهربان است چون خوردن از موارد مذکور را در هنگام ضرورت برایش اجازه داده است.
- 116
و -ای مشرکان- آنچه را که زبانهایتان به دروغ بر الله نسبت میدهد نگویید که: این چیز حلال، و این چیز حرام است؛ به این هدف که با تحریم آنچه که الله حرام نکرده است، یا حلال کردن آنچه که الله حلال نکرده است بر او تعالی دروغ ببندید. بهراستی کسانیکه بر الله دروغ میبندند به مطلوب دست نمییابند، و از ترس و هلاکت رهایی پیدا نمیکنند.
- 117
بهسبب اینکه از هوسهایشان پیروی کردند در دنیا کالای اندک و ناچیزی برایشان است، و روز قیامت عذابی رنجآور دارند.
- 118
و فقط بر یهودیان آنچه را که برایت حکایت کردیم حرام گردانیدیم (چنانکه در آیۀ 146 سورۀ الأنعام آمده است)، و ما با تحریم این موارد به آنها ستم نکردیم، بلکه آنها خودشان بر خویشتن ستم کردند هنگامیکه اسباب عذاب را مرتکب شدند. آنگاه آنها را به خاطر سرکشیشان جزا دادیم. پس این موارد را برای مجازاتشان بر آنها حرام گردانیدیم.
- 119
- ای رسول- با این وجود پروردگارت برای کسانیکه گناهان را از روی نادانی به سرانجامشان هر چند از روی عمد مرتکب شدند، سپس بعد از انجام گناهان بهسوی الله توبه کردند، و اعمال فاسدشان را اصلاح کردند، همانا پروردگارت پس از توبه گناهانشان را میآمرزد، و نسبت به آنها مهربان است.
- 120
همانا ابراهیم علیه السلام گرد آورندۀ خصلتهای نیکو، پایدار بر طاعت پروردگارش، مایل از تمام ادیان بهسوی دین اسلام بود، و هرگز از مشرکان نبوده است.
تفسیر آیات 121 تا 128
- 121
و شکرگزار نعمتهای الله که بر او ارزانی داشت بود، و الله او را برای نبوت برگزید، و بهسوی دین استوار اسلام هدایت کرد.
- 122
و در دنیا نبوت و یاد نیک و فرزند صالح برایش عطا کردیم، و به تحقیق که در آخرت از صالحانی است که الله درجات والایی از بهشت برایشان فراهم آورده است.
- 123
- ای رسول- سپس به تو وحی کردیم که با تمایل از تمام ادیان به دین اسلام، از آیین ابراهیم در توحید و بیزاری از مشرکان و دعوت بهسوی الله و عمل به شریعت او تعالی، پیروی کن، و چنانکه مشرکان ادعا میکنند ابراهیم هرگز از مشرکان نبود، بلکه برای الله یک مُوَحّد و یکتاپرست بود.
- 124
بهراستیکه بزرگداشت روز شنبه بر یهودیانی که در آن اختلاف کردند فرض قرار داده شد؛ تا در این روز از کارهایشان برای عبادت دست بکشند پس از اینکه در مورد روز جمعه که به دست کشیدن از کار در آن فرمان یافته بودند گمراه شدند. و -ای رسول- بهراستیکه پروردگارت در روز قیامت میان این اختلاف کنندگان در آنچه اختلاف میورزیدند داوری خواهد کرد، و هرکس را به آنچه سزاوارش است جزا خواهد داد.
- 125
- ای رسول- تو و مؤمنانی که از تو پیروی کردند به مقتضای حال و فهم و گردن نهادن شخصی که دعوت میدهد، و با اندرز مشتمل بر ترغیب و ترهیب بهسوی دین اسلام فراخوانید، و به روشی که از نظر گفتار و فکر و اخلاق نیکوتر است با آنها مجادله کن، زیرا هدایت مردم بر عهدۀ تو نیست، و فقط ابلاغ به آنها وظیفۀ توست، بهراستیکه پروردگارت به کسانیکه از دین اسلام گمراه شوند، و به کسانیکه به آن هدایت یابند آگاهتر است، پس خودت را به خاطر اندوه بر آنها نابود نکن.
- 126
و اگر خواستید دشمنتان را مجازات کنید او را به مانند آنچه بر شما روا داشته است بدون زیادهروی مجازات کنید، و اگر با وجود قدرت بر این کار از مجازات او شکیبایی کنید این کار برای شکیبایان شما بهتر است از اینکه به تساوی قصاص کنند.
- 127
و -ای رسول- در برابر آزارهایی که از آنها به تو میرسد شکیبایی کن، و توفیق تو به شکیبایی جز با توفیق الله نیست، و بهسبب اینکه کافران از تو روی میگردانند اندوه مدار، و بهسبب مکر و نیرنگی که انجام میدهند سینهات تنگ نگردد.
- 128
بهراستی الله با کسانی است که با ترک گناهان تقوای او تعالی را پیشه کردند، و با کسانی است که با برپایی طاعات و اجرای آنچه به آن فرمان یافتهاند نیکوکارند، زیرا نصر و تأیید الهی همراهشان است.
پرسشهای رایج درباره سوره نحل
سوره نحل چند آیه دارد؟
سوره نحل 128 آیه دارد.
نحل به چه معناست؟
نحل به معنای «زنبور عسل» است.
سوره نحل مکی است یا مدنی؟
سوره نحل سورهای مکی است که در مکه نازل شد. این سوره در ترتیب نزول، 70مین سوره است.
سوره نحل در کدام جزء قرآن است؟
سوره نحل در جزء 14 است.
سوره نحل چندمین سوره قرآن است؟
سوره نحل 16مین سوره قرآن است و پس از سوره حجر و پیش از سوره إسراء قرار دارد.
آیا میتوانم تلاوت سوره نحل را اینجا بشنوم؟
بله. پخشکننده زیر آیات، سوره نحل را با صدای 9 قاری مشهور دارد؛ هنگام پخش، آیهای که تلاوت میشود در فهرست آیات مشخص میشود.
اپلیکیشن سوره یس
یس و تمام قرآن را با ترجمه به 11 زبان بخوانید، تلاوت آیه به آیه را با صدای 9 قاری بشنوید و نشانههایتان را در گوشی خود نگه دارید.