سوره 4 از 114 · جزء 4-6
سوره نساء
176 آیه · مدنی · ترتیب نزول: 92مین
سورهٔ نساء که در مدینه نازل شده، 176 آیه دارد. به احکام ساماندهندهٔ زندگی اجتماعی، بهویژه خانواده، حقوق زنان و یتیمان، ارث و عدالت، و هشدارهای مربوط به منافقان میپردازد.
سوره نساء به عربی با ترجمه فارسی
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
به نام الله بخشندۀ مهربان
- 1
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱتَّقُواْ رَبَّكُمُ ٱلَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفۡسٖ وَٰحِدَةٖ وَخَلَقَ مِنۡهَا زَوۡجَهَا وَبَثَّ مِنۡهُمَا رِجَالٗا كَثِيرٗا وَنِسَآءٗۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ ٱلَّذِي تَسَآءَلُونَ بِهِۦ وَٱلۡأَرۡحَامَۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَيۡكُمۡ رَقِيبٗا ﴿١﴾
ای مردم، از پروردگارتان پروا کنید [همان ذاتی] که شما را از یک تن آفرید و همسرش را [نیز] از او آفرید و از [نسلِ] آن دو، مردان و زنان بسیاری پراکند؛ و از الله که به [نام] او از یکدیگر درخواست میکنید پروا نمایید و از [گسستن] پیوند خویشاوندی بپرهیزید. بیگمان، الله همواره مراقب [و نگهبان] شماست.
- 2
وَءَاتُواْ ٱلۡيَتَٰمَىٰٓ أَمۡوَٰلَهُمۡۖ وَلَا تَتَبَدَّلُواْ ٱلۡخَبِيثَ بِٱلطَّيِّبِۖ وَلَا تَأۡكُلُوٓاْ أَمۡوَٰلَهُمۡ إِلَىٰٓ أَمۡوَٰلِكُمۡۚ إِنَّهُۥ كَانَ حُوبٗا كَبِيرٗا ﴿٢﴾
و [ای سرپرستان،] اموال یتیمان را [پس از بلوغ و رشد] به آنان بازگردانید و [مال کمارزش و] نامرغوب [خود] را با [مال ارزشمند و] مرغوب [آنان] عوض نكنید و اموالشان را همراه اموال خود نخورید. به راستی که این [کار] گناه بزرگی است.
- 3
وَإِنۡ خِفۡتُمۡ أَلَّا تُقۡسِطُواْ فِي ٱلۡيَتَٰمَىٰ فَٱنكِحُواْ مَا طَابَ لَكُم مِّنَ ٱلنِّسَآءِ مَثۡنَىٰ وَثُلَٰثَ وَرُبَٰعَۖ فَإِنۡ خِفۡتُمۡ أَلَّا تَعۡدِلُواْ فَوَٰحِدَةً أَوۡ مَا مَلَكَتۡ أَيۡمَٰنُكُمۡۚ ذَٰلِكَ أَدۡنَىٰٓ أَلَّا تَعُولُواْ ﴿٣﴾
و اگر ترسیدید که [به خاطر کاستن از مهریه یا بدرفتاری] نتوانید عدالت را در حق دختران یتیم رعایت نمایید، [از ازدواج با آنان صرفنظر کنید و] از زنانی [دیگر] که مورد پسند شماست، [یک یا] دو و [یا] سه و [یا] چهار تن را به همسری درآورید. پس اگر بیم دارید که نتوانید عدالت کنید، به یک [زن] یا به آنچه [از کنیزان] که مالک آنها هستید [اکتفا نمایید]. این [کار] نزدیکتر است به اینکه ستم نکنید.
- 4
وَءَاتُواْ ٱلنِّسَآءَ صَدُقَٰتِهِنَّ نِحۡلَةٗۚ فَإِن طِبۡنَ لَكُمۡ عَن شَيۡءٖ مِّنۡهُ نَفۡسٗا فَكُلُوهُ هَنِيٓـٔٗا مَّرِيٓـٔٗا ﴿٤﴾
و مهریههای زنان را به عنوان هدیه [و فریضهای الهی] با خوشدلی به آنان بدهید. پس اگر آنان چیزی از آن را با رضایت خاطر به شما بخشیدند، آن را نوشین و گوارا بخورید.
- 5
وَلَا تُؤۡتُواْ ٱلسُّفَهَآءَ أَمۡوَٰلَكُمُ ٱلَّتِي جَعَلَ ٱللَّهُ لَكُمۡ قِيَٰمٗا وَٱرۡزُقُوهُمۡ فِيهَا وَٱكۡسُوهُمۡ وَقُولُواْ لَهُمۡ قَوۡلٗا مَّعۡرُوفٗا ﴿٥﴾
و اموالتان را که الله مایه قِوام [زندگی] شما قرار داده است به سفیهان [و کمخردان] نسپارید و[لی] از [درآمدِ] آن [اموال] به آنان خوراک و پوشاک بدهید و به شایستگی با آنان سخن بگویید.
- 6
وَٱبۡتَلُواْ ٱلۡيَتَٰمَىٰ حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغُواْ ٱلنِّكَاحَ فَإِنۡ ءَانَسۡتُم مِّنۡهُمۡ رُشۡدٗا فَٱدۡفَعُوٓاْ إِلَيۡهِمۡ أَمۡوَٰلَهُمۡۖ وَلَا تَأۡكُلُوهَآ إِسۡرَافٗا وَبِدَارًا أَن يَكۡبَرُواْۚ وَمَن كَانَ غَنِيّٗا فَلۡيَسۡتَعۡفِفۡۖ وَمَن كَانَ فَقِيرٗا فَلۡيَأۡكُلۡ بِٱلۡمَعۡرُوفِۚ فَإِذَا دَفَعۡتُمۡ إِلَيۡهِمۡ أَمۡوَٰلَهُمۡ فَأَشۡهِدُواْ عَلَيۡهِمۡۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ حَسِيبٗا ﴿٦﴾
و یتیمان را [از لحاظ توانایی بر مراقبت از اموالشان] بیازمایید تا وقتی به [سن] ازدواج برسند؛ پس اگر رشد [فکریِ کافی] در آنان یافتید، اموالشان را به آنان بدهید و آن را [از بیم آنکه مبادا] بزرگ شوند [و از شما پس بگیرند] به اسراف و شتاب مخورید؛ و هر کس بینیاز است، باید [از گرفتن اجرتِ سرپرستی] خودداری کند و هر کس نیازمند است، باید به طرز شایسته [و مطابقِ عُرف از آن] بخورد. پس هر گاه اموالشان را به آنان بازگرداندید، بر آنان گواه بگیرید و [بدانید] الله برای حسابرسی کافی است.
- 7
لِّلرِّجَالِ نَصِيبٞ مِّمَّا تَرَكَ ٱلۡوَٰلِدَانِ وَٱلۡأَقۡرَبُونَ وَلِلنِّسَآءِ نَصِيبٞ مِّمَّا تَرَكَ ٱلۡوَٰلِدَانِ وَٱلۡأَقۡرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنۡهُ أَوۡ كَثُرَۚ نَصِيبٗا مَّفۡرُوضٗا ﴿٧﴾
مردان از آنچه پدر و مادر و خویشاوندان [شان به عنوان ارث] بر جای گذاشتهاند، سهمی دارند و زنان [نیز] از آنچه پدر و مادر و خویشاوندان بر جای گذاشتهاند، سهمی دارند ـ خواه آن [مال] کم باشد یا زیاد-. [چنین] بهرهای [از جانب الله] معیّن [و مقرر شده] است.
- 8
وَإِذَا حَضَرَ ٱلۡقِسۡمَةَ أُوْلُواْ ٱلۡقُرۡبَىٰ وَٱلۡيَتَٰمَىٰ وَٱلۡمَسَٰكِينُ فَٱرۡزُقُوهُم مِّنۡهُ وَقُولُواْ لَهُمۡ قَوۡلٗا مَّعۡرُوفٗا ﴿٨﴾
و هر گاه خویشاوندان [غیر وارث] و یتیمان و مستمندان در تقسیم [میراث] حاضر شدند، [پیش از تقسیم، چیزی] از آن [اموال را از باب استحباب] به آنان بدهید و به شایستگی با آنان سخن بگویید.
- 9
وَلۡيَخۡشَ ٱلَّذِينَ لَوۡ تَرَكُواْ مِنۡ خَلۡفِهِمۡ ذُرِّيَّةٗ ضِعَٰفًا خَافُواْ عَلَيۡهِمۡ فَلۡيَتَّقُواْ ٱللَّهَ وَلۡيَقُولُواْ قَوۡلٗا سَدِيدًا ﴿٩﴾
و کسانی كه اگر فرزندان ناتوانى از خود بر جاى بگذارند، بر [آیندۀ] آنان بیم دارند، باید [از ستم دربارۀ یتیمان مردم نیز] بترسند؛ پس باید از الله پروا کنند و سخنی [سنجیده و] درست بگویند.
- 10
إِنَّ ٱلَّذِينَ يَأۡكُلُونَ أَمۡوَٰلَ ٱلۡيَتَٰمَىٰ ظُلۡمًا إِنَّمَا يَأۡكُلُونَ فِي بُطُونِهِمۡ نَارٗاۖ وَسَيَصۡلَوۡنَ سَعِيرٗا ﴿١٠﴾
در حقیقت، کسانی که اموال یتیمان را به ستم میخورند، جز این نیست که آتش در شکم خویش فرومیبرند و به زودی به آتشی برافروخته درمیآیند.
- 11
يُوصِيكُمُ ٱللَّهُ فِيٓ أَوۡلَٰدِكُمۡۖ لِلذَّكَرِ مِثۡلُ حَظِّ ٱلۡأُنثَيَيۡنِۚ فَإِن كُنَّ نِسَآءٗ فَوۡقَ ٱثۡنَتَيۡنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَۖ وَإِن كَانَتۡ وَٰحِدَةٗ فَلَهَا ٱلنِّصۡفُۚ وَلِأَبَوَيۡهِ لِكُلِّ وَٰحِدٖ مِّنۡهُمَا ٱلسُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِن كَانَ لَهُۥ وَلَدٞۚ فَإِن لَّمۡ يَكُن لَّهُۥ وَلَدٞ وَوَرِثَهُۥٓ أَبَوَاهُ فَلِأُمِّهِ ٱلثُّلُثُۚ فَإِن كَانَ لَهُۥٓ إِخۡوَةٞ فَلِأُمِّهِ ٱلسُّدُسُۚ مِنۢ بَعۡدِ وَصِيَّةٖ يُوصِي بِهَآ أَوۡ دَيۡنٍۗ ءَابَآؤُكُمۡ وَأَبۡنَآؤُكُمۡ لَا تَدۡرُونَ أَيُّهُمۡ أَقۡرَبُ لَكُمۡ نَفۡعٗاۚ فَرِيضَةٗ مِّنَ ٱللَّهِۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمٗا ﴿١١﴾
الله دربارۀ فرزندانتان به شما سفارش میکند: سهم پسر، مانند سهم دو دختر است؛ و اگر [وارثان، دو دختر یا] بیشتر از دو دختر باشند، سهم آنان دو سومِ تَرَکه [= میراث] است؛ و اگر فقط یک دختر باشد، سهم او نصف ترکه است. اگر [متوفی] فرزند [چه پسر و چه دختر] داشته باشد، برای هر یک از پدر و مادر او [= متوفَّی]، یکششمِ ترکه است و اگر فرزند نداشته باشد و [تنها] پدر و مادرش از او ارث ببرند، در این صورت، برای مادرش یکسوم است [و بقیه که دو سوم میشود سهم پدر است]؛ و اگر او [= متوفی] برادرانی داشته باشد، سهم مادرش یکششم است. [این تقسیم میراث،] پس از اجرای وصیتی که [میت] بدان سفارش نموده یا [پرداخت] بِدِهی[ها و قَرضهایی که دارد انجام میگیرد]. شما نمیدانید که پدرانتان و [یا] فرزندانتان، کدامیک برایتان سودمندترند. [این احکام،] فریضهای [معیّن و مقرر] از جانب الله است. به راستی که الله دانای حکیم است.
- 12
۞ وَلَكُمۡ نِصۡفُ مَا تَرَكَ أَزۡوَٰجُكُمۡ إِن لَّمۡ يَكُن لَّهُنَّ وَلَدٞۚ فَإِن كَانَ لَهُنَّ وَلَدٞ فَلَكُمُ ٱلرُّبُعُ مِمَّا تَرَكۡنَۚ مِنۢ بَعۡدِ وَصِيَّةٖ يُوصِينَ بِهَآ أَوۡ دَيۡنٖۚ وَلَهُنَّ ٱلرُّبُعُ مِمَّا تَرَكۡتُمۡ إِن لَّمۡ يَكُن لَّكُمۡ وَلَدٞۚ فَإِن كَانَ لَكُمۡ وَلَدٞ فَلَهُنَّ ٱلثُّمُنُ مِمَّا تَرَكۡتُمۚ مِّنۢ بَعۡدِ وَصِيَّةٖ تُوصُونَ بِهَآ أَوۡ دَيۡنٖۗ وَإِن كَانَ رَجُلٞ يُورَثُ كَلَٰلَةً أَوِ ٱمۡرَأَةٞ وَلَهُۥٓ أَخٌ أَوۡ أُخۡتٞ فَلِكُلِّ وَٰحِدٖ مِّنۡهُمَا ٱلسُّدُسُۚ فَإِن كَانُوٓاْ أَكۡثَرَ مِن ذَٰلِكَ فَهُمۡ شُرَكَآءُ فِي ٱلثُّلُثِۚ مِنۢ بَعۡدِ وَصِيَّةٖ يُوصَىٰ بِهَآ أَوۡ دَيۡنٍ غَيۡرَ مُضَآرّٖۚ وَصِيَّةٗ مِّنَ ٱللَّهِۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٞ ﴿١٢﴾
و [ای شوهران،] اگر همسرانتان فرزندی نداشته باشند، نیمی از تَرَکه برای شماست و اگر فرزندی داشته باشند، یکچهارمِ ترکه از آنِ شماست؛ [البته] پس از [عمل به] وصیتی که کردهاند یا [پرداخت] بِدِهی[ها و قَرضهایی] که دارند؛ و اگر شما فرزندی نداشته باشید، یکچهارمِ ترکۀ شما برای زنانتان است و اگر فرزندی داشته باشید، یکهشتم ترکۀ شما از آنِ ایشان است؛ [البته] پس از عمل به وصیتی که کردهاید و [پرداخت] بِدِهی[ها و قَرضهایی که دارید]؛ و اگر مرد یا زنی که از او ارث میبرند، کَلاله [= بدون پدر و مادر و بدون فرزند] باشد و یک برادر [مادری] یا یک خواهری [مادری] داشته باشد، برای هر یک از آنان یکششم [تَرَکه] است؛ و اگر [برادران و خواهران مادری میت] بیش از این [دو نفر] باشند، در این صورت، در یکسوم [از ترکه] شریکند؛ [البته] پس از انجام وصیتى كه به آن سفارش شده یا بِدِهی[ها و قَرضهایی] كه [باید پرداخت گردد؛ به شرط آنكه از این طریق،] زیانى [به ورثه] نرساند. [این حُکم،] سفارش الله است و الله دانای بردبار است.
- 13
تِلۡكَ حُدُودُ ٱللَّهِۚ وَمَن يُطِعِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ يُدۡخِلۡهُ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَاۚ وَذَٰلِكَ ٱلۡفَوۡزُ ٱلۡعَظِيمُ ﴿١٣﴾
اینها حدود الهی است و هر کس از الله و پیامبرش اطاعت کند، وی را به باغهایی درمیآورد که از زیر [درختان] آن جویبارها جاری است؛ در آن جاودانهاند و این همان کامیابی بزرگ است.
- 14
وَمَن يَعۡصِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُۥ يُدۡخِلۡهُ نَارًا خَٰلِدٗا فِيهَا وَلَهُۥ عَذَابٞ مُّهِينٞ ﴿١٤﴾
و هر کس از الله و پیامبرش نافرمانی نماید و از حدود او تجاوز کند، وی را در آتشی وارد میکند که جاودانه در آن خواهد ماند و برایش عذابی خفتبار [در پیش] است.
- 15
وَٱلَّٰتِي يَأۡتِينَ ٱلۡفَٰحِشَةَ مِن نِّسَآئِكُمۡ فَٱسۡتَشۡهِدُواْ عَلَيۡهِنَّ أَرۡبَعَةٗ مِّنكُمۡۖ فَإِن شَهِدُواْ فَأَمۡسِكُوهُنَّ فِي ٱلۡبُيُوتِ حَتَّىٰ يَتَوَفَّىٰهُنَّ ٱلۡمَوۡتُ أَوۡ يَجۡعَلَ ٱللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلٗا ﴿١٥﴾
و کسانی از زنان شما که مرتکب زنا میشوند، چهار نفر [مرد عادل] از خودتان را بر آنان گواه گیرید؛ پس اگر گواهی دادند، آن زنان را در خانهها نگه دارید تا مرگشان فرارسد یا الله راهی برایشان قرار دهد.
- 16
وَٱلَّذَانِ يَأۡتِيَٰنِهَا مِنكُمۡ فَـَٔاذُوهُمَاۖ فَإِن تَابَا وَأَصۡلَحَا فَأَعۡرِضُواْ عَنۡهُمَآۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ تَوَّابٗا رَّحِيمًا ﴿١٦﴾
از میان شما، آن مرد و زنی که مرتکب آن [عمل زشت] میشوند، [با تنبیه و توبیخ] آزارشان دهید؛ پس اگر توبه کردند و درستکار شدند، از آنان صرفنظر کنید؛ [چرا که] بیتردید، الله توبهپذیر مهربان است.
- 17
إِنَّمَا ٱلتَّوۡبَةُ عَلَى ٱللَّهِ لِلَّذِينَ يَعۡمَلُونَ ٱلسُّوٓءَ بِجَهَٰلَةٖ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِن قَرِيبٖ فَأُوْلَٰٓئِكَ يَتُوبُ ٱللَّهُ عَلَيۡهِمۡۗ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمٗا ﴿١٧﴾
[پذیرش] توبه از سوی الله، تنها برای کسانی است که از روی نادانی [و سفاهت] کار ناشایستی انجام میدهند، آنگاه به زودی [و پیش از فرارسیدنِ مرگ] توبه میکنند. اینانند که الله توبهشان را میپذیرد و الله دانای حکیم است.
- 18
وَلَيۡسَتِ ٱلتَّوۡبَةُ لِلَّذِينَ يَعۡمَلُونَ ٱلسَّيِّـَٔاتِ حَتَّىٰٓ إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ ٱلۡمَوۡتُ قَالَ إِنِّي تُبۡتُ ٱلۡـَٰٔنَ وَلَا ٱلَّذِينَ يَمُوتُونَ وَهُمۡ كُفَّارٌۚ أُوْلَٰٓئِكَ أَعۡتَدۡنَا لَهُمۡ عَذَابًا أَلِيمٗا ﴿١٨﴾
و برای کسانی که [تا پایان عمر همواره] مرتکب کارهای ناشایست میشوند و هنگامی که مرگ یکی از آنان فرامیرسد میگوید: «اکنون توبه کردم» [هیچ] توبه [و بخششی در کار] نیست و نه برای کسانی که در حال کفر میمیرند. اینان هستند که برایشان عذاب دردناکی مهیّا ساختهایم.
- 19
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا يَحِلُّ لَكُمۡ أَن تَرِثُواْ ٱلنِّسَآءَ كَرۡهٗاۖ وَلَا تَعۡضُلُوهُنَّ لِتَذۡهَبُواْ بِبَعۡضِ مَآ ءَاتَيۡتُمُوهُنَّ إِلَّآ أَن يَأۡتِينَ بِفَٰحِشَةٖ مُّبَيِّنَةٖۚ وَعَاشِرُوهُنَّ بِٱلۡمَعۡرُوفِۚ فَإِن كَرِهۡتُمُوهُنَّ فَعَسَىٰٓ أَن تَكۡرَهُواْ شَيۡـٔٗا وَيَجۡعَلَ ٱللَّهُ فِيهِ خَيۡرٗا كَثِيرٗا ﴿١٩﴾
ای کسانی که ایمان آوردهاید، برای شما حلال نیست که زنان [پدرانتان] را بر خلاف میلشان به ارث برید [یا مجبور به ازدواج با دیگران کنید] و [در مورد همسران خودتان نیز حکم این است که] آنان را زیر فشار قرار ندهید تا برخی از آنچه را که [به عنوان مهریه] به آنان دادهاید پس بگیرید؛ مگر اینکه مرتکب عمل ناشایستِ آشکاری [مانند زنا] شوند؛ [اما در مورد زنان پاکدامنِ خود نیکوگفتار باشید] و با آنها به طور شایسته رفتار کنید و اگر از آنان [خوشتان نیامد و] کراهت داشتید، پس [شکیبایی کنید؛] چه بسا از چیزی خوشتان نمیآید و الله خیر بسیاری در آن قرار میدهد.
- 20
وَإِنۡ أَرَدتُّمُ ٱسۡتِبۡدَالَ زَوۡجٖ مَّكَانَ زَوۡجٖ وَءَاتَيۡتُمۡ إِحۡدَىٰهُنَّ قِنطَارٗا فَلَا تَأۡخُذُواْ مِنۡهُ شَيۡـًٔاۚ أَتَأۡخُذُونَهُۥ بُهۡتَٰنٗا وَإِثۡمٗا مُّبِينٗا ﴿٢٠﴾
اگر خواستید همسری [دیگر] به جای همسر [پیشین خود] برگزینید و به یکی از آنان مال فراوانی [به عنوان مهریه] پرداختهاید، چیزی از آن را پس نگیرید. آیا میخواهید آن [مال] را به ناحق و گناهِ آشکار بازپس بگیرید؟
- 21
وَكَيۡفَ تَأۡخُذُونَهُۥ وَقَدۡ أَفۡضَىٰ بَعۡضُكُمۡ إِلَىٰ بَعۡضٖ وَأَخَذۡنَ مِنكُم مِّيثَٰقًا غَلِيظٗا ﴿٢١﴾
و چگونه آن [مهریه] را بازپس میگیرید در حالی که از یکدیگر بهرهمند شدهاید [و از اسرار یکدیگر آگاهید] و آنان [هنگام عقد ازدواج] از شما پیمانی محکم و استوار گرفتهاند؟
- 22
وَلَا تَنكِحُواْ مَا نَكَحَ ءَابَآؤُكُم مِّنَ ٱلنِّسَآءِ إِلَّا مَا قَدۡ سَلَفَۚ إِنَّهُۥ كَانَ فَٰحِشَةٗ وَمَقۡتٗا وَسَآءَ سَبِيلًا ﴿٢٢﴾
و با زنانی که پدرانتان [با آنها] ازدواج کردهاند، [پس از مرگ پدر] ازدواج نکنید؛ مگر آنچه در گذشته [از این نوع ازدواج، پیش از اعلام این حکم] رخ داده است؛ [چرا که] بیتردید، این کار، عملی بسیار زشت و مبغوض [الله] و راهی نادرست است.
- 23
حُرِّمَتۡ عَلَيۡكُمۡ أُمَّهَٰتُكُمۡ وَبَنَاتُكُمۡ وَأَخَوَٰتُكُمۡ وَعَمَّٰتُكُمۡ وَخَٰلَٰتُكُمۡ وَبَنَاتُ ٱلۡأَخِ وَبَنَاتُ ٱلۡأُخۡتِ وَأُمَّهَٰتُكُمُ ٱلَّٰتِيٓ أَرۡضَعۡنَكُمۡ وَأَخَوَٰتُكُم مِّنَ ٱلرَّضَٰعَةِ وَأُمَّهَٰتُ نِسَآئِكُمۡ وَرَبَٰٓئِبُكُمُ ٱلَّٰتِي فِي حُجُورِكُم مِّن نِّسَآئِكُمُ ٱلَّٰتِي دَخَلۡتُم بِهِنَّ فَإِن لَّمۡ تَكُونُواْ دَخَلۡتُم بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيۡكُمۡ وَحَلَٰٓئِلُ أَبۡنَآئِكُمُ ٱلَّذِينَ مِنۡ أَصۡلَٰبِكُمۡ وَأَن تَجۡمَعُواْ بَيۡنَ ٱلۡأُخۡتَيۡنِ إِلَّا مَا قَدۡ سَلَفَۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ غَفُورٗا رَّحِيمٗا ﴿٢٣﴾
[ازدواج با این زنان] بر شما حرام شده است: مادر و دختر و خواهر و عمه و خاله و دختر برادر و دختر خواهر و مادری که به شما شیر داده است و خواهر رِضاعی و مادر زن و دخترِ همسری که [آن دختر] در خانۀ شما پرورش یافته است و با آن همسر همبستر شدهاید ـ ولی اگر با آن زن آمیزش نکردهاید، گناهی نیست [که با دخترش ازدواج کنید]ـ همچنین همسرانِ پسرانتان که از نسل خودتان هستند و ازدواج با دو خواهر [در یک زمان، نیز بر شما حرام است]؛ مگر آنچه در گذشته [از این نوع ازدواج، پیش از اعلام این حکم] رخ داده است؛ [چرا که] بیتردید، الله آمرزندۀ مهربان است.
- 24
۞ وَٱلۡمُحۡصَنَٰتُ مِنَ ٱلنِّسَآءِ إِلَّا مَا مَلَكَتۡ أَيۡمَٰنُكُمۡۖ كِتَٰبَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡۚ وَأُحِلَّ لَكُم مَّا وَرَآءَ ذَٰلِكُمۡ أَن تَبۡتَغُواْ بِأَمۡوَٰلِكُم مُّحۡصِنِينَ غَيۡرَ مُسَٰفِحِينَۚ فَمَا ٱسۡتَمۡتَعۡتُم بِهِۦ مِنۡهُنَّ فَـَٔاتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةٗۚ وَلَا جُنَاحَ عَلَيۡكُمۡ فِيمَا تَرَٰضَيۡتُم بِهِۦ مِنۢ بَعۡدِ ٱلۡفَرِيضَةِۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمٗا ﴿٢٤﴾
و زنان شوهردار [نیز بر شما حرامند]؛ مگر زنانی که [کنیزتان هستند و شما از راه اسارت] مالک آنها شدهاید. [این] فریضۀ الهی است که بر شما مقرر داشته است و غیر از اینها [که گفته شد،] برایتان حلال است که ـ در حالی که پاکدامنی میورزید و زناکار نیستید ـ با اموال خود [زنان دیگر را] طلب کنید. پس آن زنانی را که [به ازدواج درآوردید و] از آنان کام گرفتید، باید مهریهشان را به عنوان فریضهای به آنان بدهید و در مورد آنچه بعد از تعیین مهریه [در مورد بیش و کمِ آن] با یکدیگر توافق میکنید، گناهی بر شما نیست. بیگمان، الله دانای حکیم است.
- 25
وَمَن لَّمۡ يَسۡتَطِعۡ مِنكُمۡ طَوۡلًا أَن يَنكِحَ ٱلۡمُحۡصَنَٰتِ ٱلۡمُؤۡمِنَٰتِ فَمِن مَّا مَلَكَتۡ أَيۡمَٰنُكُم مِّن فَتَيَٰتِكُمُ ٱلۡمُؤۡمِنَٰتِۚ وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِإِيمَٰنِكُمۚ بَعۡضُكُم مِّنۢ بَعۡضٖۚ فَٱنكِحُوهُنَّ بِإِذۡنِ أَهۡلِهِنَّ وَءَاتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِٱلۡمَعۡرُوفِ مُحۡصَنَٰتٍ غَيۡرَ مُسَٰفِحَٰتٖ وَلَا مُتَّخِذَٰتِ أَخۡدَانٖۚ فَإِذَآ أُحۡصِنَّ فَإِنۡ أَتَيۡنَ بِفَٰحِشَةٖ فَعَلَيۡهِنَّ نِصۡفُ مَا عَلَى ٱلۡمُحۡصَنَٰتِ مِنَ ٱلۡعَذَابِۚ ذَٰلِكَ لِمَنۡ خَشِيَ ٱلۡعَنَتَ مِنكُمۡۚ وَأَن تَصۡبِرُواْ خَيۡرٞ لَّكُمۡۗ وَٱللَّهُ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ﴿٢٥﴾
و هر یک از شما از لحاظ مالی توانایی ازدواج با زنان آزادۀ مؤمن را ندارد، با کنیزکان باایمانی که در اختیار شما [یا دیگر مسلمانان] هستند [ازدواج کند]؛ و الله به ایمانتان داناتر است. [شما و آنان] همگی از جنس یكدیگر [و با یکدیگر برابر] هستید؛ پس با اجازۀ سرپرستشان با آنان ازدواج کنید و مهریههایشان را به طور پسندیده به آنان بدهید [به شرط آنکه] پاکدامن باشند نه زناکار، و نه [در زمرۀ] کسانی که پنهانی [برای خود] دوست میگیرند. آنگاه چون ازدواج کردند، اگر مرتکب زنا شدند، مجازاتشان [پنجاه تازیانه، یعنی] نصف مجازات زنان آزاد است. این [جواز ازدواج با کنیزان،] برای کسی از شماست که از مشقت [غریزه جنسی و دچار شدن به زنا] بترسد؛ و[لی در مورد ازدواج با کنیزان] اگر شکیبایی [و پاکدامنی] پیشه کنید، برایتان بهتر است؛ و الله آمرزندۀ مهربان است.
- 26
يُرِيدُ ٱللَّهُ لِيُبَيِّنَ لَكُمۡ وَيَهۡدِيَكُمۡ سُنَنَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِكُمۡ وَيَتُوبَ عَلَيۡكُمۡۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٞ ﴿٢٦﴾
الله میخواهد که [احکام خویش را] برایتان روشن سازد و شما را به راه و روش کسانی که پیش از شما بودند راهنمایی کند و توبه تان را بپذیرد؛ و الله دانای حکیم است.
- 27
وَٱللَّهُ يُرِيدُ أَن يَتُوبَ عَلَيۡكُمۡ وَيُرِيدُ ٱلَّذِينَ يَتَّبِعُونَ ٱلشَّهَوَٰتِ أَن تَمِيلُواْ مَيۡلًا عَظِيمٗا ﴿٢٧﴾
و الله میخواهد توبۀ شما را بپذیرد [و از آلودگیِ گناه پاکتان نماید]؛ و[لی] کسانی که پیرو شهوات هستند، میخواهند که شما دستخوش انحراف بزرگی شوید.
- 28
يُرِيدُ ٱللَّهُ أَن يُخَفِّفَ عَنكُمۡۚ وَخُلِقَ ٱلۡإِنسَٰنُ ضَعِيفٗا ﴿٢٨﴾
الله [با تشریع این احکام] میخواهد بر شما آسان بگیرد؛ و انسان ناتوان آفریده شده است.
- 29
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَأۡكُلُوٓاْ أَمۡوَٰلَكُم بَيۡنَكُم بِٱلۡبَٰطِلِ إِلَّآ أَن تَكُونَ تِجَٰرَةً عَن تَرَاضٖ مِّنكُمۡۚ وَلَا تَقۡتُلُوٓاْ أَنفُسَكُمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِكُمۡ رَحِيمٗا ﴿٢٩﴾
ای کسانی که ایمان آوردهاید، اموال یکدیگر را به باطل [و از راههای نامشروعی همچون غصب و دزدی و رشوه] نخورید؛ مگر اینکه تجارتی با رضایتِ شما [انجام گرفته] باشد؛ و [همچنین] یکدیگر را نکشید و خودکشی نکنید؛ همانا الله [نسبت] به شما مهربان است [و شما را از این کارها بازمیدارد].
- 30
وَمَن يَفۡعَلۡ ذَٰلِكَ عُدۡوَٰنٗا وَظُلۡمٗا فَسَوۡفَ نُصۡلِيهِ نَارٗاۚ وَكَانَ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرًا ﴿٣٠﴾
و هر کس [آگاهانه و] از روی تجاوز و ستم چنین کند، به زودی او را در آتشی [سوزان] درمیآوریم و این [کار] برای الله آسان است.
- 31
إِن تَجۡتَنِبُواْ كَبَآئِرَ مَا تُنۡهَوۡنَ عَنۡهُ نُكَفِّرۡ عَنكُمۡ سَيِّـَٔاتِكُمۡ وَنُدۡخِلۡكُم مُّدۡخَلٗا كَرِيمٗا ﴿٣١﴾
[ای مؤمنان،] اگر از گناهان بزرگی که از آن نهی شدهاید دوری کنید، گناهان [صغیره]تان را از شما میزداییم و شما را در جایگاهی شایسته [= بهشت] وارد میکنیم.
- 32
وَلَا تَتَمَنَّوۡاْ مَا فَضَّلَ ٱللَّهُ بِهِۦ بَعۡضَكُمۡ عَلَىٰ بَعۡضٖۚ لِّلرِّجَالِ نَصِيبٞ مِّمَّا ٱكۡتَسَبُواْۖ وَلِلنِّسَآءِ نَصِيبٞ مِّمَّا ٱكۡتَسَبۡنَۚ وَسۡـَٔلُواْ ٱللَّهَ مِن فَضۡلِهِۦٓۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٗا ﴿٣٢﴾
[ای مؤمنان،] آنچه را که الله به وسیلۀ آن، برخی از شما را بر برخی دیگر برتری داده است، آرزو مکنید [تا دچار حسد نشوید]. مردان از آنچه به دست آوردهاند [پاداش و] بهرهای دارند و زنان [نیز] از آنچه به دست آوردهاند [اجر و] بهرهای دارند؛ و از بخشش الله [چیزی] بخواهید. بیتردید، الله به هر چیزی داناست.
- 33
وَلِكُلّٖ جَعَلۡنَا مَوَٰلِيَ مِمَّا تَرَكَ ٱلۡوَٰلِدَانِ وَٱلۡأَقۡرَبُونَۚ وَٱلَّذِينَ عَقَدَتۡ أَيۡمَٰنُكُمۡ فَـَٔاتُوهُمۡ نَصِيبَهُمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ شَهِيدًا ﴿٣٣﴾
ما برای هر کس وارثانی قرار دادهایم که از آنچه پدر و مادر و خویشاوندان بر جای گذاشتهاند ارث ببرند؛ و [نیز] به کسانی که [با آنان] پیمان [برادری و یاری] بستهاید، سهمشان را [از ارث] بدهید. بیگمان، الله بر هر چیزی گواه است.
- 34
ٱلرِّجَالُ قَوَّٰمُونَ عَلَى ٱلنِّسَآءِ بِمَا فَضَّلَ ٱللَّهُ بَعۡضَهُمۡ عَلَىٰ بَعۡضٖ وَبِمَآ أَنفَقُواْ مِنۡ أَمۡوَٰلِهِمۡۚ فَٱلصَّٰلِحَٰتُ قَٰنِتَٰتٌ حَٰفِظَٰتٞ لِّلۡغَيۡبِ بِمَا حَفِظَ ٱللَّهُۚ وَٱلَّٰتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَٱهۡجُرُوهُنَّ فِي ٱلۡمَضَاجِعِ وَٱضۡرِبُوهُنَّۖ فَإِنۡ أَطَعۡنَكُمۡ فَلَا تَبۡغُواْ عَلَيۡهِنَّ سَبِيلًاۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيّٗا كَبِيرٗا ﴿٣٤﴾
مردان بر زنان سرپرست و نگهبانند، به دلیل آنکه الله برخی از اینان را بر برخی برتری داده است و [نیز] به دلیل آنکه از اموال خویش [برای زنان] خرج میکنند. پس زنانِ صالح، [آنانند که هم از الله و هم از شوهرانشان] فرمانبردارند [و] به پاس آنچه الله [برایشان] حفظ کرده است [اسرار و حقوق شوهران خود را] در غیابِ [آنان] حفظ میکنند؛ و [ای شوهران،] به زنانی که از نافرمانیشان بیم دارید، پند و اندرز دهید؛ [اگر فرمانبردار نشدند،] در بستر از آنان دوری کنید [و اگر تأثیر نکرد،] آنان را [طوری که آزار نبینند] بزنید؛ پس اگر از شما اطاعت کردند، هیچ راهی برای [بهانهجویی و سرزنش] بر آنها مجویید [و بدانید که] به راستی الله بلندمرتبۀ بزرگ است.
- 35
وَإِنۡ خِفۡتُمۡ شِقَاقَ بَيۡنِهِمَا فَٱبۡعَثُواْ حَكَمٗا مِّنۡ أَهۡلِهِۦ وَحَكَمٗا مِّنۡ أَهۡلِهَآ إِن يُرِيدَآ إِصۡلَٰحٗا يُوَفِّقِ ٱللَّهُ بَيۡنَهُمَآۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيمًا خَبِيرٗا ﴿٣٥﴾
و [شما ای اولیای زن و مرد،] اگر از اختلاف و جدایی میان آن دو [= زن و شوهر] بیم داشتید، یک داور از خانوادۀ شوهر و یک داور از خانوادۀ زن [تعیین کنید و برای تصمیمگیری] بفرستید. اگر این دو [داور] قصد اصلاح [و آشتی بین زوجین] داشته باشند، الله میان آن دو [زن و شوهر] سازگاری خواهد داد. بیگمان، الله دانای آگاه است.
- 36
۞ وَٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ وَلَا تُشۡرِكُواْ بِهِۦ شَيۡـٔٗاۖ وَبِٱلۡوَٰلِدَيۡنِ إِحۡسَٰنٗا وَبِذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ وَٱلۡيَتَٰمَىٰ وَٱلۡمَسَٰكِينِ وَٱلۡجَارِ ذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ وَٱلۡجَارِ ٱلۡجُنُبِ وَٱلصَّاحِبِ بِٱلۡجَنۢبِ وَٱبۡنِ ٱلسَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتۡ أَيۡمَٰنُكُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ مُخۡتَالٗا فَخُورًا ﴿٣٦﴾
و الله را عبادت کنید و چیزی را با او شریک نگردانید و به پدر و مادر نیکی کنید و [نیز] به خویشاوندان و یتیمان و مستمندان و همسایۀ خویشاوند و همسایۀ غیرخویشاوند و [دوست و] همنشین و [مسافرِ] درراهمانده و [کنیزان و] بردگانی که مالک آنها هستید [نیکی کنید و بدانید که] یقیناً الله کسی را که متکبر و فخرفروش باشد دوست ندارد.
- 37
ٱلَّذِينَ يَبۡخَلُونَ وَيَأۡمُرُونَ ٱلنَّاسَ بِٱلۡبُخۡلِ وَيَكۡتُمُونَ مَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضۡلِهِۦۗ وَأَعۡتَدۡنَا لِلۡكَٰفِرِينَ عَذَابٗا مُّهِينٗا ﴿٣٧﴾
[همان] کسانی که بخل میورزند و مردم را به بخل وامیدارند و آنچه [از ثروت و دانش] را که الله از فضل خویش به آنان بخشیده است پنهان میکنند؛ و ما برای کافران [و ناسپاسان،] عذابی خفتبار مهیّا کردهایم.
- 38
وَٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمۡوَٰلَهُمۡ رِئَآءَ ٱلنَّاسِ وَلَا يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَلَا بِٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۗ وَمَن يَكُنِ ٱلشَّيۡطَٰنُ لَهُۥ قَرِينٗا فَسَآءَ قَرِينٗا ﴿٣٨﴾
و [نیز برای] کسانی که اموالشان را برای [خودنمایی و] نشاندادن به مردم انفاق میکنند و به الله و روز آخرت ایمان ندارند؛ [چنین شخصی یارِ شیطان است] و کسی که شیطان همدمش باشد، چه بد همدمی دارد!
- 39
وَمَاذَا عَلَيۡهِمۡ لَوۡ ءَامَنُواْ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَأَنفَقُواْ مِمَّا رَزَقَهُمُ ٱللَّهُۚ وَكَانَ ٱللَّهُ بِهِمۡ عَلِيمًا ﴿٣٩﴾
و برای آنان چه زیانی داشت اگر به الله و روز آخرت ایمان میآوردند و از آنچه الله به آنان روزی داده است انفاق میکردند؟ و الله به [حال و اعمال] اینان داناست.
- 40
إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَظۡلِمُ مِثۡقَالَ ذَرَّةٖۖ وَإِن تَكُ حَسَنَةٗ يُضَٰعِفۡهَا وَيُؤۡتِ مِن لَّدُنۡهُ أَجۡرًا عَظِيمٗا ﴿٤٠﴾
بیگمان، الله به اندازۀ ذرهای [به بندگانش] ستم نمیکند و اگر [ذرهای] کار نیک باشد، آن را چندین برابر میکند و از پیشگاه خود [به آنان] پاداش بزرگی عطا میکند.
- 41
فَكَيۡفَ إِذَا جِئۡنَا مِن كُلِّ أُمَّةِۭ بِشَهِيدٖ وَجِئۡنَا بِكَ عَلَىٰ هَٰٓؤُلَآءِ شَهِيدٗا ﴿٤١﴾
و [حال و روزِ ناباوران] چگونه باشد آنگاه که از هر امتی شاهدی را [که پیامبر همان امت باشد] به میان آوریم و تو را [نیز ای پیامبر، دربارۀ ابلاغ پیام الهی] بر اینان گواه آوریم؟
- 42
يَوۡمَئِذٖ يَوَدُّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَعَصَوُاْ ٱلرَّسُولَ لَوۡ تُسَوَّىٰ بِهِمُ ٱلۡأَرۡضُ وَلَا يَكۡتُمُونَ ٱللَّهَ حَدِيثٗا ﴿٤٢﴾
آن روز کسانی که کافر شدند و از پیامبر نافرمانی کردند، آرزو میکنند که ای کاش با خاک یکسان میشدند و هیچ سخنی را نمیتوانند از الله پنهان کنند.
- 43
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَقۡرَبُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَأَنتُمۡ سُكَٰرَىٰ حَتَّىٰ تَعۡلَمُواْ مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغۡتَسِلُواْۚ وَإِن كُنتُم مَّرۡضَىٰٓ أَوۡ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوۡ جَآءَ أَحَدٞ مِّنكُم مِّنَ ٱلۡغَآئِطِ أَوۡ لَٰمَسۡتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَلَمۡ تَجِدُواْ مَآءٗ فَتَيَمَّمُواْ صَعِيدٗا طَيِّبٗا فَٱمۡسَحُواْ بِوُجُوهِكُمۡ وَأَيۡدِيكُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا ﴿٤٣﴾
ای کسانی که ایمان آوردهاید، در حال مستی به نماز نزديک نشويد تا زمانی که بدانید چه میگویید و [همچنین] هنگامی که جُنُب هستید، تا غسل نکردهاید، به نماز [و مسجد] نزدیک نشوید مگر آنکه رهگذر باشید؛ و اگر بیمار یا مسافر بودید یا یکی از شما از مکان قضای حاجت آمد یا با زنان آمیزش کردید و [برای وضو یا غسل] آب نیافتهاید، پس [باید] با خاکی پاک تیمم کنید؛ [به این روش که] چهره و دستهایتان را [با خاک] مسح نمایید. بیگمان، الله بخشایندۀ آمرزگار است.
- 44
أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ أُوتُواْ نَصِيبٗا مِّنَ ٱلۡكِتَٰبِ يَشۡتَرُونَ ٱلضَّلَٰلَةَ وَيُرِيدُونَ أَن تَضِلُّواْ ٱلسَّبِيلَ ﴿٤٤﴾
[ای پیامبر،] آیا کسانی [از یهود] را که بهرهای از کتاب به آنها داده شده است ندیدهای [که چگونه] گمراهی را میخرند و میخواهند شما [مؤمنان نیز مانند آنان] گمراه شوید؟
- 45
وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِأَعۡدَآئِكُمۡۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ وَلِيّٗا وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ نَصِيرٗا ﴿٤٥﴾
و [ای مؤمنان،] الله به دشمنان شما داناتر است و کافی است که الله یار [و کارسازتان] باشد و کافی است که الله یاور [و مددکارتان] باشد.
- 46
مِّنَ ٱلَّذِينَ هَادُواْ يُحَرِّفُونَ ٱلۡكَلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِۦ وَيَقُولُونَ سَمِعۡنَا وَعَصَيۡنَا وَٱسۡمَعۡ غَيۡرَ مُسۡمَعٖ وَرَٰعِنَا لَيَّۢا بِأَلۡسِنَتِهِمۡ وَطَعۡنٗا فِي ٱلدِّينِۚ وَلَوۡ أَنَّهُمۡ قَالُواْ سَمِعۡنَا وَأَطَعۡنَا وَٱسۡمَعۡ وَٱنظُرۡنَا لَكَانَ خَيۡرٗا لَّهُمۡ وَأَقۡوَمَ وَلَٰكِن لَّعَنَهُمُ ٱللَّهُ بِكُفۡرِهِمۡ فَلَا يُؤۡمِنُونَ إِلَّا قَلِيلٗا ﴿٤٦﴾
برخی از یهود، کلمات [الله] را از جای خود تحریف میکنند و با پیچاندن زبان خود و به قصد طعنهزدن در دین [با درآمیختن زبان عبرى با عربى، به پیامبر] مىگویند: «شنیدیم و نافرمانى كردیم» و «بشنو كه [كاش] ناشنوا گردى!» و [نیز به تمسخر مىگویند:] «راعِنا» [که در عبری مفهوم توهینآمیزی دارد؛] ولی اگر آنان میگفتند: «شنیدیم و اطاعت کردیم» و «[سخنان ما را] بشنو و به ما مهلت بده»، قطعاً برایشان بهتر و درستتر بود؛ ولی الله آنان را به خاطر کفرشان لعنت کرده است؛ پس جز [گروهی] اندک ایمان نمیآورند.
- 47
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ ءَامِنُواْ بِمَا نَزَّلۡنَا مُصَدِّقٗا لِّمَا مَعَكُم مِّن قَبۡلِ أَن نَّطۡمِسَ وُجُوهٗا فَنَرُدَّهَا عَلَىٰٓ أَدۡبَارِهَآ أَوۡ نَلۡعَنَهُمۡ كَمَا لَعَنَّآ أَصۡحَٰبَ ٱلسَّبۡتِۚ وَكَانَ أَمۡرُ ٱللَّهِ مَفۡعُولًا ﴿٤٧﴾
ای اهل کتاب، به آنچه که [بر محمد] نازل کردیم که کتاب آسمانی شما را تصدیق میکند ایمان بیاورید، پیش از آنکه [اندامهای حسّی] چهرهها را محو کنیم و آنها را [همچون] پشت سرشان [صاف و زشت] بگردانیدم؛ یا آنان را همچون اصحاب سَبت [= یهودیان نافرمانی که روز شنبه ماهی گرفتند] لعنت کنیم [و به شکل میمون درآوریم]؛ و [بدانید که] فرمان الله قطعاً به وقوع میپیوندد.
- 48
إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَغۡفِرُ أَن يُشۡرَكَ بِهِۦ وَيَغۡفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَآءُۚ وَمَن يُشۡرِكۡ بِٱللَّهِ فَقَدِ ٱفۡتَرَىٰٓ إِثۡمًا عَظِيمًا ﴿٤٨﴾
بیگمان، الله این گناه را که به او شرک آورده شود نمیبخشد و غیر از آن را ـ برای هر کس بخواهد ـ میبخشد؛ و هر کس به الله شرک ورزد، یقیناً گناهی بزرگ بربافته است.
- 49
أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنفُسَهُمۚ بَلِ ٱللَّهُ يُزَكِّي مَن يَشَآءُ وَلَا يُظۡلَمُونَ فَتِيلًا ﴿٤٩﴾
[ای پیامبر،] آیا ندیدی کسانی را که خویشتن را پاک میشمارند [و خودستایی میکنند؟ چنین نیست؛] بلکه الله هر کس را بخواهد پاک میگردانَد، و به آنان به اندازۀ ذرهای ناچیز [حتی به اندازۀ نخ روی هستۀ خرما] ستم نمیشود.
- 50
ٱنظُرۡ كَيۡفَ يَفۡتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَۖ وَكَفَىٰ بِهِۦٓ إِثۡمٗا مُّبِينًا ﴿٥٠﴾
[ای پیامبر،] بنگر که چگونه بر الله دروغ میبندند! و همین [عمل به عنوان] گناهی آشکار کافی است.
- 51
أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ أُوتُواْ نَصِيبٗا مِّنَ ٱلۡكِتَٰبِ يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡجِبۡتِ وَٱلطَّٰغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُواْ هَٰٓؤُلَآءِ أَهۡدَىٰ مِنَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ سَبِيلًا ﴿٥١﴾
آیا افرادی [از قوم یهود] را که بهرهای از کتاب [آسمانی] به آنان داده شده است ندیدهای [که چگونه] به جِبت [= سحر] و طاغوت [= معبودان باطل] ایمان میآورند؟ [این افراد از روی دوستی و مدارا] دربارۀ کسانی که کفر ورزیدهاند میگویند: «اینان از کسانی که ایمان آوردهاند هدایتیافتهترند».
- 52
أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ لَعَنَهُمُ ٱللَّهُۖ وَمَن يَلۡعَنِ ٱللَّهُ فَلَن تَجِدَ لَهُۥ نَصِيرًا ﴿٥٢﴾
آنان کسانی هستند که الله لعنتشان کرده است و هر که را الله لعنت کند، هرگز برایش یاوری نخواهی یافت.
- 53
أَمۡ لَهُمۡ نَصِيبٞ مِّنَ ٱلۡمُلۡكِ فَإِذٗا لَّا يُؤۡتُونَ ٱلنَّاسَ نَقِيرًا ﴿٥٣﴾
آیا آنان بهرهای از حكومت [= فرمانروایی] دارند؟ [اگر هم داشتند،] به قدر نقطه پشت هسته خرما [چيزى] به مردم نمىدادند.
- 54
أَمۡ يَحۡسُدُونَ ٱلنَّاسَ عَلَىٰ مَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضۡلِهِۦۖ فَقَدۡ ءَاتَيۡنَآ ءَالَ إِبۡرَٰهِيمَ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ وَءَاتَيۡنَٰهُم مُّلۡكًا عَظِيمٗا ﴿٥٤﴾
آیا به مردم [= محمد و یارانش] به خاطر آنچه الله از فضل خویش به آنان بخشیده است حسد میورزند؟ در حقیقت، ما [پیشتر نیز] به خاندان ابراهیم کتاب و حکمت دادیم و به آنان فرمانرواییِ بزرگی بخشیدیم.
- 55
فَمِنۡهُم مَّنۡ ءَامَنَ بِهِۦ وَمِنۡهُم مَّن صَدَّ عَنۡهُۚ وَكَفَىٰ بِجَهَنَّمَ سَعِيرًا ﴿٥٥﴾
پس برخی از آنان به وی ایمان آوردند و برخی از آنان از او روی گرداندند [پس نسبت به دعوت محمد نیز چنین کردند] و [برای این کافران] آتش افروختۀ دوزخ کافی است.
- 56
إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ بِـَٔايَٰتِنَا سَوۡفَ نُصۡلِيهِمۡ نَارٗا كُلَّمَا نَضِجَتۡ جُلُودُهُم بَدَّلۡنَٰهُمۡ جُلُودًا غَيۡرَهَا لِيَذُوقُواْ ٱلۡعَذَابَۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَزِيزًا حَكِيمٗا ﴿٥٦﴾
بیگمان، کسانی را که به آیات ما کفر ورزیدند، در آتشی [سوزان] وارد خواهیم کرد که هر چه پوستشان بریان گردد، پوستهای دیگری به جایش قرار میدهیم تا [طعم] عذاب را بچشند. به راستی که الله، شکستناپذیرِ حکیم است.
- 57
وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ سَنُدۡخِلُهُمۡ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدٗاۖ لَّهُمۡ فِيهَآ أَزۡوَٰجٞ مُّطَهَّرَةٞۖ وَنُدۡخِلُهُمۡ ظِلّٗا ظَلِيلًا ﴿٥٧﴾
و کسانی را که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته انجام دادهاند، به باغهایی [از بهشت] وارد خواهیم نمود که از زیر [درختان] آن جویبارها جاری است؛ همواره در آن خواهند ماند و در آنجا همسران پاکیزه دارند و آنان را زیر سایههایی گسترده [و انبوه] جای میدهیم.
- 58
۞ إِنَّ ٱللَّهَ يَأۡمُرُكُمۡ أَن تُؤَدُّواْ ٱلۡأَمَٰنَٰتِ إِلَىٰٓ أَهۡلِهَا وَإِذَا حَكَمۡتُم بَيۡنَ ٱلنَّاسِ أَن تَحۡكُمُواْ بِٱلۡعَدۡلِۚ إِنَّ ٱللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُم بِهِۦٓۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ سَمِيعَۢا بَصِيرٗا ﴿٥٨﴾
الله به شما فرمان میدهد که امانتها را [به طور کامل] به صاحبانشان بازگردانید و هنگامی که میان مردم داوری میکنید، به عدالت داوری کنید. الله شما را به امری نیک پند میدهد. به راستی که الله شنوای بیناست.
- 59
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ وَأُوْلِي ٱلۡأَمۡرِ مِنكُمۡۖ فَإِن تَنَٰزَعۡتُمۡ فِي شَيۡءٖ فَرُدُّوهُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱلرَّسُولِ إِن كُنتُمۡ تُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۚ ذَٰلِكَ خَيۡرٞ وَأَحۡسَنُ تَأۡوِيلًا ﴿٥٩﴾
ای کسانی که ایمان آوردهاید، از الله و پیامبر و کارگزاران [و فرماندهان مسلمانِ] خود اطاعت کنید و اگر در چیزی اختلاف کردید، آن را به [کتاب] الله و [سنت] پیامبر بازگردانید. اگر به الله و روز قیامت ایمان دارید، [یقین داشته باشید که] این [بازگشت به قرآن و سنت، برایتان] بهتر و خوشفرجامتر است.
- 60
أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ يَزۡعُمُونَ أَنَّهُمۡ ءَامَنُواْ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ وَمَآ أُنزِلَ مِن قَبۡلِكَ يُرِيدُونَ أَن يَتَحَاكَمُوٓاْ إِلَى ٱلطَّٰغُوتِ وَقَدۡ أُمِرُوٓاْ أَن يَكۡفُرُواْ بِهِۦۖ وَيُرِيدُ ٱلشَّيۡطَٰنُ أَن يُضِلَّهُمۡ ضَلَٰلَۢا بَعِيدٗا ﴿٦٠﴾
[ای پیامبر،] آیا ندیدی افرادی را که گمان میکنند به آنچه بر تو نازل شده و [به] آنچه پیش از تو نازل شده، ایمان آوردهاند، و[لی] میخواهند برای داوری [به جای شریعت الهی] نزد طاغوت بروند؟ [و حُکم باطل را به جای حُکم الله بپذیرند] با آنکه به آنان دستور داده شده است که به طاغوت کفر ورزند؛ و[لی] شیطان میخواهد آنان را در گمراهی دور و درازی قرار دهد.
- 61
وَإِذَا قِيلَ لَهُمۡ تَعَالَوۡاْ إِلَىٰ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ وَإِلَى ٱلرَّسُولِ رَأَيۡتَ ٱلۡمُنَٰفِقِينَ يَصُدُّونَ عَنكَ صُدُودٗا ﴿٦١﴾
و چون به آنان گفته شود: «به سوی آنچه الله نازل کرده است [= قرآن] و به سوی پیامبر [او] بیایید» منافقان را میبینی که از تو سخت روی میگردانند.
- 62
فَكَيۡفَ إِذَآ أَصَٰبَتۡهُم مُّصِيبَةُۢ بِمَا قَدَّمَتۡ أَيۡدِيهِمۡ ثُمَّ جَآءُوكَ يَحۡلِفُونَ بِٱللَّهِ إِنۡ أَرَدۡنَآ إِلَّآ إِحۡسَٰنٗا وَتَوۡفِيقًا ﴿٦٢﴾
اما چگونه است که وقتی به [سزای] کارهای بدشان مصیبتی به آنان میرسد، نزد تو میآیند و به الله سوگند یاد میکنند که: «منظور ما [از دادخواهی نزد دیگران، چیزی] جز نیکی و توافق [میان طرفین] نبوده است»؟
- 63
أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ يَعۡلَمُ ٱللَّهُ مَا فِي قُلُوبِهِمۡ فَأَعۡرِضۡ عَنۡهُمۡ وَعِظۡهُمۡ وَقُل لَّهُمۡ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ قَوۡلَۢا بَلِيغٗا ﴿٦٣﴾
اینان همان کسانی هستند که الله میداند چه در دل دارند؛ پس [ای پیامبر،] از آنان روی بگردان و[لی] اندرزشان بده و با آنان چنان سخنی دلنشین و رسا بگو که در [اعماق] جانشان نفوذ کند [و نتایجِ کردارشان را بر آنان گوشزد کن].
- 64
وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ وَلَوۡ أَنَّهُمۡ إِذ ظَّلَمُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ جَآءُوكَ فَٱسۡتَغۡفَرُواْ ٱللَّهَ وَٱسۡتَغۡفَرَ لَهُمُ ٱلرَّسُولُ لَوَجَدُواْ ٱللَّهَ تَوَّابٗا رَّحِيمٗا ﴿٦٤﴾
و هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر به این هدف که به فرمان الله [مردم از وی] اطاعت کنند؛ و اگر هنگامی که آنان [با گناه و نافرمانی] بر خویشتن ستم میکردند، [در حالیکه زنده هستی] نزد تو میآمدند و از الله آمرزش میخواستند، و پیامبر هم برایشان آمرزش میطلبید؛ بیتردید، الله را توبهپذیرِ مهربان مییافتند.
- 65
فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤۡمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيۡنَهُمۡ ثُمَّ لَا يَجِدُواْ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ حَرَجٗا مِّمَّا قَضَيۡتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسۡلِيمٗا ﴿٦٥﴾
نه؛ سوگند به پروردگارت [ای محمد] که آنان ایمان نمیآورند مگر اینکه در اختلافاتشان تو را داور قرار دهند و از داوری تو در دلِ خویش احساس ناراحتی نکنند و کاملاً تسلیم [حکم تو] باشند.
- 66
وَلَوۡ أَنَّا كَتَبۡنَا عَلَيۡهِمۡ أَنِ ٱقۡتُلُوٓاْ أَنفُسَكُمۡ أَوِ ٱخۡرُجُواْ مِن دِيَٰرِكُم مَّا فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيلٞ مِّنۡهُمۡۖ وَلَوۡ أَنَّهُمۡ فَعَلُواْ مَا يُوعَظُونَ بِهِۦ لَكَانَ خَيۡرٗا لَّهُمۡ وَأَشَدَّ تَثۡبِيتٗا ﴿٦٦﴾
و اگر [مانند بنیاسرائیل] بر آنان مقرر میکردیم که «[نافرمانانِ] خود را بکشید یا از خانه و شهرتان بیرون بروید»، جز اندکی از آنان [به آن دستورها] عمل نمیکردند؛ و اگر به آنچه اندرز داده شدند عمل میکردند، بیتردید برایشان بهتر و در پایداریشان [بر دین] مؤثرتر بود.
- 67
وَإِذٗا لَّأٓتَيۡنَٰهُم مِّن لَّدُنَّآ أَجۡرًا عَظِيمٗا ﴿٦٧﴾
و در این صورت، از نزد خود پاداش بزرگی به آنان میدادیم،
- 68
وَلَهَدَيۡنَٰهُمۡ صِرَٰطٗا مُّسۡتَقِيمٗا ﴿٦٨﴾
و به راه راست هدایتشان میکردیم.
- 69
وَمَن يُطِعِ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ فَأُوْلَٰٓئِكَ مَعَ ٱلَّذِينَ أَنۡعَمَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِم مِّنَ ٱلنَّبِيِّـۧنَ وَٱلصِّدِّيقِينَ وَٱلشُّهَدَآءِ وَٱلصَّٰلِحِينَۚ وَحَسُنَ أُوْلَٰٓئِكَ رَفِيقٗا ﴿٦٩﴾
و کسی که الله و پیامبر را اطاعت کند [روز قیامت] همنشین کسانی خواهد بود که الله آنان را گرامی داشته است؛ [یعنی] با پیامبران و صدّیقان [= تصدیقکنندگان پیامبر] و شهیدان و صالحان؛ و اینان چه نیکو رفیقانی هستند!
- 70
ذَٰلِكَ ٱلۡفَضۡلُ مِنَ ٱللَّهِۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ عَلِيمٗا ﴿٧٠﴾
این فضل و بخشش از جانب الله است و همین بس که الله [به احوال بندگان] داناست.
- 71
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ خُذُواْ حِذۡرَكُمۡ فَٱنفِرُواْ ثُبَاتٍ أَوِ ٱنفِرُواْ جَمِيعٗا ﴿٧١﴾
ای کسانی که ایمان آوردهاید، سلاح خود را برگیرید؛ سپس گروهگروه یا یکپارچه [برای جهاد با دشمن] رهسپار گردید.
- 72
وَإِنَّ مِنكُمۡ لَمَن لَّيُبَطِّئَنَّ فَإِنۡ أَصَٰبَتۡكُم مُّصِيبَةٞ قَالَ قَدۡ أَنۡعَمَ ٱللَّهُ عَلَيَّ إِذۡ لَمۡ أَكُن مَّعَهُمۡ شَهِيدٗا ﴿٧٢﴾
و [ای مسلمانان،] بیتردید، از [میان] شما کسی هست که [به خاطر ترس، از شرکت در میدان جهاد] سستی میورزد و اگر مصیبتی به شما برسد میگوید: «الله به من لطف کرد که همراه آنان [در جنگ] حاضر نبودم».
- 73
وَلَئِنۡ أَصَٰبَكُمۡ فَضۡلٞ مِّنَ ٱللَّهِ لَيَقُولَنَّ كَأَن لَّمۡ تَكُنۢ بَيۡنَكُمۡ وَبَيۡنَهُۥ مَوَدَّةٞ يَٰلَيۡتَنِي كُنتُ مَعَهُمۡ فَأَفُوزَ فَوۡزًا عَظِيمٗا ﴿٧٣﴾
و[لی] اگر بخشش و غنیمتی از جانب الله به شما رسد ـ چنان که گویا هرگز میان شما و او [رابطۀ] دوستی نبوده است ـ [با حسرت] میگوید: «ای کاش من نیز همراه آنان بودم و به کامیابی بزرگی میرسیدم».
- 74
۞ فَلۡيُقَٰتِلۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ ٱلَّذِينَ يَشۡرُونَ ٱلۡحَيَوٰةَ ٱلدُّنۡيَا بِٱلۡأٓخِرَةِۚ وَمَن يُقَٰتِلۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ فَيُقۡتَلۡ أَوۡ يَغۡلِبۡ فَسَوۡفَ نُؤۡتِيهِ أَجۡرًا عَظِيمٗا ﴿٧٤﴾
پس کسانی که زندگی دنیا را به آخرت فروختهاند، باید در راه الله پیکار کنند؛ و به هر کسی که در راه الله پیکار کند ـ خواه کشته شود یا پیروز گردد ـ پاداش بزرگی خواهیم داد.
- 75
وَمَا لَكُمۡ لَا تُقَٰتِلُونَ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱلۡمُسۡتَضۡعَفِينَ مِنَ ٱلرِّجَالِ وَٱلنِّسَآءِ وَٱلۡوِلۡدَٰنِ ٱلَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَآ أَخۡرِجۡنَا مِنۡ هَٰذِهِ ٱلۡقَرۡيَةِ ٱلظَّالِمِ أَهۡلُهَا وَٱجۡعَل لَّنَا مِن لَّدُنكَ وَلِيّٗا وَٱجۡعَل لَّنَا مِن لَّدُنكَ نَصِيرًا ﴿٧٥﴾
و [ای مؤمنان،] شما را چه شده است که در راه الله و [برای یاریِ] مردان و زنان و کودکان ستمدیده پیکار نمیکنید؟ همان کسانی که میگویند: «پروردگارا، ما را از این شهر [مکه] که اهالیاش ستمکارند بیرون ببر و از سوی خویش برای ما یار و کارسازی قرار بده و از جانب خود یاور و مددکاری برایمان بگمار».
- 76
ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ يُقَٰتِلُونَ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِۖ وَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ يُقَٰتِلُونَ فِي سَبِيلِ ٱلطَّٰغُوتِ فَقَٰتِلُوٓاْ أَوۡلِيَآءَ ٱلشَّيۡطَٰنِۖ إِنَّ كَيۡدَ ٱلشَّيۡطَٰنِ كَانَ ضَعِيفًا ﴿٧٦﴾
کسانی که ایمان آوردهاند، در راه الله پیکار میکنند و کافران، در راه طاغوت [و حاکمان خودکامه] میجنگند؛ پس با یاران شیطان بجنگید که قطعاً نیرنگ [و نقشۀ] شیطان ضعیف است.
- 77
أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ قِيلَ لَهُمۡ كُفُّوٓاْ أَيۡدِيَكُمۡ وَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُواْ ٱلزَّكَوٰةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيۡهِمُ ٱلۡقِتَالُ إِذَا فَرِيقٞ مِّنۡهُمۡ يَخۡشَوۡنَ ٱلنَّاسَ كَخَشۡيَةِ ٱللَّهِ أَوۡ أَشَدَّ خَشۡيَةٗۚ وَقَالُواْ رَبَّنَا لِمَ كَتَبۡتَ عَلَيۡنَا ٱلۡقِتَالَ لَوۡلَآ أَخَّرۡتَنَآ إِلَىٰٓ أَجَلٖ قَرِيبٖۗ قُلۡ مَتَٰعُ ٱلدُّنۡيَا قَلِيلٞ وَٱلۡأٓخِرَةُ خَيۡرٞ لِّمَنِ ٱتَّقَىٰ وَلَا تُظۡلَمُونَ فَتِيلًا ﴿٧٧﴾
[ای پیامبر،] آیا کسانی را ندیدی که [در مکه] به آنها گفته شد: «[اکنون] دست [از جنگ] بازدارید و نماز برپا دارید و زکات بپردازید» و[لی] چون [در مدینه] جهاد بر آنان مقرر شد، آنگاه گروهی از آنان از مردم [مشرکِ مکه] ترسیدند ـ مانند ترس از الله یا [حتی] بیشتر ـ و گفتند: «پروردگارا، چرا جهاد را بر ما مقرر نمودی؟ چرا تا مدتی کوتاه به ما مهلت ندادی [تا از نعمتهای دنیوی بهرهمند گردیم]؟» [به آنان] بگو: «برخورداری [از لذتهای این] دنیا ناچیز است و برای کسی که پرهیزگار باشد سرای آخرت بهتر است و [در آنجا] به قدر نخ هسته خرمايى به شما ستم نخواهد شد.
- 78
أَيۡنَمَا تَكُونُواْ يُدۡرِككُّمُ ٱلۡمَوۡتُ وَلَوۡ كُنتُمۡ فِي بُرُوجٖ مُّشَيَّدَةٖۗ وَإِن تُصِبۡهُمۡ حَسَنَةٞ يَقُولُواْ هَٰذِهِۦ مِنۡ عِندِ ٱللَّهِۖ وَإِن تُصِبۡهُمۡ سَيِّئَةٞ يَقُولُواْ هَٰذِهِۦ مِنۡ عِندِكَۚ قُلۡ كُلّٞ مِّنۡ عِندِ ٱللَّهِۖ فَمَالِ هَٰٓؤُلَآءِ ٱلۡقَوۡمِ لَا يَكَادُونَ يَفۡقَهُونَ حَدِيثٗا ﴿٧٨﴾
هر کجا باشید، مرگ شما را درمییابد؛ هر چند که در برجهای استوار باشید؛» و اگر به آنان [= منافقان] خیری [همچون فرزند و مال فراوان] برسد، میگویند: «این از جانب الله است» و اگر شری [همچون مرگ و زیان مالی] به ایشان برسد [رسول الله را بَدْیُمن میدانند و به او] میگویند: «این از جانب توست». [ای پیامبر، به آنان] بگو: «همه [چیز] از جانب الله است». چرا این قوم حاضر نیستند سخنی را درک کنند؟
- 79
مَّآ أَصَابَكَ مِنۡ حَسَنَةٖ فَمِنَ ٱللَّهِۖ وَمَآ أَصَابَكَ مِن سَيِّئَةٖ فَمِن نَّفۡسِكَۚ وَأَرۡسَلۡنَٰكَ لِلنَّاسِ رَسُولٗاۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ شَهِيدٗا ﴿٧٩﴾
[ای انسان،] آنچه از نیکیها به تو میرسد، از جانب الله است و آنچه از بدیها به تو میرسد، از جانب خود توست؛ و [ای پیامبر،] ما تو را برای [هدایتِ] مردم فرستادیم و گواهی الله [در این باره] کافی است.
- 80
مَّن يُطِعِ ٱلرَّسُولَ فَقَدۡ أَطَاعَ ٱللَّهَۖ وَمَن تَوَلَّىٰ فَمَآ أَرۡسَلۡنَٰكَ عَلَيۡهِمۡ حَفِيظٗا ﴿٨٠﴾
هر کس از پیامبر اطاعت کند، در حقیقت، از الله اطاعت کرده است؛ و هر کس رویگردان شود، [از او اندوهگین نباش ای پیامبر؛ زیرا ما هرگز] تو را بر آنان نگهبان [و مراقب] نفرستادیم.
- 81
وَيَقُولُونَ طَاعَةٞ فَإِذَا بَرَزُواْ مِنۡ عِندِكَ بَيَّتَ طَآئِفَةٞ مِّنۡهُمۡ غَيۡرَ ٱلَّذِي تَقُولُۖ وَٱللَّهُ يَكۡتُبُ مَا يُبَيِّتُونَۖ فَأَعۡرِضۡ عَنۡهُمۡ وَتَوَكَّلۡ عَلَى ٱللَّهِۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ وَكِيلًا ﴿٨١﴾
آنان [نزد تو] میگویند: «فرمانبرداریم»، ولی چون از نزد تو بیرون میروند، گروهی از آنان شبانه چیزی جز آنچه تو گفتهای نقشه مىكشند؛ و الله هر چه را كه شبانه، تدبیر میکنند [در پرونده اعمالشان] مینویسد. پس از آنان روی بگردان و بر الله توکل کن و همین بس که الله [مراقب و] کارساز [تو] باشد.
- 82
أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ ٱلۡقُرۡءَانَۚ وَلَوۡ كَانَ مِنۡ عِندِ غَيۡرِ ٱللَّهِ لَوَجَدُواْ فِيهِ ٱخۡتِلَٰفٗا كَثِيرٗا ﴿٨٢﴾
آیا در قرآن نمیاندیشند که اگر از سوی [کسی] غیر از الله بود، قطعاً اختلاف [و تناقض] بسیاری در آن مییافتند؟
- 83
وَإِذَا جَآءَهُمۡ أَمۡرٞ مِّنَ ٱلۡأَمۡنِ أَوِ ٱلۡخَوۡفِ أَذَاعُواْ بِهِۦۖ وَلَوۡ رَدُّوهُ إِلَى ٱلرَّسُولِ وَإِلَىٰٓ أُوْلِي ٱلۡأَمۡرِ مِنۡهُمۡ لَعَلِمَهُ ٱلَّذِينَ يَسۡتَنۢبِطُونَهُۥ مِنۡهُمۡۗ وَلَوۡلَا فَضۡلُ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ وَرَحۡمَتُهُۥ لَٱتَّبَعۡتُمُ ٱلشَّيۡطَٰنَ إِلَّا قَلِيلٗا ﴿٨٣﴾
هنگامی که خبری [حاکی] از ایمنی [و پیروزی] یا ترس [و شکست] به آنان میرسد، [بدون هیچ تحقیقی] آن را فاش میسازند؛ و[لی] اگر آن را به پیامبر و فرماندهانشان بازگردانند، افرادی از آنان که اهل [فهم و] استنباط هستند قطعاً [مصلحتِ اعلام یا کتمان اخبار را بهتر] میدانند؛ و [ای مؤمنان،] اگر فضل و رحمت الله بر شما نبود، جز اندکی، [همگی] از شیطان پیروی میکردید.
- 84
فَقَٰتِلۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفۡسَكَۚ وَحَرِّضِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَۖ عَسَى ٱللَّهُ أَن يَكُفَّ بَأۡسَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْۚ وَٱللَّهُ أَشَدُّ بَأۡسٗا وَأَشَدُّ تَنكِيلٗا ﴿٨٤﴾
پس [ای پیامبر،] در راه الله پیکار کن. تو عهدهدارِ کسی جز خود نیستی و[لی] مؤمنان را [نیز به جهاد] تشویق کن. امید است که الله آسیب کافران را از شما بازدارد؛ و الله قدرتش، بیشتر و کیفرش سختتر است.
- 85
مَّن يَشۡفَعۡ شَفَٰعَةً حَسَنَةٗ يَكُن لَّهُۥ نَصِيبٞ مِّنۡهَاۖ وَمَن يَشۡفَعۡ شَفَٰعَةٗ سَيِّئَةٗ يَكُن لَّهُۥ كِفۡلٞ مِّنۡهَاۗ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ مُّقِيتٗا ﴿٨٥﴾
کسی که شفاعت [= میانجیگریِ] پسندیدهای کند، از [خیرِ] آن نصیبی خواهد داشت و کسی که شفاعت ناپسندی کند، از [شرِ] آن سهمی خواهد داشت؛ و الله همواره بر هر چیزی شاهد و مراقب است.
- 86
وَإِذَا حُيِّيتُم بِتَحِيَّةٖ فَحَيُّواْ بِأَحۡسَنَ مِنۡهَآ أَوۡ رُدُّوهَآۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٍ حَسِيبًا ﴿٨٦﴾
[ای مؤمنان،] هر گاه با درودی صمیمانه به شما سلام گویند، شما پاسخی بهتر ـ و یا همانند آن ـ بگویید؛ [چرا که] بیتردید، الله همواره بر هر چیزی حسابگر است.
- 87
ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۚ لَيَجۡمَعَنَّكُمۡ إِلَىٰ يَوۡمِ ٱلۡقِيَٰمَةِ لَا رَيۡبَ فِيهِۗ وَمَنۡ أَصۡدَقُ مِنَ ٱللَّهِ حَدِيثٗا ﴿٨٧﴾
الله [که معبودِ راستین است و] هیچ معبودی [بهحق] جز او نیست، یقیناً همگی شما را روز قیامت ـ که تردیدی در [وقوعِ] آن نیست ـ جمع میکند؛ و کیست که از الله راستگوتر باشد؟
- 88
۞ فَمَا لَكُمۡ فِي ٱلۡمُنَٰفِقِينَ فِئَتَيۡنِ وَٱللَّهُ أَرۡكَسَهُم بِمَا كَسَبُوٓاْۚ أَتُرِيدُونَ أَن تَهۡدُواْ مَنۡ أَضَلَّ ٱللَّهُۖ وَمَن يُضۡلِلِ ٱللَّهُ فَلَن تَجِدَ لَهُۥ سَبِيلٗا ﴿٨٨﴾
[ای مؤمنان،] شما را چه شده است که در مورد [نحوۀ رفتار با] منافقان دو گروه شدهاید، حال آنکه الله آنان را به خاطر آنچه انجام دادهاند سرنگون ساخته [و به کفر و گمراهی بازگردانده] است؟ آیا میخواهید کسی را که الله گمراه کرده است هدایت کنید؟ و[لی] هر کس که الله او را گمراه کند، راهی [به سوی هدایت] برایش نخواهی یافت.
- 89
وَدُّواْ لَوۡ تَكۡفُرُونَ كَمَا كَفَرُواْ فَتَكُونُونَ سَوَآءٗۖ فَلَا تَتَّخِذُواْ مِنۡهُمۡ أَوۡلِيَآءَ حَتَّىٰ يُهَاجِرُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِۚ فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَخُذُوهُمۡ وَٱقۡتُلُوهُمۡ حَيۡثُ وَجَدتُّمُوهُمۡۖ وَلَا تَتَّخِذُواْ مِنۡهُمۡ وَلِيّٗا وَلَا نَصِيرًا ﴿٨٩﴾
[منافقان] آرزو میکنند که شما نیز همچون خودشان کفر بورزید تا با هم برابر شوید؛ پس هیچیک از آنان را به دوستی نگیرید، مگر آنکه [مسلمان شوند و] در راه الله هجرت کنند؛ پس اگر از [اسلام و هجرت] روی برتافتند [و رفتارشان را ادامه دادند]، آنها را هر جا که یافتید، دستگیر کنید و بکشید و دوست و یاوری [از میان] آنان اختیار نکنید.
- 90
إِلَّا ٱلَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَىٰ قَوۡمِۭ بَيۡنَكُمۡ وَبَيۡنَهُم مِّيثَٰقٌ أَوۡ جَآءُوكُمۡ حَصِرَتۡ صُدُورُهُمۡ أَن يُقَٰتِلُوكُمۡ أَوۡ يُقَٰتِلُواْ قَوۡمَهُمۡۚ وَلَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ لَسَلَّطَهُمۡ عَلَيۡكُمۡ فَلَقَٰتَلُوكُمۡۚ فَإِنِ ٱعۡتَزَلُوكُمۡ فَلَمۡ يُقَٰتِلُوكُمۡ وَأَلۡقَوۡاْ إِلَيۡكُمُ ٱلسَّلَمَ فَمَا جَعَلَ ٱللَّهُ لَكُمۡ عَلَيۡهِمۡ سَبِيلٗا ﴿٩٠﴾
مگر آنهایی که با همپیمانان شما پیمان بستهاند یا آنهایی که نزدتان میآیند در حالی که از جنگ با شما یا قوم خود به تنگ آمدهاند؛ و اگر الله میخواست، آنان را بر شما مسلط میکرد که با شما بجنگند؛ پس اگر از شما کنارهگیری کردند و با شما نجنگیدند و تسلیم [و فرمانبردارِ] شما شدند، [بدانید که دیگر] الله برای شما راهی [برای تجاوز] بر آنان قرار نداده است.
- 91
سَتَجِدُونَ ءَاخَرِينَ يُرِيدُونَ أَن يَأۡمَنُوكُمۡ وَيَأۡمَنُواْ قَوۡمَهُمۡ كُلَّ مَا رُدُّوٓاْ إِلَى ٱلۡفِتۡنَةِ أُرۡكِسُواْ فِيهَاۚ فَإِن لَّمۡ يَعۡتَزِلُوكُمۡ وَيُلۡقُوٓاْ إِلَيۡكُمُ ٱلسَّلَمَ وَيَكُفُّوٓاْ أَيۡدِيَهُمۡ فَخُذُوهُمۡ وَٱقۡتُلُوهُمۡ حَيۡثُ ثَقِفۡتُمُوهُمۡۚ وَأُوْلَٰٓئِكُمۡ جَعَلۡنَا لَكُمۡ عَلَيۡهِمۡ سُلۡطَٰنٗا مُّبِينٗا ﴿٩١﴾
[ای مؤمنان،] به زودی [گروه] دیگری [از منافقان] را خواهید یافت که [ظاهراً] میخواهند از شما و قومِ خود در امان باشند؛ و[لی] هر گاه به فتنه [شرک] بازگردانده شوند، در آن فرو میروند. پس اگر از شما کناره نگرفتند و از درِ صلح و آشتی وارد نشدند و دست از [جنگ با] شما برنداشتند، آنگاه آنان را هر کجا یافتید، دستگیر کنید و بکشید. آنان هستند كه ما براى شما علیه آنان دلیلی آشكار [برای دستگیری و قتلشان] قرار دادهایم.
- 92
وَمَا كَانَ لِمُؤۡمِنٍ أَن يَقۡتُلَ مُؤۡمِنًا إِلَّا خَطَـٔٗاۚ وَمَن قَتَلَ مُؤۡمِنًا خَطَـٔٗا فَتَحۡرِيرُ رَقَبَةٖ مُّؤۡمِنَةٖ وَدِيَةٞ مُّسَلَّمَةٌ إِلَىٰٓ أَهۡلِهِۦٓ إِلَّآ أَن يَصَّدَّقُواْۚ فَإِن كَانَ مِن قَوۡمٍ عَدُوّٖ لَّكُمۡ وَهُوَ مُؤۡمِنٞ فَتَحۡرِيرُ رَقَبَةٖ مُّؤۡمِنَةٖۖ وَإِن كَانَ مِن قَوۡمِۭ بَيۡنَكُمۡ وَبَيۡنَهُم مِّيثَٰقٞ فَدِيَةٞ مُّسَلَّمَةٌ إِلَىٰٓ أَهۡلِهِۦ وَتَحۡرِيرُ رَقَبَةٖ مُّؤۡمِنَةٖۖ فَمَن لَّمۡ يَجِدۡ فَصِيَامُ شَهۡرَيۡنِ مُتَتَابِعَيۡنِ تَوۡبَةٗ مِّنَ ٱللَّهِۗ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمٗا ﴿٩٢﴾
هیچ مؤمنی مجاز نیست که مؤمنی را بکشد، مگر به اشتباه [و غیرعمد]؛ و کسی که مؤمنی را به اشتباه بکشد، باید یک بردۀ مؤمن آزاد کند و خونبهایی به خانوادۀ او [= به وارثان مقتول] بپردازد؛ مگر اینکه آنها گذشت کنند؛ و اگر [مقتول] از قومی باشد که دشمنان شما هستند و [خودِ] او مؤمن است، آزاد کردنِ یک بردۀ مؤمن [توسط قاتل به عنوان کفاره کافی است و پرداخت خونبها به وارثانش لازم نیست] و اگر [مقتول مؤمن نباشد ولی] از قومی باشد که میان شما و آنان پیمانی برقرار است، باید خونبهایی به خانوادۀ او بپردازد و یک بردۀ مؤمن را [نیز] آزاد کند؛ و هر کس [توان مالی نداشت یا بردهای برای آزاد کردن] نیافت، [باید] به عنوان توبهای به درگاه الله، دو ماه پیاپی روزه بگیرد؛ و الله همواره دانای حکیم است.
- 93
وَمَن يَقۡتُلۡ مُؤۡمِنٗا مُّتَعَمِّدٗا فَجَزَآؤُهُۥ جَهَنَّمُ خَٰلِدٗا فِيهَا وَغَضِبَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِ وَلَعَنَهُۥ وَأَعَدَّ لَهُۥ عَذَابًا عَظِيمٗا ﴿٩٣﴾
و هر کس مؤمنی را عمداً به قتل برساند، کیفرش دوزخ است [که] در آن جاودانه میمانَد و الله بر وی خشم میگیرد و او را از رحمت خویش دور میسازد و عذاب بزرگی برایش آماده ساخته است.
- 94
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِذَا ضَرَبۡتُمۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ فَتَبَيَّنُواْ وَلَا تَقُولُواْ لِمَنۡ أَلۡقَىٰٓ إِلَيۡكُمُ ٱلسَّلَٰمَ لَسۡتَ مُؤۡمِنٗا تَبۡتَغُونَ عَرَضَ ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا فَعِندَ ٱللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٞۚ كَذَٰلِكَ كُنتُم مِّن قَبۡلُ فَمَنَّ ٱللَّهُ عَلَيۡكُمۡ فَتَبَيَّنُوٓاْۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِمَا تَعۡمَلُونَ خَبِيرٗا ﴿٩٤﴾
ای کسانی که ایمان آوردهاید، هنگامی که در راه الله [برای جهاد] رهسپار شدید، [جوانب امر را به دقت] بررسی کنید و به کسی که اظهار صلح و اسلام نمود، نگویید: «تو مؤمن نیستی» تا [به این بهانه بتوانید او را بکشید و غنیمت و] سرمایۀ ناپایدار زندگی دنیا را به دست آورید؛ زیرا غنیمتهای بسیاری [برای شما] نزد الله است. شما نیز قبلاً اینچنین بودید [و ایمانتان را پنهان میکردید]؛ سپس الله بر شما منت نهاد [و هدایت شدید]. بنابراین به درستی بررسی کنید؛ [چرا که] بیتردید، الله به آنچه انجام میدهید آگاه است.
- 95
لَّا يَسۡتَوِي ٱلۡقَٰعِدُونَ مِنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ غَيۡرُ أُوْلِي ٱلضَّرَرِ وَٱلۡمُجَٰهِدُونَ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ بِأَمۡوَٰلِهِمۡ وَأَنفُسِهِمۡۚ فَضَّلَ ٱللَّهُ ٱلۡمُجَٰهِدِينَ بِأَمۡوَٰلِهِمۡ وَأَنفُسِهِمۡ عَلَى ٱلۡقَٰعِدِينَ دَرَجَةٗۚ وَكُلّٗا وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلۡحُسۡنَىٰۚ وَفَضَّلَ ٱللَّهُ ٱلۡمُجَٰهِدِينَ عَلَى ٱلۡقَٰعِدِينَ أَجۡرًا عَظِيمٗا ﴿٩٥﴾
آن مؤمنان [خانهنشینی] که بدون هیچ بیماری و رنجی از جهاد بازنشستند، با مجاهدانی که در راه الله با مال و جان خود جهاد کردند [هرگز] یکسان نیستند. الله کسانی را که با مال و جانشان جهاد کردند بر خانهنشینان به مرتبهای [بزرگ] برتری بخشیده است و الله به هر یک [مجاهدان یا خانهنشینانِ معذور] وعدۀ [پاداش] نیکو داده است و[لی] الله مجاهدان را بر خانهنشینان با پاداشی بزرگ برتری داده است.
- 96
دَرَجَٰتٖ مِّنۡهُ وَمَغۡفِرَةٗ وَرَحۡمَةٗۚ وَكَانَ ٱللَّهُ غَفُورٗا رَّحِيمًا ﴿٩٦﴾
[پاداشی كه] به عنوان درجات و آمرزش و رحمتى از [پیشگاه] او [نصیبشان مىگردد] و الله آمرزندۀ مهربان است.
- 97
إِنَّ ٱلَّذِينَ تَوَفَّىٰهُمُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ ظَالِمِيٓ أَنفُسِهِمۡ قَالُواْ فِيمَ كُنتُمۡۖ قَالُواْ كُنَّا مُسۡتَضۡعَفِينَ فِي ٱلۡأَرۡضِۚ قَالُوٓاْ أَلَمۡ تَكُنۡ أَرۡضُ ٱللَّهِ وَٰسِعَةٗ فَتُهَاجِرُواْ فِيهَاۚ فَأُوْلَٰٓئِكَ مَأۡوَىٰهُمۡ جَهَنَّمُۖ وَسَآءَتۡ مَصِيرًا ﴿٩٧﴾
کسانی كه [با ماندن در سرزمین کفر] نسبت به خویش ستمكار بودهاند، [وقتى] فرشتگان جانشان را مىگیرند [به آنان] مىگویند: «در چه [حال] بودید؟» پاسخ مىدهند: «ما در زمین از ستمدیدگان بودیم». [فرشتگان] مىگویند: «آیا زمینِ الله گسترده نبود تا در آن مهاجرت كنید [و ایمانتان را حفظ نمایید]؟» پس جایگاهشان دوزخ است و چه بد سرانجامى است!
- 98
إِلَّا ٱلۡمُسۡتَضۡعَفِينَ مِنَ ٱلرِّجَالِ وَٱلنِّسَآءِ وَٱلۡوِلۡدَٰنِ لَا يَسۡتَطِيعُونَ حِيلَةٗ وَلَا يَهۡتَدُونَ سَبِيلٗا ﴿٩٨﴾
مگر آن مردان و زنان و کودکان ستمدیدهای که نمیتوانند چارهای بیندیشند و راه به جایی نمیبرند.
- 99
فَأُوْلَٰٓئِكَ عَسَى ٱللَّهُ أَن يَعۡفُوَ عَنۡهُمۡۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَفُوًّا غَفُورٗا ﴿٩٩﴾
پس آنان [كه عذرى دارند] امید است الله از اینان درگذرد و الله همواره بخشایندۀ آمرزگار است.
- 100
۞ وَمَن يُهَاجِرۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ يَجِدۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ مُرَٰغَمٗا كَثِيرٗا وَسَعَةٗۚ وَمَن يَخۡرُجۡ مِنۢ بَيۡتِهِۦ مُهَاجِرًا إِلَى ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ ثُمَّ يُدۡرِكۡهُ ٱلۡمَوۡتُ فَقَدۡ وَقَعَ أَجۡرُهُۥ عَلَى ٱللَّهِۗ وَكَانَ ٱللَّهُ غَفُورٗا رَّحِيمٗا ﴿١٠٠﴾
و هر کس در راه الله هجرت کند، در زمین سرپناه بسیار و گشایش[ی در مصالح دین و دنیا] مییابد و کسی که به قصد هجرت به سوی الله و پیامبرش از خانهاش خارج شود و آنگاه مرگش فرا رسد، قطعاً پاداش او بر [عهدۀ] الله است و الله آمرزندۀ مهربان است.
- 101
وَإِذَا ضَرَبۡتُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَلَيۡسَ عَلَيۡكُمۡ جُنَاحٌ أَن تَقۡصُرُواْ مِنَ ٱلصَّلَوٰةِ إِنۡ خِفۡتُمۡ أَن يَفۡتِنَكُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْۚ إِنَّ ٱلۡكَٰفِرِينَ كَانُواْ لَكُمۡ عَدُوّٗا مُّبِينٗا ﴿١٠١﴾
و [ای مؤمنان،] هر گاه در زمین سفر کردید، اگر ترسیدید کسانی که کفر ورزیدند زیانی به شما برسانند، گناهی بر شما نیست که از [رکعات] نماز بکاهید [و آن را شکسته بخوانید]؛ زیرا کافران همواره برایتان دشمن آشکاری هستند.
- 102
وَإِذَا كُنتَ فِيهِمۡ فَأَقَمۡتَ لَهُمُ ٱلصَّلَوٰةَ فَلۡتَقُمۡ طَآئِفَةٞ مِّنۡهُم مَّعَكَ وَلۡيَأۡخُذُوٓاْ أَسۡلِحَتَهُمۡۖ فَإِذَا سَجَدُواْ فَلۡيَكُونُواْ مِن وَرَآئِكُمۡ وَلۡتَأۡتِ طَآئِفَةٌ أُخۡرَىٰ لَمۡ يُصَلُّواْ فَلۡيُصَلُّواْ مَعَكَ وَلۡيَأۡخُذُواْ حِذۡرَهُمۡ وَأَسۡلِحَتَهُمۡۗ وَدَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَوۡ تَغۡفُلُونَ عَنۡ أَسۡلِحَتِكُمۡ وَأَمۡتِعَتِكُمۡ فَيَمِيلُونَ عَلَيۡكُم مَّيۡلَةٗ وَٰحِدَةٗۚ وَلَا جُنَاحَ عَلَيۡكُمۡ إِن كَانَ بِكُمۡ أَذٗى مِّن مَّطَرٍ أَوۡ كُنتُم مَّرۡضَىٰٓ أَن تَضَعُوٓاْ أَسۡلِحَتَكُمۡۖ وَخُذُواْ حِذۡرَكُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ أَعَدَّ لِلۡكَٰفِرِينَ عَذَابٗا مُّهِينٗا ﴿١٠٢﴾
و [ای پیامبر،] چون [وقت جنگ] در میان آنان بودى و برایشان نماز برپا داشتى، باید گروهى از آنان با تو [به نماز] بایستند و [همچنین] باید جنگافزارهایشان را با خود برگیرند [و یک رکعت را همراه تو بخوانند و نماز را به صورت فُرادی ادامه دهند] و چون سجده کردند [و نمازشان تمام شد]، باید پشت سرتان قرار گیرند و آن دسته دیگری که نماز نخواندهاند باید بیایند و [یک رکعت] با تو نماز بخوانند [و پس از اینکه نمازت به پایان رسید، ادامۀ نمازشان را کامل کنند] و [آنان نیز] باید احتیاط کنند و جنگافزارهایشان را [در نماز با خود] برگیرند؛ [زیرا] کافران آرزو دارند که شما از جنگافزارها و تجهیزات خود غافل شوید تا یکباره بر شما بتازند؛ و اگر از باران [یا موانع دیگر] در رنج بودید و [یا] بیمار [و مجروح] بودید، گناهی بر شما نیست که جنگافزارهاى خود را [بر زمین] بگذارید؛ ولی جانب احتیاط را رعایت کنید. به راستی که الله برای کافران عذابی خفتبار مهیّا کرده است.
- 103
فَإِذَا قَضَيۡتُمُ ٱلصَّلَوٰةَ فَٱذۡكُرُواْ ٱللَّهَ قِيَٰمٗا وَقُعُودٗا وَعَلَىٰ جُنُوبِكُمۡۚ فَإِذَا ٱطۡمَأۡنَنتُمۡ فَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَۚ إِنَّ ٱلصَّلَوٰةَ كَانَتۡ عَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ كِتَٰبٗا مَّوۡقُوتٗا ﴿١٠٣﴾
چون نماز را به پایان رساندید، الله را [در همه حال،] ایستاده و نشسته و بر پهلو خفته [= خوابیده] یاد کنید؛ و هر گاه آرامش یافتید [و ترس از بین رفت]، نماز را [کامل] بر پا دارید [چرا که] بیتردید، نماز [فریضهای است که] در اوقات معیّنی بر مؤمنان واجب شده است.
- 104
وَلَا تَهِنُواْ فِي ٱبۡتِغَآءِ ٱلۡقَوۡمِۖ إِن تَكُونُواْ تَأۡلَمُونَ فَإِنَّهُمۡ يَأۡلَمُونَ كَمَا تَأۡلَمُونَۖ وَتَرۡجُونَ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا يَرۡجُونَۗ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا ﴿١٠٤﴾
و [ای مؤمنان،] در تعقیب آن گروه [دشمن] سستی نکنید. اگر شما [از خستگی و جراحت] رنج میبرید، آنان نیز چنان که شما رنج میبرید رنج بردهاند؛ ولی شما از الله چیزی را امید دارید که آنان ندارند؛ و الله دانای حکیم است.
- 105
إِنَّآ أَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ لِتَحۡكُمَ بَيۡنَ ٱلنَّاسِ بِمَآ أَرَىٰكَ ٱللَّهُۚ وَلَا تَكُن لِّلۡخَآئِنِينَ خَصِيمٗا ﴿١٠٥﴾
[ای پیامبر،] ما [این] کتاب را بهحق بر تو نازل کردیم تا به [موجبِ] آنچه الله به تو آموخته است در میان مردم داوری کنی؛ و مدافع خیانتکاران مباش.
- 106
وَٱسۡتَغۡفِرِ ٱللَّهَۖ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ غَفُورٗا رَّحِيمٗا ﴿١٠٦﴾
و از الله آمرزش بخواه. بیتردید، الله آمرزندۀ مهربان است.
- 107
وَلَا تُجَٰدِلۡ عَنِ ٱلَّذِينَ يَخۡتَانُونَ أَنفُسَهُمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ خَوَّانًا أَثِيمٗا ﴿١٠٧﴾
و از کسانی که [با ارتکاب گناه] به خود خیانت میکنند دفاع نکن [زیرا] بیگمان، الله هر کس را که خیانتکار [و] گناهکار باشد دوست ندارد.
- 108
يَسۡتَخۡفُونَ مِنَ ٱلنَّاسِ وَلَا يَسۡتَخۡفُونَ مِنَ ٱللَّهِ وَهُوَ مَعَهُمۡ إِذۡ يُبَيِّتُونَ مَا لَا يَرۡضَىٰ مِنَ ٱلۡقَوۡلِۚ وَكَانَ ٱللَّهُ بِمَا يَعۡمَلُونَ مُحِيطًا ﴿١٠٨﴾
آنها [زشتکاریهای خود را] از مردم پنهان میدارند، ولی نمیتوانند چیزی را از الله پنهان کنند؛ و [حال آنکه] او تعالی همراهشان است آنگاه که شبانه چارهاندیشی میکنند و [از سرِ دروغ و افترا] سخنانی میگویند که او نمیپسندد؛ و الله همواره به آنچه میکنند احاطه دارد.
- 109
هَٰٓأَنتُمۡ هَٰٓؤُلَآءِ جَٰدَلۡتُمۡ عَنۡهُمۡ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا فَمَن يُجَٰدِلُ ٱللَّهَ عَنۡهُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ أَم مَّن يَكُونُ عَلَيۡهِمۡ وَكِيلٗا ﴿١٠٩﴾
هان! شما کسانی هستید که در زندگی دنیا از آنان دفاع کردید؛ پس کیست که روز قیامت در برابر الله از آنان دفاع کند؟ یا چه کسی است که [مراقب و] کارسازشان باشد؟
- 110
وَمَن يَعۡمَلۡ سُوٓءًا أَوۡ يَظۡلِمۡ نَفۡسَهُۥ ثُمَّ يَسۡتَغۡفِرِ ٱللَّهَ يَجِدِ ٱللَّهَ غَفُورٗا رَّحِيمٗا ﴿١١٠﴾
و هر کس عمل ناشایستی مرتکب شود یا [با نافرمانی از دستور الله و رسولش] به خود ستم کند [و] سپس از الله آمرزش بخواهد، الله را آمرزندۀ مهربان خواهد یافت.
- 111
وَمَن يَكۡسِبۡ إِثۡمٗا فَإِنَّمَا يَكۡسِبُهُۥ عَلَىٰ نَفۡسِهِۦۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمٗا ﴿١١١﴾
و هر کس گناهی مرتکب شود، تنها به زیان خویش [چنین] میکند؛ و الله همواره دانای حکیم است.
- 112
وَمَن يَكۡسِبۡ خَطِيٓـَٔةً أَوۡ إِثۡمٗا ثُمَّ يَرۡمِ بِهِۦ بَرِيٓـٔٗا فَقَدِ ٱحۡتَمَلَ بُهۡتَٰنٗا وَإِثۡمٗا مُّبِينٗا ﴿١١٢﴾
و هر کس خطا یا گناهی مرتکب شود، سپس آن را بر گردن بیگناهی بیندازد، قطعاً [بارِ] بهتان و گناه آشکاری را بر دوش گرفته است.
- 113
وَلَوۡلَا فَضۡلُ ٱللَّهِ عَلَيۡكَ وَرَحۡمَتُهُۥ لَهَمَّت طَّآئِفَةٞ مِّنۡهُمۡ أَن يُضِلُّوكَ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّآ أَنفُسَهُمۡۖ وَمَا يَضُرُّونَكَ مِن شَيۡءٖۚ وَأَنزَلَ ٱللَّهُ عَلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ وَعَلَّمَكَ مَا لَمۡ تَكُن تَعۡلَمُۚ وَكَانَ فَضۡلُ ٱللَّهِ عَلَيۡكَ عَظِيمٗا ﴿١١٣﴾
و [ای پیامبر،] اگر فضلِ الله و رحمتش بر تو نبود، گروهی از آنان قصد داشتند که تو را گمراه کنند [تا ناعادلانه قضاوت کنی]؛ و[لى] جز خودشان [كسى] را گمراه نمىسازند و هیچ زیانی به تو نمیرسانند؛ و الله کتاب [= قرآن] و حکمت [= سنت] را بر تو نازل کرد و آنچه را نمیدانستی به تو آموخت؛ و همواره فضلِ الله بر تو بزرگ [و بسیار] بوده است.
- 114
۞ لَّا خَيۡرَ فِي كَثِيرٖ مِّن نَّجۡوَىٰهُمۡ إِلَّا مَنۡ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوۡ مَعۡرُوفٍ أَوۡ إِصۡلَٰحِۭ بَيۡنَ ٱلنَّاسِۚ وَمَن يَفۡعَلۡ ذَٰلِكَ ٱبۡتِغَآءَ مَرۡضَاتِ ٱللَّهِ فَسَوۡفَ نُؤۡتِيهِ أَجۡرًا عَظِيمٗا ﴿١١٤﴾
در بسیاری از [سخنان درگوشی و] نجواهای آنان خیری نیست، مگر [در گفتارِ] كسى كه به [دادنِ] صدقهای یا كاری پسندیده یا سازشى میان مردم فرمان دهد؛ و هر کس برای رضایت الله چنین کند، به زودی پاداش بزرگی به وی خواهیم داد.
- 115
وَمَن يُشَاقِقِ ٱلرَّسُولَ مِنۢ بَعۡدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ ٱلۡهُدَىٰ وَيَتَّبِعۡ غَيۡرَ سَبِيلِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ نُوَلِّهِۦ مَا تَوَلَّىٰ وَنُصۡلِهِۦ جَهَنَّمَۖ وَسَآءَتۡ مَصِيرًا ﴿١١٥﴾
و هر کس پس از آنکه [راه حق و] هدایت برایش روشن شد با پیامبر مخالفت ورزد و از راهی جز راه مؤمنان پیروی کند، او را به آنچه [برای خود برگزیده و از آن] پیروی کرده است وامیگذاریم و به دوزخ میکشانیم؛ و [حقا که دوزخ] چه بد جایگاهی است!
- 116
إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَغۡفِرُ أَن يُشۡرَكَ بِهِۦ وَيَغۡفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَآءُۚ وَمَن يُشۡرِكۡ بِٱللَّهِ فَقَدۡ ضَلَّ ضَلَٰلَۢا بَعِيدًا ﴿١١٦﴾
الله این [گناه] را كه به او شرک آورده شود، قطعاً نمىآمرزد و غیر آن [هر گناهی] را برای هر کس که بخواهد میآمرزد؛ و هر کس به الله شرک آورَد، بیتردید در گمراهی دور و درازی افتاده است.
- 117
إِن يَدۡعُونَ مِن دُونِهِۦٓ إِلَّآ إِنَٰثٗا وَإِن يَدۡعُونَ إِلَّا شَيۡطَٰنٗا مَّرِيدٗا ﴿١١٧﴾
[مشرکان] به جای الله بُتهای مادینهای [همچون لات و عُزّی و منات] را میخوانند و [در حقیقت،] جز شیطان سرکش را نمیخوانند.
- 118
لَّعَنَهُ ٱللَّهُۘ وَقَالَ لَأَتَّخِذَنَّ مِنۡ عِبَادِكَ نَصِيبٗا مَّفۡرُوضٗا ﴿١١٨﴾
[همان که] الله او را از رحمت خویش دور ساخت و او گفت: «از بندگان تو، سهمی معیّن برخواهم گرفت.
- 119
وَلَأُضِلَّنَّهُمۡ وَلَأُمَنِّيَنَّهُمۡ وَلَأٓمُرَنَّهُمۡ فَلَيُبَتِّكُنَّ ءَاذَانَ ٱلۡأَنۡعَٰمِ وَلَأٓمُرَنَّهُمۡ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلۡقَ ٱللَّهِۚ وَمَن يَتَّخِذِ ٱلشَّيۡطَٰنَ وَلِيّٗا مِّن دُونِ ٱللَّهِ فَقَدۡ خَسِرَ خُسۡرَانٗا مُّبِينٗا ﴿١١٩﴾
و مسلماً آنان را گمراه میکنم و به آرزوهای باطل میافکنم؛ و به آنان دستور میدهم که گوش چهارپایان را بشکافند و وادارشان میکنم تا آفرینش الله را تغییر دهند»؛ و هر کس شیطان را به جای الله دوست [و کارساز] خود گیرد، قطعاً زیانی آشکار کرده است.
- 120
يَعِدُهُمۡ وَيُمَنِّيهِمۡۖ وَمَا يَعِدُهُمُ ٱلشَّيۡطَٰنُ إِلَّا غُرُورًا ﴿١٢٠﴾
[آرى،] شیطان به آنان وعده مىدهد و آنها را در [دامِ] آرزوها میاندازد و به آنان وعدهای جز فریب نمىدهد.
- 121
أُوْلَٰٓئِكَ مَأۡوَىٰهُمۡ جَهَنَّمُ وَلَا يَجِدُونَ عَنۡهَا مَحِيصٗا ﴿١٢١﴾
آنان [= پیروان شیطان] جایگاهشان دوزخ است و هیچ راه فراری از آن نمییابند.
- 122
وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ سَنُدۡخِلُهُمۡ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدٗاۖ وَعۡدَ ٱللَّهِ حَقّٗاۚ وَمَنۡ أَصۡدَقُ مِنَ ٱللَّهِ قِيلٗا ﴿١٢٢﴾
و کسانی که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته انجام دادهاند، به زودی آنان را در باغهایی [از بهشت] وارد میکنیم که جویبارها از زیر [درختان] آن جاری است؛ جاودانه در آن خواهند ماند؛ وعدۀ الله حق است و کیست که در گفتار [و وعدههایش] از الله راستگوتر باشد؟
- 123
لَّيۡسَ بِأَمَانِيِّكُمۡ وَلَآ أَمَانِيِّ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِۗ مَن يَعۡمَلۡ سُوٓءٗا يُجۡزَ بِهِۦ وَلَا يَجِدۡ لَهُۥ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلِيّٗا وَلَا نَصِيرٗا ﴿١٢٣﴾
[ای مسلمانان، نجات و رستگاری وابسته] به آرزوهای شما و آرزوهای اهل کتاب نیست. هر کس کار ناشایستی انجام دهد، به کیفرش خواهد رسید و دوست و یاوری جز الله برای خود نخواهد یافت.
- 124
وَمَن يَعۡمَلۡ مِنَ ٱلصَّٰلِحَٰتِ مِن ذَكَرٍ أَوۡ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤۡمِنٞ فَأُوْلَٰٓئِكَ يَدۡخُلُونَ ٱلۡجَنَّةَ وَلَا يُظۡلَمُونَ نَقِيرٗا ﴿١٢٤﴾
و هر کس ـ چه مرد و چه زن ـ که کارهای شایسته کند و مؤمن باشد، [همۀ] آنان وارد بهشت میشوند و به اندازۀ ذرۀ ناچیزی [حتی به اندازۀ شکافِ پشت هستۀ خرمایی نیز] به آنان ستم نخواهد شد.
- 125
وَمَنۡ أَحۡسَنُ دِينٗا مِّمَّنۡ أَسۡلَمَ وَجۡهَهُۥ لِلَّهِ وَهُوَ مُحۡسِنٞ وَٱتَّبَعَ مِلَّةَ إِبۡرَٰهِيمَ حَنِيفٗاۗ وَٱتَّخَذَ ٱللَّهُ إِبۡرَٰهِيمَ خَلِيلٗا ﴿١٢٥﴾
و دین چه کسی بهتر از [دین] کسی است که خالصانه خود را تسلیم الله كرده و نیكوكار است و از آیین ابراهیمِ حقگرا پیروى نموده است؟ و الله ابراهیم را به دوستی خالصانه خود برگزید.
- 126
وَلِلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۚ وَكَانَ ٱللَّهُ بِكُلِّ شَيۡءٖ مُّحِيطٗا ﴿١٢٦﴾
و آنچه در آسمانها و زمین است از آنِ الله است و الله همواره به هر چیزی احاطه دارد.
- 127
وَيَسۡتَفۡتُونَكَ فِي ٱلنِّسَآءِۖ قُلِ ٱللَّهُ يُفۡتِيكُمۡ فِيهِنَّ وَمَا يُتۡلَىٰ عَلَيۡكُمۡ فِي ٱلۡكِتَٰبِ فِي يَتَٰمَى ٱلنِّسَآءِ ٱلَّٰتِي لَا تُؤۡتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرۡغَبُونَ أَن تَنكِحُوهُنَّ وَٱلۡمُسۡتَضۡعَفِينَ مِنَ ٱلۡوِلۡدَٰنِ وَأَن تَقُومُواْ لِلۡيَتَٰمَىٰ بِٱلۡقِسۡطِۚ وَمَا تَفۡعَلُواْ مِنۡ خَيۡرٖ فَإِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِهِۦ عَلِيمٗا ﴿١٢٧﴾
و [ای پیامبر، مسلمانان] از تو دربارۀ زنان نظرخواهی میکنند؛ بگو: «الله درباره آنان فتوا میدهد و در آنچه از کتاب [الله] بر شما خوانده میشود [نیز] آمده است که [حکمِ او] دربارۀ دختران یتیمی که حقِ مقررشان [از مهریه و ارث] را نمیپردازید و به ازدواج با آنان تمایل ندارید [و از روی طمع در اموالشان، آنان را از ازدواج با دیگران نیز منع میکنید]، و [همچنین دستور او تعالی در مورد] کودکان ناتوان [این است] که: «در حق یتیمان به عدل و انصاف بکوشید»؛ و هر آنچه از نیکیها که انجام دهید، الله به آن آگاه است.
- 128
وَإِنِ ٱمۡرَأَةٌ خَافَتۡ مِنۢ بَعۡلِهَا نُشُوزًا أَوۡ إِعۡرَاضٗا فَلَا جُنَاحَ عَلَيۡهِمَآ أَن يُصۡلِحَا بَيۡنَهُمَا صُلۡحٗاۚ وَٱلصُّلۡحُ خَيۡرٞۗ وَأُحۡضِرَتِ ٱلۡأَنفُسُ ٱلشُّحَّۚ وَإِن تُحۡسِنُواْ وَتَتَّقُواْ فَإِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِمَا تَعۡمَلُونَ خَبِيرٗا ﴿١٢٨﴾
و اگر زنی از ناسازگاری یا رویگردانیِ شوهرش بیم داشت، بر آن دو گناهی نیست که [با صرفنظر از برخی حقوق و وظایف] با یکدیگر آشتی کنند؛ و آشتی بهتر [از طلاق] است و[لی طمع و] بُخل، نفْسها را فراگرفته است [و هیچ کس از حق خویش نمیگذرد]؛ و اگر نیکی کنید و پرهیزگاری پیشه سازید، قطعاً الله به آنچه انجام میدهید آگاه است.
- 129
وَلَن تَسۡتَطِيعُوٓاْ أَن تَعۡدِلُواْ بَيۡنَ ٱلنِّسَآءِ وَلَوۡ حَرَصۡتُمۡۖ فَلَا تَمِيلُواْ كُلَّ ٱلۡمَيۡلِ فَتَذَرُوهَا كَٱلۡمُعَلَّقَةِۚ وَإِن تُصۡلِحُواْ وَتَتَّقُواْ فَإِنَّ ٱللَّهَ كَانَ غَفُورٗا رَّحِيمٗا ﴿١٢٩﴾
و [شما مردان] هر چند بکوشید هرگز نمیتوانید [از نظر محبت قلبی] میان زنان عدالت برقرار کنید؛ پس یکسره [به یکی میل نکنید و] از یكى روى نگردانید که او را بلاتکلیف رها کنید؛ و اگر سازش نمایید و پرهیزگاری کنید، بیتردید الله آمرزندۀ مهربان است.
- 130
وَإِن يَتَفَرَّقَا يُغۡنِ ٱللَّهُ كُلّٗا مِّن سَعَتِهِۦۚ وَكَانَ ٱللَّهُ وَٰسِعًا حَكِيمٗا ﴿١٣٠﴾
و اگر آن دو [= زن و شوهر] از یکدیگر جدا شوند، الله هر یک از آنان را از گشایش [و بخشش] خویش بینیاز میسازد؛ و الله همواره گشایشگرِ حکیم است.
- 131
وَلِلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۗ وَلَقَدۡ وَصَّيۡنَا ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ مِن قَبۡلِكُمۡ وَإِيَّاكُمۡ أَنِ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَۚ وَإِن تَكۡفُرُواْ فَإِنَّ لِلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۚ وَكَانَ ٱللَّهُ غَنِيًّا حَمِيدٗا ﴿١٣١﴾
و آنچه در آسمانها و زمین است از آنِ الله است؛ و ما به کسانی که پیش از شما به آنان کتاب [آسمانی] داده شد و [همچنین] به شما سفارش کردیم که: «از الله پروا کنید»، و اگر کافر شدید، [بدانید که] آنچه در آسمانها و زمین است از آنِ الله است و الله بینیازِ ستوده است.
- 132
وَلِلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ وَكِيلًا ﴿١٣٢﴾
و آنچه در آسمانها و زمین است، از آنِ الله است و همین بس که الله [مراقب و] کارگزار [بندگان] باشد.
- 133
إِن يَشَأۡ يُذۡهِبۡكُمۡ أَيُّهَا ٱلنَّاسُ وَيَأۡتِ بِـَٔاخَرِينَۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلَىٰ ذَٰلِكَ قَدِيرٗا ﴿١٣٣﴾
ای مردم، اگر او تعالی بخواهد، شما را از میان میبرد و دیگرانی را میآورد؛ و الله همواره بر این [کار] تواناست.
- 134
مَّن كَانَ يُرِيدُ ثَوَابَ ٱلدُّنۡيَا فَعِندَ ٱللَّهِ ثَوَابُ ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِۚ وَكَانَ ٱللَّهُ سَمِيعَۢا بَصِيرٗا ﴿١٣٤﴾
هر کس [در قبال کارهایش] پاداش دنیا را میخواهد، [بداند که] پاداش دنیا و آخرت نزد الله است و الله همواره شنوای بیناست.
- 135
۞ يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُونُواْ قَوَّٰمِينَ بِٱلۡقِسۡطِ شُهَدَآءَ لِلَّهِ وَلَوۡ عَلَىٰٓ أَنفُسِكُمۡ أَوِ ٱلۡوَٰلِدَيۡنِ وَٱلۡأَقۡرَبِينَۚ إِن يَكُنۡ غَنِيًّا أَوۡ فَقِيرٗا فَٱللَّهُ أَوۡلَىٰ بِهِمَاۖ فَلَا تَتَّبِعُواْ ٱلۡهَوَىٰٓ أَن تَعۡدِلُواْۚ وَإِن تَلۡوُۥٓاْ أَوۡ تُعۡرِضُواْ فَإِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِمَا تَعۡمَلُونَ خَبِيرٗا ﴿١٣٥﴾
ای کسانی که ایمان آوردهاید، برپادارندۀ عدالت باشید [و] برای الله شهادت دهید؛ هر چند به زیان خودتان یا پدر و مادر و نزدیکان [شما] باشد. اگر [یكى از دو طرف دعوا] توانگر یا نیازمند باشد، [باز هم] الله [از شما] به آن دو نفر سزاوارتر است؛ پس از هوای نفس پیروی نکنید که [از حق] منحرف میشوید؛ و اگر زبان را بگردانید [و حق را تحریف کنید] یا [از اظهار آن] خودداری نمایید، مسلّماً الله به آنچه انجام میدهید آگاه است.
- 136
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ ءَامِنُواْ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَٱلۡكِتَٰبِ ٱلَّذِي نَزَّلَ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ وَٱلۡكِتَٰبِ ٱلَّذِيٓ أَنزَلَ مِن قَبۡلُۚ وَمَن يَكۡفُرۡ بِٱللَّهِ وَمَلَٰٓئِكَتِهِۦ وَكُتُبِهِۦ وَرُسُلِهِۦ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ فَقَدۡ ضَلَّ ضَلَٰلَۢا بَعِيدًا ﴿١٣٦﴾
ای کسانی که ایمان آوردهاید، به الله و پیامبرش و کتابی که بر او نازل کرده است و [به هر] کتابی که پیش از این فرستاده است ایمان بیاورید [و بر آن پایدار باشید]؛ و هر کس به الله و فرشتگانِ او و کتابها و پیامبرانش و روز قیامت کفر بورزد، بیتردید، در گمراهیِ دور و درازی افتاده است.
- 137
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ثُمَّ كَفَرُواْ ثُمَّ ءَامَنُواْ ثُمَّ كَفَرُواْ ثُمَّ ٱزۡدَادُواْ كُفۡرٗا لَّمۡ يَكُنِ ٱللَّهُ لِيَغۡفِرَ لَهُمۡ وَلَا لِيَهۡدِيَهُمۡ سَبِيلَۢا ﴿١٣٧﴾
بیتردید، کسانی که ایمان آوردند، سپس کافر شدند و پس از آن ایمان آوردند و باز کافر شدند و آنگاه بر کفر [خود] افزودند، الله هرگز بر آن نیست که آنان را ببخشاید و به راهی [راست که به سعادت ابدی ختم میگردد] هدایتشان کند.
- 138
بَشِّرِ ٱلۡمُنَٰفِقِينَ بِأَنَّ لَهُمۡ عَذَابًا أَلِيمًا ﴿١٣٨﴾
[ای پیامبر،] به منافقان خبر بده که عذابی دردناک برایشان [در پیش] است.
- 139
ٱلَّذِينَ يَتَّخِذُونَ ٱلۡكَٰفِرِينَ أَوۡلِيَآءَ مِن دُونِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَۚ أَيَبۡتَغُونَ عِندَهُمُ ٱلۡعِزَّةَ فَإِنَّ ٱلۡعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعٗا ﴿١٣٩﴾
[همان] کسانی که کافران را به جای مؤمنان به دوستی برمیگزینند. آیا سربلندی را نزد آنان میجویند؟ [باید بدانند که] همۀ سربلندی از آنِ الله است.
- 140
وَقَدۡ نَزَّلَ عَلَيۡكُمۡ فِي ٱلۡكِتَٰبِ أَنۡ إِذَا سَمِعۡتُمۡ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ يُكۡفَرُ بِهَا وَيُسۡتَهۡزَأُ بِهَا فَلَا تَقۡعُدُواْ مَعَهُمۡ حَتَّىٰ يَخُوضُواْ فِي حَدِيثٍ غَيۡرِهِۦٓ إِنَّكُمۡ إِذٗا مِّثۡلُهُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ جَامِعُ ٱلۡمُنَٰفِقِينَ وَٱلۡكَٰفِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعًا ﴿١٤٠﴾
و [ای مؤمنان،] مسلماً [الله این حُکم را] در این کتاب [= قرآن] بر شما نازل کرده است که: «چون شنیدید [افرادی] آیات الله را انکار میکنند و آن را به تمسخر میگیرند، با آنان ننشینید تا به سخنی دیگر بپردازند. [اگر با آنان بنشینید،] در این صورت، قطعاً شما [نیز] همانند آنان خواهید بود». بیتردید، الله همۀ منافقان و کافران را در دوزخ گِردِ هم میآورد.
- 141
ٱلَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمۡ فَإِن كَانَ لَكُمۡ فَتۡحٞ مِّنَ ٱللَّهِ قَالُوٓاْ أَلَمۡ نَكُن مَّعَكُمۡ وَإِن كَانَ لِلۡكَٰفِرِينَ نَصِيبٞ قَالُوٓاْ أَلَمۡ نَسۡتَحۡوِذۡ عَلَيۡكُمۡ وَنَمۡنَعۡكُم مِّنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَۚ فَٱللَّهُ يَحۡكُمُ بَيۡنَكُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۚ وَلَن يَجۡعَلَ ٱللَّهُ لِلۡكَٰفِرِينَ عَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ سَبِيلًا ﴿١٤١﴾
[همان] کسانی که [از سرِ بدخواهی، همواره] شما را زیر نظر دارند [و منتظر هستند که چه چیزی به شما میرسد]؛ اگر پیروزی و گشایشی از جانب الله نصیبتان گردد، میگویند: «مگر ما با شما نبودیم؟» و اگر بهرهای نصیب کافران گردد، [به آنان] میگویند: «مگر ما پشتیبانتان نبودیم و شما را از [گزندِ] مؤمنان باز نمینداشتیم؟»؛ پس الله روز قیامت میان شما داوری میکند؛ و الله هرگز برای کافران راهی [برای تسلط] بر مؤمنان قرار نداده است.
- 142
إِنَّ ٱلۡمُنَٰفِقِينَ يُخَٰدِعُونَ ٱللَّهَ وَهُوَ خَٰدِعُهُمۡ وَإِذَا قَامُوٓاْ إِلَى ٱلصَّلَوٰةِ قَامُواْ كُسَالَىٰ يُرَآءُونَ ٱلنَّاسَ وَلَا يَذۡكُرُونَ ٱللَّهَ إِلَّا قَلِيلٗا ﴿١٤٢﴾
بیتردید، منافقان [با دروغگویی و تظاهرشان] با الله فریبکاری میکنند [و حال آنکه به سزای رفتارشان] الله فریبدهندۀ آنان است؛ و چون به نماز برخیزند، با سستی و کاهلی برمیخیزند [و] با مردم ریاکاری میکنند و الله را جز اندکی یاد نمیکنند.
- 143
مُّذَبۡذَبِينَ بَيۡنَ ذَٰلِكَ لَآ إِلَىٰ هَٰٓؤُلَآءِ وَلَآ إِلَىٰ هَٰٓؤُلَآءِۚ وَمَن يُضۡلِلِ ٱللَّهُ فَلَن تَجِدَ لَهُۥ سَبِيلٗا ﴿١٤٣﴾
[منافقان] بین این دو [گروه مؤمنان و کافران] متحیّر و سرگردانند؛ نه با اینانند و نه با آنان؛ و [ای پیامبر،] هر کس که الله او را گمراه کند، راهی برای [هدایتِ] او نخواهی یافت.
- 144
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَتَّخِذُواْ ٱلۡكَٰفِرِينَ أَوۡلِيَآءَ مِن دُونِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَۚ أَتُرِيدُونَ أَن تَجۡعَلُواْ لِلَّهِ عَلَيۡكُمۡ سُلۡطَٰنٗا مُّبِينًا ﴿١٤٤﴾
ای کسانی که ایمان آوردهاید، کافران را به جای مؤمنان، دوستان [خود] نگیرید. آیا میخواهید برای الله دلیل آشکاری به زیانِ خود [برای عذاب] پدید آورید؟
- 145
إِنَّ ٱلۡمُنَٰفِقِينَ فِي ٱلدَّرۡكِ ٱلۡأَسۡفَلِ مِنَ ٱلنَّارِ وَلَن تَجِدَ لَهُمۡ نَصِيرًا ﴿١٤٥﴾
همانا منافقان در پایینترین درجاتِ دوزخند و هرگز یاوری برایشان نخواهی یافت.
- 146
إِلَّا ٱلَّذِينَ تَابُواْ وَأَصۡلَحُواْ وَٱعۡتَصَمُواْ بِٱللَّهِ وَأَخۡلَصُواْ دِينَهُمۡ لِلَّهِ فَأُوْلَٰٓئِكَ مَعَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَۖ وَسَوۡفَ يُؤۡتِ ٱللَّهُ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ أَجۡرًا عَظِيمٗا ﴿١٤٦﴾
مگر کسانی که توبه کردند و [باطنِ خویش را] اصلاح نمودند و به [کتابِ] الله تمسک جستند و دین خود را برای الله خالص گرداندند؛ که اینان با مؤمنانند و الله پاداش بزرگی به مؤمنان خواهد داد.
- 147
مَّا يَفۡعَلُ ٱللَّهُ بِعَذَابِكُمۡ إِن شَكَرۡتُمۡ وَءَامَنتُمۡۚ وَكَانَ ٱللَّهُ شَاكِرًا عَلِيمٗا ﴿١٤٧﴾
اگر شکر کنید و ایمان آورید، الله چه نیازی به مجازات شما دارد؟ و الله همواره قدردانِ داناست.
- 148
۞ لَّا يُحِبُّ ٱللَّهُ ٱلۡجَهۡرَ بِٱلسُّوٓءِ مِنَ ٱلۡقَوۡلِ إِلَّا مَن ظُلِمَۚ وَكَانَ ٱللَّهُ سَمِيعًا عَلِيمًا ﴿١٤٨﴾
الله بدگوییِ آشکار را دوست ندارد، مگر از جانب کسی که به او ستم شده است [و ناچار زبان به شکایت و نفرین میگشاید]؛ و الله همواره شنوای داناست.
- 149
إِن تُبۡدُواْ خَيۡرًا أَوۡ تُخۡفُوهُ أَوۡ تَعۡفُواْ عَن سُوٓءٖ فَإِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَفُوّٗا قَدِيرًا ﴿١٤٩﴾
اگر کار نیک را آشکار کنید یا آن را پنهان دارید یا از بدی [و ستمی که به شما رسیده است] درگذرید، [بدانید که] بیتردید، الله همواره آمرزندۀ تواناست.
- 150
إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكۡفُرُونَ بِٱللَّهِ وَرُسُلِهِۦ وَيُرِيدُونَ أَن يُفَرِّقُواْ بَيۡنَ ٱللَّهِ وَرُسُلِهِۦ وَيَقُولُونَ نُؤۡمِنُ بِبَعۡضٖ وَنَكۡفُرُ بِبَعۡضٖ وَيُرِيدُونَ أَن يَتَّخِذُواْ بَيۡنَ ذَٰلِكَ سَبِيلًا ﴿١٥٠﴾
كسانى كه به الله و پیامبرانش كفر مىورزند و مىخواهند میان الله و پیامبرانش جدایى اندازند و مىگویند: «ما به بعضى ایمان داریم و بعضى را انكار مىكنیم» و مىخواهند در این [میان، بین کفر و ایمان برای خود] راهى برگزینند.
- 151
أُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ حَقّٗاۚ وَأَعۡتَدۡنَا لِلۡكَٰفِرِينَ عَذَابٗا مُّهِينٗا ﴿١٥١﴾
آنان به راستی كافرند و ما براى كافران عذابى خفتبار مهیا كردهایم.
- 152
وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ بِٱللَّهِ وَرُسُلِهِۦ وَلَمۡ يُفَرِّقُواْ بَيۡنَ أَحَدٖ مِّنۡهُمۡ أُوْلَٰٓئِكَ سَوۡفَ يُؤۡتِيهِمۡ أُجُورَهُمۡۚ وَكَانَ ٱللَّهُ غَفُورٗا رَّحِيمٗا ﴿١٥٢﴾
و كسانى كه به الله و پیامبرانش ایمان آوردهاند و میان هیچ یک از آنان تفاوت نمىگذارند، به زودى [الله] پاداششان را عطا مىكند و الله همواره آمرزندۀ مهربان است.
- 153
يَسۡـَٔلُكَ أَهۡلُ ٱلۡكِتَٰبِ أَن تُنَزِّلَ عَلَيۡهِمۡ كِتَٰبٗا مِّنَ ٱلسَّمَآءِۚ فَقَدۡ سَأَلُواْ مُوسَىٰٓ أَكۡبَرَ مِن ذَٰلِكَ فَقَالُوٓاْ أَرِنَا ٱللَّهَ جَهۡرَةٗ فَأَخَذَتۡهُمُ ٱلصَّٰعِقَةُ بِظُلۡمِهِمۡۚ ثُمَّ ٱتَّخَذُواْ ٱلۡعِجۡلَ مِنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَتۡهُمُ ٱلۡبَيِّنَٰتُ فَعَفَوۡنَا عَن ذَٰلِكَۚ وَءَاتَيۡنَا مُوسَىٰ سُلۡطَٰنٗا مُّبِينٗا ﴿١٥٣﴾
[ای پیامبر،] اهل کتاب از تو میخواهند که [به نشانۀ راستگویی، یکباره] کتابی از آسمان برایشان نازل کنی. [این درخواستشان را بزرگ مشمار؛ زیرا آنان] از موسی [چیزی بزرگتر و] عجیبتر از این خواستند و گفتند: «الله را آشکارا به ما نشان بده»؛ به خاطر درخواستِ ناحقشان، صاعقه[ی مرگ] آنان را فرو گرفت؛ آنگاه [چون الله آنان را دوباره زنده کرد] پس از آنکه نشانههای آشکار برایشان آمد، گوساله را [به عنوان معبود] گرفتند و[لی ما پس از آنکه توبه کردند] از آن [گناهشان نیز] درگذشتیم و به موسی دلیلی آشکار بخشیدیم.
- 154
وَرَفَعۡنَا فَوۡقَهُمُ ٱلطُّورَ بِمِيثَٰقِهِمۡ وَقُلۡنَا لَهُمُ ٱدۡخُلُواْ ٱلۡبَابَ سُجَّدٗا وَقُلۡنَا لَهُمۡ لَا تَعۡدُواْ فِي ٱلسَّبۡتِ وَأَخَذۡنَا مِنۡهُم مِّيثَٰقًا غَلِيظٗا ﴿١٥٤﴾
و به سببِ پیمان [گرفتن از] آنان [کوه] طور را بالای سرشان برافراشتیم و [نیز] به آنان گفتیم: «با فروتنی از دروازۀ [بیتالمقدس] وارد شوید» و [همچنین] به آنان گفتیم: «حرمتِ شنبه را نشکنید [و از صید ماهی در این روز دست بکشید]» و از آنان پیمانی سخت و استوار گرفتیم.
- 155
فَبِمَا نَقۡضِهِم مِّيثَٰقَهُمۡ وَكُفۡرِهِم بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَقَتۡلِهِمُ ٱلۡأَنۢبِيَآءَ بِغَيۡرِ حَقّٖ وَقَوۡلِهِمۡ قُلُوبُنَا غُلۡفُۢۚ بَلۡ طَبَعَ ٱللَّهُ عَلَيۡهَا بِكُفۡرِهِمۡ فَلَا يُؤۡمِنُونَ إِلَّا قَلِيلٗا ﴿١٥٥﴾
[آنان را لعنت کردیم] به خاطر اینکه پیمانشان را شکستند و به آیاتِ الله کفر ورزیدند و پیامبران را به ناحق کشتند و [نیز از روی تمسخر] گفتند كه: «بر دلهای ما، پرده [انداخته شده] است [که سخن حق را درک نمیکنیم]»؛ بلكه الله به خاطر کفرشان بر دلهایشان مُهر زده است؛ بنابراین جز اندکی ایمان نمىآورند.
- 156
وَبِكُفۡرِهِمۡ وَقَوۡلِهِمۡ عَلَىٰ مَرۡيَمَ بُهۡتَٰنًا عَظِيمٗا ﴿١٥٦﴾
و [نیز آنان را لعنت کردیم] به سبب كفرشان و آن تهمت بزرگى كه به مریم زدند؛
- 157
وَقَوۡلِهِمۡ إِنَّا قَتَلۡنَا ٱلۡمَسِيحَ عِيسَى ٱبۡنَ مَرۡيَمَ رَسُولَ ٱللَّهِ وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَٰكِن شُبِّهَ لَهُمۡۚ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ ٱخۡتَلَفُواْ فِيهِ لَفِي شَكّٖ مِّنۡهُۚ مَا لَهُم بِهِۦ مِنۡ عِلۡمٍ إِلَّا ٱتِّبَاعَ ٱلظَّنِّۚ وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينَۢا ﴿١٥٧﴾
و [همچنان آنان را لعنت کردیم به خاطر این] سخنشان که: «ما مسیح ـ عیسی پسر مریم ـ پیامبر الله را کشتیم»؛ در حالی که نه او را کشتند و نه به دار آویختند؛ بلکه [امر] بر آنان مُشتَبَه شد [و مردی را که شبیه عیسی بود به دار کشیدند] و كسانى كه دربارۀ او اختلاف كردند، قطعاً راجع به وی دچار تردیدند و هیچ علمى به آن ندارند، مگر آنكه از گمان پیروى مىكنند؛ و یقیناً او را نکشتهاند.
- 158
بَل رَّفَعَهُ ٱللَّهُ إِلَيۡهِۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمٗا ﴿١٥٨﴾
بلکه الله او را به سوی خویش بالا بُرد؛ و الله شکستناپذیرِ حکیم است.
- 159
وَإِن مِّنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ إِلَّا لَيُؤۡمِنَنَّ بِهِۦ قَبۡلَ مَوۡتِهِۦۖ وَيَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ يَكُونُ عَلَيۡهِمۡ شَهِيدٗا ﴿١٥٩﴾
و [پس از نزول عیسی، کسی] از اهل کتاب نخواهد بود، مگر اینکه پیش از مرگ عیسی، حتماً به او ایمان میآورَد و روز قیامت [نیز] وی بر [کفر و ایمانِ] آنان گواه خواهد بود.
- 160
فَبِظُلۡمٖ مِّنَ ٱلَّذِينَ هَادُواْ حَرَّمۡنَا عَلَيۡهِمۡ طَيِّبَٰتٍ أُحِلَّتۡ لَهُمۡ وَبِصَدِّهِمۡ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ كَثِيرٗا ﴿١٦٠﴾
پس به سزاى ستمى كه از یهود سر زد و به سبب اینکه [مردم را] بسیار از راه الله بازداشتند، ما چیزهای پاکیزهای را که برایشان حلال بود، بر آنان حرام کردیم.
- 161
وَأَخۡذِهِمُ ٱلرِّبَوٰاْ وَقَدۡ نُهُواْ عَنۡهُ وَأَكۡلِهِمۡ أَمۡوَٰلَ ٱلنَّاسِ بِٱلۡبَٰطِلِۚ وَأَعۡتَدۡنَا لِلۡكَٰفِرِينَ مِنۡهُمۡ عَذَابًا أَلِيمٗا ﴿١٦١﴾
و [نیز به سزای] ربا گرفتن شان ـ با آنكه از آن نهى شده بودند ـ و اینکه مالِ مردم را به ناروا میخوردند؛ و ما براى كافرانشان عذابى دردناک مهیّا كردهایم.
- 162
لَّٰكِنِ ٱلرَّٰسِخُونَ فِي ٱلۡعِلۡمِ مِنۡهُمۡ وَٱلۡمُؤۡمِنُونَ يُؤۡمِنُونَ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ وَمَآ أُنزِلَ مِن قَبۡلِكَۚ وَٱلۡمُقِيمِينَ ٱلصَّلَوٰةَۚ وَٱلۡمُؤۡتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَٱلۡمُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ أُوْلَٰٓئِكَ سَنُؤۡتِيهِمۡ أَجۡرًا عَظِيمًا ﴿١٦٢﴾
ولی از میان آنان راسخان در علم [= علمای یهود] و مؤمنان [یعنی کسانی که] به آنچه بر تو نازل شده است و [به] آنچه که پیش از تو نازل شده است ایمان میآورند؛ و [همچنین] نمازگزاران و زکاتدهندگان و ایمانآورندگان به الله و روز بازپسین؛ به [همۀ] اینها پاداش بزرگی خواهیم داد.
- 163
۞ إِنَّآ أَوۡحَيۡنَآ إِلَيۡكَ كَمَآ أَوۡحَيۡنَآ إِلَىٰ نُوحٖ وَٱلنَّبِيِّـۧنَ مِنۢ بَعۡدِهِۦۚ وَأَوۡحَيۡنَآ إِلَىٰٓ إِبۡرَٰهِيمَ وَإِسۡمَٰعِيلَ وَإِسۡحَٰقَ وَيَعۡقُوبَ وَٱلۡأَسۡبَاطِ وَعِيسَىٰ وَأَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهَٰرُونَ وَسُلَيۡمَٰنَۚ وَءَاتَيۡنَا دَاوُۥدَ زَبُورٗا ﴿١٦٣﴾
[ای پیامبر،] بیتردید، ما به تو وحی فرستادیم؛ همان گونه که به نوح و پیامبران بعد از او وحی فرستادیم و [نیز] به ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و نوادگان [یعقوب] و عیسی و ایوب و یونس و هارون و سلیمان وحی فرستادیم؛ و به داود زبور دادیم.
- 164
وَرُسُلٗا قَدۡ قَصَصۡنَٰهُمۡ عَلَيۡكَ مِن قَبۡلُ وَرُسُلٗا لَّمۡ نَقۡصُصۡهُمۡ عَلَيۡكَۚ وَكَلَّمَ ٱللَّهُ مُوسَىٰ تَكۡلِيمٗا ﴿١٦٤﴾
و پیامبرانى [فرستادیم] كه در حقیقت، [سرگذشت] آنان را پیش از این برای تو حكایت نمودیم و پیامبرانى [را نیز برانگیختهایم] كه [داستان] آنان را برایت بیان نكردهایم؛ و الله با موسى آشكارا [و بیواسطه] سخن گفت.
- 165
رُّسُلٗا مُّبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى ٱللَّهِ حُجَّةُۢ بَعۡدَ ٱلرُّسُلِۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمٗا ﴿١٦٥﴾
پیامبرانى [فرستادیم] كه بشارتبخش و بیمدهنده بودند تا براى مردم پس از [بعثت] پیامبران، در مقابل الله [هیچ بهانه و] حجتى نباشد؛ و الله همواره شکستناپذیرِ حكیم است.
- 166
لَّٰكِنِ ٱللَّهُ يَشۡهَدُ بِمَآ أَنزَلَ إِلَيۡكَۖ أَنزَلَهُۥ بِعِلۡمِهِۦۖ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ يَشۡهَدُونَۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ شَهِيدًا ﴿١٦٦﴾
[ای پیامبر، کافران پیامت را انکار میکنند] ولی الله به [درستیِ] آنچه بر تو نازل کرده است گواهی میدهد؛ آن را به علم خویش نازل کرده است و فرشتگان نیز گواهی میدهند؛ و [برای حقانیتِ قرآن،] کافی است که الله گواه باشد.
- 167
إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَصَدُّواْ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ قَدۡ ضَلُّواْ ضَلَٰلَۢا بَعِيدًا ﴿١٦٧﴾
بىتردید، كسانى كه كفر ورزیدند و [مردم را] از راه الله بازداشتند، به گمراهىِ دور و درازى افتادهاند.
- 168
إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَظَلَمُواْ لَمۡ يَكُنِ ٱللَّهُ لِيَغۡفِرَ لَهُمۡ وَلَا لِيَهۡدِيَهُمۡ طَرِيقًا ﴿١٦٨﴾
بىتردید، كسانى كه كفر ورزیدند و [با این کار بر خود] ستم كردند، الله هرگز بر آن نیست که آنان را بیامرزد و آنان را به راهى [درست نیز] هدایت نمیکند.
- 169
إِلَّا طَرِيقَ جَهَنَّمَ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدٗاۚ وَكَانَ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرٗا ﴿١٦٩﴾
مگر راه جهنم که جاودانه در آن میمانند؛ و این [کار] بر الله آسان است.
- 170
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ قَدۡ جَآءَكُمُ ٱلرَّسُولُ بِٱلۡحَقِّ مِن رَّبِّكُمۡ فَـَٔامِنُواْ خَيۡرٗا لَّكُمۡۚ وَإِن تَكۡفُرُواْ فَإِنَّ لِلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمٗا ﴿١٧٠﴾
ای مردم، این پیامبر، از جانب پروردگارتان [هدایت و دینِ] حق را برایتان آورده است؛ پس ایمان بیاورید که به خیر [و صلاحِ] شماست؛ و اگر [سخنش را نپذیرید و] کفر بورزید، [بدانید که] آنچه در آسمانها و زمین است از آنِ الله است [و کفر شما زیانی به او نمیرساند] و الله همواره دانای حکیم است.
- 171
يَٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ لَا تَغۡلُواْ فِي دِينِكُمۡ وَلَا تَقُولُواْ عَلَى ٱللَّهِ إِلَّا ٱلۡحَقَّۚ إِنَّمَا ٱلۡمَسِيحُ عِيسَى ٱبۡنُ مَرۡيَمَ رَسُولُ ٱللَّهِ وَكَلِمَتُهُۥٓ أَلۡقَىٰهَآ إِلَىٰ مَرۡيَمَ وَرُوحٞ مِّنۡهُۖ فَـَٔامِنُواْ بِٱللَّهِ وَرُسُلِهِۦۖ وَلَا تَقُولُواْ ثَلَٰثَةٌۚ ٱنتَهُواْ خَيۡرٗا لَّكُمۡۚ إِنَّمَا ٱللَّهُ إِلَٰهٞ وَٰحِدٞۖ سُبۡحَٰنَهُۥٓ أَن يَكُونَ لَهُۥ وَلَدٞۘ لَّهُۥ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۗ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ وَكِيلٗا ﴿١٧١﴾
ای اهل کتاب، در دین خود غلو نکنید و دربارۀ الله جز [سخنِ] حق نگویید. بیتردید، مسیح ـ عیسی پسر مریم ـ فرستادۀ الله و کلمۀ اوست که [امر کرد: «باش» که بیدرنگ موجود شد و به این صورت، به امرِ الله، جبرئیل] وی را به مریم القا کرد و [عیسی] روحی از جانب اوست؛ پس به الله و پیامبرانش ایمان بیاورید و نگویید: «[معبود] سهگانه است». [از این سخن] بازایستید که برای شما بهتر است. الله تنها معبود یگانه است [و] از اینکه فرزندی داشته باشد، پاک [و منزه] است. آنچه در آسمانها و زمین است از آنِ اوست و همین بس که الله کارگزار [و مراقبِ مخلوقات] باشد.
- 172
لَّن يَسۡتَنكِفَ ٱلۡمَسِيحُ أَن يَكُونَ عَبۡدٗا لِّلَّهِ وَلَا ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ ٱلۡمُقَرَّبُونَۚ وَمَن يَسۡتَنكِفۡ عَنۡ عِبَادَتِهِۦ وَيَسۡتَكۡبِرۡ فَسَيَحۡشُرُهُمۡ إِلَيۡهِ جَمِيعٗا ﴿١٧٢﴾
مسیح و فرشتگان مقرّب هرگز اِبا ندارند از اینکه بندۀ الله باشند؛ و هر کس از عبادت او تعالی سرپیچی کند و تکبر ورزد، همۀ آنان را [برای حسابرسی] نزد خویش جمع خواهد کرد.
- 173
فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ فَيُوَفِّيهِمۡ أُجُورَهُمۡ وَيَزِيدُهُم مِّن فَضۡلِهِۦۖ وَأَمَّا ٱلَّذِينَ ٱسۡتَنكَفُواْ وَٱسۡتَكۡبَرُواْ فَيُعَذِّبُهُمۡ عَذَابًا أَلِيمٗا وَلَا يَجِدُونَ لَهُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ وَلِيّٗا وَلَا نَصِيرٗا ﴿١٧٣﴾
اما کسانی که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته انجام دادهاند، [الله] پاداشهایشان را به طور کامل میدهد و از فضل خویش بر آنها میافزاید؛ و اما کسانی را که اِبا کردند و تکبر ورزیدند، به عذابی دردناک عذاب میکند و دوست و یاوری غیر از الله برای خود نمییابند.
- 174
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ قَدۡ جَآءَكُم بُرۡهَٰنٞ مِّن رَّبِّكُمۡ وَأَنزَلۡنَآ إِلَيۡكُمۡ نُورٗا مُّبِينٗا ﴿١٧٤﴾
ای مردم، به راستی که برای شما از جانب پروردگارتان دلیلی روشن [= محمد ﷺ] آمد و نوری آشکار [= قرآن] را به سویتان نازل کردیم.
- 175
فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ بِٱللَّهِ وَٱعۡتَصَمُواْ بِهِۦ فَسَيُدۡخِلُهُمۡ فِي رَحۡمَةٖ مِّنۡهُ وَفَضۡلٖ وَيَهۡدِيهِمۡ إِلَيۡهِ صِرَٰطٗا مُّسۡتَقِيمٗا ﴿١٧٥﴾
اما کسانی را که به الله ایمان آوردند و به آن [= قرآن] تمسک جستند، به زودی [الله] آنان را در رحمت و فضل خویش وارد خواهد کرد و به راهی راست به سوی خویش هدایت خواهد نمود.
- 176
يَسۡتَفۡتُونَكَ قُلِ ٱللَّهُ يُفۡتِيكُمۡ فِي ٱلۡكَلَٰلَةِۚ إِنِ ٱمۡرُؤٌاْ هَلَكَ لَيۡسَ لَهُۥ وَلَدٞ وَلَهُۥٓ أُخۡتٞ فَلَهَا نِصۡفُ مَا تَرَكَۚ وَهُوَ يَرِثُهَآ إِن لَّمۡ يَكُن لَّهَا وَلَدٞۚ فَإِن كَانَتَا ٱثۡنَتَيۡنِ فَلَهُمَا ٱلثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَۚ وَإِن كَانُوٓاْ إِخۡوَةٗ رِّجَالٗا وَنِسَآءٗ فَلِلذَّكَرِ مِثۡلُ حَظِّ ٱلۡأُنثَيَيۡنِۗ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمۡ أَن تَضِلُّواْۗ وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمُۢ ﴿١٧٦﴾
[ای پیامبر، دربارۀ نحوۀ تقسیم ارث بین برادر و خواهرِ متوفایی که پدر و مادر و فرزند ندارد] از تو میپرسند. بگو: «الله در [مورد] کـَـلاله برایتان حکم صادر میکند: اگر مردی که [پدر و مادر و] فرزندی ندارد فوت کند و خواهری داشته باشد، نصف تَرَکه از آنِ اوست؛ [و اگر زنی فوت کند و برادری داشته باشد] در صورتی که [متوفی] فرزند نداشته باشد، آن مرد [همۀ ترکه را] از او به ارث میبرد؛ و اگر [فقط] دو خواهر [یا بیشتر از متوفی] باقی بماند، دو سومِ تَرَکه برای آنهاست؛ و اگر [چند] برادر و خواهر [با هم] باشند، هر مردی [معادل] سهم دو زن را دارد. الله [این احکام را] برایتان روشن میسازد تا گمراه نشوید [و در تقسیم ارث، به راه خطا نروید]؛ و الله به هر چیزی داناست».
شنیدن تلاوت سوره نساء
اطلاعات کوتاه
- سوره:
- 4 از 114
- معنای نام:
- زنان
- شمار آیات:
- 176
- محل نزول:
- مدینه
- ترتیب نزول:
- 92
- جزء:
- 4-6
درباره سوره نساء
نساء به معنای «زنان» است. چون سوره به احکام مربوط به حقوق زنان، ازدواج، مهریه و زندگی خانوادگی بهطور گسترده پرداخته، به این نام خوانده شده است. در مدینه نازل شده و 176 آیه دارد. چهارمین سورهٔ مصحف است؛ در ترتیب نزول رایج در جایگاه 92 قرار دارد.
در منابع نقل شده است که برای تمایز این سوره از سورهٔ طلاق، که آن نیز احکامی دربارهٔ زنان دارد، به آن «سورة النساء الکبری»، به معنای «سورهٔ بزرگ نساء»، گفته شده است. سوره با آیهای آغاز میشود که یادآور آفرینش انسانها از یک نفس است و به رعایت حقوق خویشاوندی فرمان میدهد؛ احکام اصلی مربوط به ارث نیز در این سوره آمده است. این سوره یکی از سورههایی است که از بقره آغاز میشوند و در منابع «هفت سورهٔ بلند» (السبع الطوال) نامیده شدهاند.
زمان نزول سوره نساء
سورهٔ نساء پس از هجرت در مدینه، و عمدتاً در سالهای پس از جنگ اُحد نازل شده است. شهادت بسیاری از صحابه در این جنگ، حفظ حقوق بیوهها و یتیمانِ بازمانده و تقسیم ارث را به نیازی فوری تبدیل کرده بود.
بنا بر روایتی که ترمذی و ابوداوود نقل کردهاند، همسر سعد بن ربیع، که در اُحد شهید شده بود، نزد پیامبر (ص) آمد تا دربارهٔ حقوق دخترانش بپرسد؛ پس از آن آیات ارث نازل شد. سوره به مسائل مطرح در آن دوره، مانند چگونگی خواندن نماز در شرایط جنگ، هجرت و رفتار منافقان نیز میپردازد. در منابع همچنین نقل شده که آیهٔ پایانی سوره (176) در شمار آخرین آیات نازلشدهٔ قرآن است.
موضوعات سوره نساء
سوره با آگاهی از مسئولیت در برابر خداوندی آغاز میشود که انسانها را از یک نفس آفریده است؛ حفظ اموال یتیمان، ازدواجِ مشروط به رعایت عدالت و حق مهریهٔ زنان مطرح میشود. سپس احکام تفصیلی تقسیم ارث، کسانی که ازدواج با آنان حرام است و تعیین داور در اختلافهای خانوادگی بیان میشود.
پرستش خداوند و نیکی به پدر و مادر، خویشاوندان، یتیمان، نیازمندان و همسایگان، در کنار هم فرمان داده میشود. سفارش میشود که امانتها به صاحبانِ شایستهٔ آنها سپرده شود، میان مردم به عدالت حکم شود و از خداوند، فرستادهٔ او و صاحبان امر اطاعت شود.
رفتار منافقان، هجرت، احکام جنگ و صلح، نماز خوف و گناه سنگینِ کشتن ناحقِ انسان بیان میشود. از مؤمنان خواسته میشود عدالت را برپا دارند، حتی اگر به زیان خود یا نزدیکانشان باشد. در بخش پایانی، موضوعات مربوط به اهل کتاب مطرح میشود؛ بیان میشود که حضرت عیسی کشته نشده و به صلیب کشیده نشده است، و اعتقاد به تثلیث نادرست است. سوره با حکم مربوط به ارث کلاله پایان مییابد.
فضیلت سوره نساء
هرچند روایت رایجی دربارهٔ فضیلتِ ویژهٔ سورهٔ نساء وجود ندارد، حدیث صحیحِ شناختهشدهای دربارهٔ این سوره هست. بنا بر نقل بخاری و مسلم، پیامبر (ص) از عبدالله بن مسعود خواست برایش قرآن بخواند و او خواندن سورهٔ نساء را آغاز کرد. هنگامی که به آیهٔ 41 رسید، به این معنا که «وقتی از هر امتی شاهدی بیاوریم و تو را نیز بر آنان شاهد بیاوریم، حالشان چگونه خواهد بود؟»، پیامبر (ص) فرمود: «فعلاً کافی است» و اشک از چشمانش جاری شد.
همچنین در روایتی در مسند احمد بن حنبل آمده است که به پیامبر (ص) به جای تورات «هفت سورهٔ بلند» داده شده است؛ نساء نیز در شمار این سورههاست. عالمان حدیث، سند این روایت را به شیوههای متفاوت ارزیابی کردهاند.
توضیحات این سوره برای اپلیکیشن Yasin Suresi نوشته شده است.
تفسیر سوره نساء
توضیح کوتاه همه آیات سوره نساء، از ترجمه فارسی «المختصر فی تفسیر القرآن الکریم».
تفسیر آیات 1 تا 10
- 1
ای مردم، از پروردگارتان بترسید، زیرا او ذاتی است که شما را از یک نفس که پدرتان آدم است آفرید، و از آدم، جفت او حوا مادر شما را آفرید، و از آن دو، در جهات چهارگانۀ زمین، مرد و زنهای زیادی پراکنده ساخت، و از همان الله بترسید که به نام او از یکدیگر درخواست میکنید به این نحو که میگویید: به نام الله از تو میخواهم که فلان کار را انجام دهی، و از قطع رابطههای خویشاوندی بترسید که پیوندهای میان شما را برقرار میکند، همانا الله بر شما نگهبان است، چنانکه ذرهای از اعمال شما از دست او بیرون نمیرود، بلکه اعمالتان را برمیشمارد و جزای آنها را به شما میدهد.
- 2
- ای مجریان وصیت- وقتی که یتیمان (کسانیکه قبل از سن بلوغ پدرانشان را از دست دادهاند) بالغ و رشید شدند، اموالشان را بهصورت کامل به آنها بدهید، و حرام را با حلال عوض نکنید؛ به اینکه از اموال خوب و گرانبهای یتیمان بگیرید، و به جای آن از اموال پست و کمارزش خویش بپردازید، و اموال یتیمان را همراه با اموال خودتان مگیرید که این کار، گناه بزرگی نزد الله است.
- 3
و اگر ترسیدید که پس از ازدواج با دختران یتیمی که تحت سرپرستی شما هستند، به دلیل ترس از کاستن از مهریههای واجب آنها، یا بدرفتاری با آنها، عدالت را برقرار نکنید، پس آنها را رها کنید و با زنان پاک دیگر ازدواج کنید، اگر خواستید که با دو یا سه یا چهار زن ازدواج کنید؛ اما اگر ترسیدید که میان آنها عدالت برقرار نکنید به یک زن بسنده کنید، یا از کنیزانی که در ملکیت شما هستند بهره بگیرید؛ زیرا آنها حقوقی مانند حقوق همسران ندارند، این امر که در مورد یتیمان و اکتفا بر ازدواج با یک زن یا بهرهگیری از کنیزان آمده، نزدیکتر است به اینکه ستم نکنید و منحرف نشوید.
- 4
و مهریههای زنان را به عنوان هدیهای واجب به آنها بدهید، پس اگر خودشان با رضایت قلبی و بدون اجبار، مقداری از مهریه را بر شما بخشیدند، آن را گوارا و مباح بخورید.
- 5
و - ای اولیا- اموال را به کسانیکه نمیتوانند در آن به خوبی تصرف کنند ندهید، زیرا الله این اموال را سبب اقامۀ مصالح و امور معاش بندگان قرار داده است، چنین افرادی صلاحیت تصرف در اموال و حفظ آن را ندارند، و از این اموال بر آنها انفاق کنید و آنها را بپوشانید، و سخنی پاکیزه به آنها بگویید، و به آنها وعدۀ نیکو دهید که وقتی به رشد و تصرف نیکو دست یافتند اموالشان را به آنها تقدیم میکنید.
- 6
- ای اولیا- یتیمان را وقتی به سن بلوغ رسیدند با دادن بخشی از اموالشان که در آن تصرف کنند، بیازمایید، اگر در آن به خوبی تصرف کردند و رشد آنها بر شما آشکار شد، پس اموالشان را بهصورت کامل و بدون کاستی به آنها تحویل بدهید، و بیش از حدی که الله از اموال آنها هنگام نیاز برای شما اجازه داده است از اموالشان نخورید، و از ترس اینکه وقتی بالغ شدند اموالشان را از شما میگیرند در خوردن آن شتاب مکنید، هر یک از شما ثروتی دارد که او را بینیاز میگرداند، باید از گرفتن از مال یتیم خودداری کند، و هر یک از شما که فقیر و بدون ثروت است، به مقدار نیازش باید از آن بخورد، و هرگاه پس از بلوغ و تشخیص رشد آنها، اموالشان را به آنها تحویل دادید، برای حفظ حقوق و جلوگیری از اسباب اختلاف، برای این تحویل گواه بگیرید، و الله به عنوان گواه بر این کار، و حسابگر بندگانش در قبال اعمالشان، کافی است.
- 7
برای مردان از آنچه که پدر و مادر و خویشاوندان مانند برادران و عموها پس از مرگشان به جای میگذارند، کم باشد یا زیاد، سهمی است، و برای زنان نیز از آنچه که این افراد به جای میگذارند سهمی است؛ برخلاف آنچه در زمان جاهلیت وجود داشت که زنان و کودکان از میراث محروم بودند، این سهم، حقی واجب از جانب الله متعال است که مقدار آن مشخص شده است.
- 8
و اگر هنگام تقسیم ترکه، کسانی از خویشاوندان و یتیمان و فقرا که وارث نیستند حاضر بودند؛ - بنا بر استحباب- از این مال قبل از تقسیم، مقداری را که دلهایتان به آن رضایت دارد به آنها بدهید؛ زیرا به میراث که بدون رنج به شما رسیده است چشم دارند، و با آنها به نیکویی و پسندیده سخن بگویید.
- 9
کسانیکه اگر بمیرند فرزندانی خردسال و ضعیف از خود برجای میگذارند، بترسند از اینکه فرزندانشان تباه شوند، باید در مورد یتیمانی که تحت سرپرستی آنها هستند نیز از الله بترسند و به آنها ستم نکنند، تا الله پس از مرگ آنها کسی را برایشان قرار دهد تا به فرزندانشان نیکی کند همانگونه که آنها نیکی کردند، و باید در حق فرزندان کسیکه در وصیت او حاضر هستند نیکی کنند؛ یعنی سخنی درست به آنها بگویند به این ترتیب که در وصیت خود به حق ورثهاش پس از مرگ خویش ستم نکند، و خودش را با ترک وصیت از خیر محروم نگرداند.
- 10
همانا کسانیکه اموال یتیمان را میگیرند، و از روی ستم و تجاوز در آن تصرف میکنند، آتشی شعلهور در شکمهایشان وارد میکنند، و در روز قیامت آنها را خواهد سوزاند.
تفسیر آیات 11 تا 20
- 11
الله در مورد میراث فرزندانتان از شما پیمان میگیرد و به شما امر میکند؛ میراث چنین میان آنها تقسیم میشود که برای پسر مثل سهم دو دختر است، پس اگر میت دخترانی را بدون داشتن فرزند پسر به جای گذاشت، برای دو دختر یا بیشتر، دو سوم ماتَرَکاست، و اگر یک دختر باشد، نصف ماتَرَک برای اوست، و در صورتیکه میت فرزند پسر یا دختر داشته باشد، برای هر یک از پدر و مادر میت یک ششم ماترک است، و اگر میت فرزندی نداشته باشد و وارثان او فقط پدر و مادر باشند، برای مادر یک سوم و باقیماندۀ میراث برای پدرش است، اگر میت دو یا بیشتر از دو خواهر یا برادر شقیق (پدری و مادری) یا غیر شقیق داشته باشد، برای مادر او یک ششم از طریق فرض، و باقی میراث از طریق تعصیب برای پدر است (خویشاوندان پدر را عصبه گویند)، و خواهران و برادران سهمی ندارند؛ این نحوۀ تقسیم میراث، پس از اجرای وصیتی است که میت بدان وصیت کرده است به شرط آنکه وصیت او از یک سوم مالش تجاوز نکند، و به شرط ادای دِینی است که بر عهدۀ میت بوده است، الله متعال تقسیم میراث را به این نحو قرار داده است، زیرا شما نمیدانید کدامیک از پدران و فرزندان در دنیا و آخرت برایتان سودمندتر است، زیرا امکان دارد میت یکی از وارثانش را خوب بپندارد، آنگاه تمام مال را به او بدهد، یا او را بد بداند آنگاه او را از میراث محروم کند، درحالیکه احتمال خلاف این امر نیز میرود، کسیکه از تمام این امور آگاهی دارد، همان الله است که هیچچیز بر او پوشیده نمیماند، و به همین دلیل، میراث را بنا بر نحوۀ مذکور تقسیم کرد، و آن را فریضهای از جانب خودش بر بندگانش واجب گرداند، همانا الله ذات دانایی است که ذرهای از مصالح بندگانش بر او پوشیده نمیماند و در شرع و تدبیرش حکیم است.
- 12
و - ای شوهران- نصف ماترک همسرانتان برای شماست، اگر فرزندی- پسر یا دختر- از شما یا دیگران نداشته باشند، اما اگر فرزندی- پسر یا دختر- داشتند، یک چهارم مالی که بر جای میگذارند برای شماست، که پس از اجرای وصیت آنها و پرداخت دَینی که بر عهدۀ آنها است، برای شما تقسیم میشود. و - ای شوهران- برای همسرانتان، اگر فرزندی - پسر یا دختر- از آنها یا غیر آنها ندارید، یک چهارم ماترک شماست، اما اگر فرزندی- پسر یا دختر- داشتید، یک هشتم ماترک شما برای آنها است که این مقدار پس از اجرای وصیت شما، و پرداخت دَینی که بر عهدۀ شماست به آنها تقسیم میشود. و اگر مردی بدون پدر و مادر و بدون فرزند، یا زنی بدون پدر و مادر و بدون فرزند بمیرد، و یک برادر مادری یا خواهر مادری داشته باشد، برای هر یک از برادر مادری یا خواهر مادری میت، یک ششم از طریق فرض است، اما اگر برادران مادری یا خواهران مادری بیش از یک نفر باشند، برای تمام آنها یک سوم از طریق فرض است که در آن با هم شریک میشوند، و مردان و زنان آنها بهطور یکسان از آن سهم میبرند، البته این سهمشان را پس از اجرای وصیت میت و پرداخت دیون او میگیرند، به شرط اینکه وصیت او به وارثان زیان نرساند؛ مثل اینکه میت به بیشتر از یک سوم مالش وصیت کرده باشد، این حکم که در آیه آمده است، پیمانی از جانب الله بر شماست که آن را بر شما واجب گردانیده است، و الله از آنچه که بندگانش را در دنیا و آخرت اصلاح میکند آگاه است، و ذات بردباری است که مجازات گناهکار را به تعجیل نمیاندازد.
- 13
احکام مذکور در مورد یتیمان و غیر آنها، احکام الله متعال است که برای بندگانش تشریع فرموده است تا به آنها عمل کنند، و کسانیکه با اجرای اوامر و اجتناب از نواهی الله از او تعالی و رسولش فرمانبرداری کنند، الله آنها را به بهشتهایی که رودها از زیر کاخهایشان جاری است درمیآورد، که همیشه در آن میمانند و زوالی آنها را در برنمیگیرد، و این پاداش الهی، بزرگترین رستگاری است که همانندی ندارد.
- 14
و هرکس با تعطیلی احکام الله و عملنکردن به آنها، یا تردید در آنها، از الله و رسولش نافرمانی کند و از حدودی که تشریع کرده است بگذرد، الله او را در آتشی که جاودان در آن میماند درمیآورد، و عذاب خوارکنندهای در آنجا دارد.
- 15
و از زنان محصن (زنان دارای همسر) و غیر محصن شما که مرتکب گناه زشت زنا میشوند، چهار مرد عادل را بر آنها گواه بگیرید، پس اگر علیه آنها گواهی دادند، آنها را به عنوان مجازات در خانهها زندانی کنید، تا زندگیشان با مرگ پایان یابد، یا الله راهی غیر از حبس برایشان قرار دهد. سپس الله این راه را بیان فرمود، یعنی صد ضربه شلاق و یک سال تبعید را برای مجازات زن زناکارِ باکره و سنگسار را برای مجازات زن محصنه صادر فرمود.
- 16
و آن دو تن از مردان- محصن یا غیر محصن- را که مرتکب عمل زشت زنا میشوند با زبان و دست به گونهای که باعث تحقیر و بازداشتن میشود مجازات کنید، پس اگر از گناهشان دست کشیدند، و اعمالشان اصلاح شد، از آزار رساندن آنها خودداری کنید؛ زیرا کسیکه از گناه توبه میکند، همانند کسی است که گناهی مرتکب نشده است؛ قطعاً الله نسبت به بندگان توبهکارش بسیار توبهپذیر و مهربان است. این نوع مجازات، در ابتدای امر بود، سپس با شلاقزدن و تبعید مرد مجرد و سنگسار مرد محصن نسخ شد.
- 17
قطعاً الله توبۀ کسانی را میپذیرد که از روی جهل به سرانجام و آثار بد گناهان و معاصی، آنها را مرتکب میشوند- این امر در مورد هر کسی است که از روی عمد یا غیرعمد مرتکب گناه میشود- سپس قبل از مشاهدۀ مرگ بهسوی پروردگارش بازمیگردد، آنها هستند که الله توبهشان را میپذیرد و از بدیهایشان درمیگذرد، و الله از احوال مخلوقاتش آگاه است، و در تقدیر و تشریع خویش بسیار داناست.
- 18
الله متعال توبه کسانی را نمی پذیرد که بر انجام گناهان اصرار ورزیده و تا وقت دیدن لحظات دردناک قبل از مرگ، از آن توبه نمی کنند، آنگاه هر یک از آن ها می گوید: اکنون از گناهانی که انجام داده ام توبه می کنم. الله متعال -همچنین- توبه ى کسانی را که در حال اصرار بر کفر از دنیا می روند، قبول نمی کند. آن عصیانگرانی که بر گناهان پافشاری می کنند و کسانی که کافر از این دنیا می روند؛ برایشان عذابی دردآور آماده کرده ایم.
- 19
ای کسانی که به الله متعال ایمان آورده و از رسولش پیروی کرده اید، برای شما جایز نیست که نامادری یا محرم هایتان را همانند مال به ارث ببرید و با ازدواج کردن با آن ها به میل خود تصرف کنید یا این که آن ها را به دلخواه خود به ازدواج دیگران درآورید یا از ازدواج آن ها جلوگیری کنید. همچنین جایز نیست به قصد آسیب رساندن، همسرانی که دوست ندارید را (معلق و بلا تکلیف) نگه دارید تا که از گرفتن بخشی از مهریه و غيره که به آن ها داده اید، چشم پوشی کنند، مگر این که مرتکب گناه زشت و آشکاری مانند زنا شوند؛ در این صورت جایز است آن ها را نگه دارید و بر آن ها سخت بگیرید تا آنچه را که از شما گرفته اند، باز گردانند. به شیوه ای پسندیده، بدون اذیت و با نیکی، با همسرانتان رفتار کنید. اگر از آن ها به خاطر امری دنیوی ناخشنودى داشتید، صبر پیشه کنید؛ چه بسا از چیزی متنفر هستید و الله متعال در آن خير فراوانی در دنیا و آخرت قرار می دهد.
- 20
- ای شوهران- اگر خواستید زنی را طلاق دهید و دیگری را جایگزین او کنید، در این کار گناهی بر شما نیست؛ و اگر به زنی که قصد دارید از او جدا شوید، مال زیادی به عنوان مهریه داده بودید، برای شما جایز نیست که چیزی از آن بگیرید؛ زیرا گرفتن آنچه که به زنانتان دادهاید، تهمتی آشکار و گناهی واضح به شمار میرود!
تفسیر آیات 21 تا 30
- 21
و چگونه مهریهای را که به آنها دادهاید بازمیستانید با آنکه میانتان علاقه و مودت و بهرهجویی و اطلاع بر اسرار حاصل شده است، زیرا پس از این، طمع در مالی که در دست آنها است، بسیار بد و ناپسند است، درحالیکه آنها پیمانی محکم و سخت از شما گرفتهاند، که همان حلال کردن آنها با سخن و حکم الله متعال است.
- 22
و با زنانی که پدرانتان آنها را به ازدواج خود درآوردهاند ازدواج نکنید؛ زیرا این کار حرام است، مگر آنچه که قبل از اسلام گذشته است که مؤاخذهای بر آن نیست، این امر بدان سبب است که ازدواج پسران با همسران پدرهایشان، کاری بسیار ناپسند، و سبب خشم الله بر انجامدهندۀ آن، و راه بسیار بدی برای رونده در آن است.
- 23
الله نکاح این زنان را بر شما حرام گردانیده است: مادرانتان و هرچه بالاتر روند؛ یعنی مادر مادر و مادربزرگ پدری یا مادری او، و دخترانتان و هرچه پایینتر روند؛ یعنی دخترِ دختر و دخترِ دخترِ دختر، همچنین دختران پسر و دختران دختر و هر چه پایینتر روند، خواهران شما از پدر و مادر یا از یکی از آن دو، و عمههایتان، همچنین عمههای پدرانتان و مادرانتان و هرچه بالاتر روند، و خالههایتان، و همچنین خالههای مادران و پدرانتان و هرچه بالاتر روند، و دختران برادر و دختران خواهر، و فرزندانشان و هرچه پایینتر روند، و مادرهایتان که به شما شیر دادهاند و خواهران رضاعی شما، و مادران همسرانتان چه با همسرانتان آمیزش کرده باشید یا با آنها آمیزش نکرده باشید، و دختران همسرانتان از شوهران دیگر که غالباً در خانههای شما رشد میکنند و پرورش مییابند، و همچنین اگر در خانههای شما پرورش نیافتهاند، اگر با مادرانشان آمیزش کردهاید، و اما اگر با آنها آمیزش نکردهاید، گناهی بر شما نیست که با دخترانشان ازدواج کنید، و حرام گردانیده است بر شما، نکاح همسران پسرانتان را که از پشت خودتان هستند، هر چند با آنها آمیزش نکرده باشند، و همسران پسران رضاعی شما نیز در این حکم داخل هستند، و جمع میان دو خواهر نسبی یا رضاعی را بر شما حرام گردانیده است مگر آنچه که در جاهلیت از این کار گذشته است که الله آن را بخشیده است، قطعاً الله نسبت به آن دسته از بندگانش که بهسوی او توبه میکنند آمرزنده و مهربان است. تحریم جمع میان زن و عمه یا خالۀ او نیز از طریق سنت ثابت است.
- 24
و ازدواج با زنان شوهردار بر شما حرام شده است، مگر آن زنانی که با اسارتگرفتن در جهاد در راه الله مالک آنها میشوید، که پس از استبراء رحم آنها به یک حیض، آمیزش با آنها برایتان حلال است، الله این حکم را بر شما فرض گردانید، و الله غیر از این موارد، سایر زنان را بر شما حلال گردانید، که با اموال خود، احصان و پاکدامنی نفسهایتان را از طریق حلال و بدون قصد زنا بجویید، پس به زنانی که از طریق نکاح از آنها بهره گرفتهاید، مهریههایشان را که الله به عنوان فریضهای بر شما واجب گردانیده است بدهید، و بر شما گناهی نیست که پس از تعیین مهریۀ واجب، با افزودن بر آن یا چشمپوشی از بخشی از آن توافق کنید، همانا الله از مخلوقاتش آگاه است و چیزی از آنها بر او پوشیده نمیماند، و در تدبیر و تشریع خویش بسیار داناست.
- 25
- ای مردان- هر یک از شما که به دلیل ثروت اندک نمیتواند با زنان آزاد ازدواج کند، برای او جایز است که با کنیزکان مملوک دیگران ازدواج کند، اگر در آنچه که بر شما آشکار است مؤمن باشند، و الله به حقیقت ایمان و باطن احوال شما داناتر است، و شما و آنها در دین و انسانیت یکسان هستید، پس، از ازدواج با آنها خودداری نکنید، آنها را با اذن مالکانشان به ازدواج خویش درآورید، و مهریههایشان را بدون کاستی یا بدون تأخیر به آنها بدهید. این جواز در صورتی است که آنها پاکدامن باشند، نه اینکه آشکارا زناکار باشند، و نه اینکه دوستانی پنهانی برای زنا داشته باشند، اما اگر پس از ازدواج، مرتکب فاحشۀ زنا شدند، حد آنها نصف مجازات زنان آزاد است: پنجاه ضربه شلاق، و سنگسار نمیشوند، برخلاف زنان شوهردار آزاد در صورتیکه زنا کنند. این جواز ازدواج با کنیزکان مؤمن و پاکدامن، تخفیفی است برای کسیکه از وقوع خویش در زنا میترسد، و قادر بر ازدواج با زنان آزاد نیست، زیرا شکیبایی از ازدواج با کنیزکان بهتر است؛ تا فرزندان از اینکه به بردگی درآیند محافظت شوند، و الله نسبت به بندگان توبهکارش آمرزنده و مهربان است، و بهسبب رحمتش است که ازدواج با کنیزکان را در صورت ناتوانی از ازدواج با زنان آزاد، به شرط ترس از ارتکاب زنا تشریع کرده است.
- 26
الله سبحانه میخواهد با تشریع این احکام برای شما، نشانههای شریعت و دینش و آنچه که مصالح شما در دنیا و آخرت در آن قرار دارد را برایتان بیان کند، و شما را به راههای پیامبران قبل از شما در تحلیل و تحریم، و اخلاقهای گرامی آنها، و سنتهای پسندیدهشان راهنمایی کند تا از آنها پیروی کنید، و شما را از نافرمانی خویش به طاعتش بازگرداند، و الله میداند مصلحت بندگانش در چه چیزی است پس همان را برایشان تشریع میکند. و الله در تشریع و تدبیر خویش در امور بندگان بسیار داناست.
- 27
و الله میخواهد که شما را ببخشد، و از بدیهایتان درگذرد، و کسانیکه در پی شهواتشان هستند میخواهند که شما از راه استقامت، بسیار دور شوید.
- 28
الله میخواهد در آنچه تشریع میکند بر شما آسان بگیرد، پس شما را به آنچه خارج از توانتان است مکلف نمیگرداند؛ زیرا به ضعف خلقتی و اخلاقی انسان آگاه است.
- 29
ای کسانیکه ایمان آوردهاید و از رسولش پیروی کردهاید، مال یکدیگر را به باطل، مانند غصب و دزدی و رشوه و غیر آن نخورید، مگر اینکه این اموال، اموالی تجارتی باشد که با توافق طرفین معامله صادر میشود، که در این صورت خوردن و تصرف در آن برایتان حلال است، و یکدیگر را نکشید، و هیچیک از شما خودش را نکشد، و خودش را در نابودی نیفکند، همانا الله نسبت به شما مهربان است و بهسبب مهربانی خویش، خونها و اموال و آبروی شما را حرام گردانیده است.
- 30
و هرکس موارد مذکور را که شما را از آن نهی میکنیم انجام دهد، یعنی مال دیگری را بخورد یا از روی علم و عمد، نه از روی جهل و فراموشی، بر او با کشتن یا طریق دیگری تجاوز کند، الله به زودی در روز قیامت او را در آتش بزرگی که گرمایش رنجآور و عذابش شدید است میافکند، و این کار بر الله آسان است؛ زیرا او تعالی ذات توانایی است که هیچچیز از تحت قدرت او خارج نیست.
تفسیر آیات 31 تا 40
- 31
- ای مؤمنان- اگر از انجام گناهان بزرگ مانند شرک به الله، نافرمانی از پدر و مادر، قتل نفس و رباخواری دوری کنید؛ با پوشاندن و محو گناهان صغیرهتان از آنها درمیگذریم، و شما را در مکان گرامیای نزد الله که همان بهشت است درمیآوریم.
- 32
-ای مؤمنان- آنچه را كه الله متعال سبب برترى بعضى از شما بر بعضى ديگر قرار داده، آرزو نكنيد؛ تا به خشم و حسادت منجر نشود، پس شایسته نیست زنان آنچه که الله متعال به مردان اختصاص داده است را آرزو کنند؛ چرا که برای هرکدام، متناسب با حالشان پاداشی مقرر شده است. از الله متعال بخواهید که نعمت هایش را بر شما افزون دارد؛ بی گمان الله متعال از هر چیزی آگاه است و به هرکدام -از زن و مرد- متناسب با حالش، ارزانی داشته است.
- 33
و برای هر یک از شما، عصبهای قرار دادیم که از میراثی که پدر و مادر و خویشاوندان به جای میگذارند میراث میبرند. و نصیب کسانی را که با آنها سوگندهایی محکم بر همپیمانی و نصرت بستهاید بدهید، که الله بر هر چیزی گواه است، از جمله بر این سوگندها و پیمانهای شما. ارثبری به سبب همپیمانی در صدر اسلام بود، سپس نسخ شد.
- 34
مردان بهسبب فضیلتی که الله به آنها اختصاص داده است، و بهسبب نفقه و مراقبت بر کارهای زنان که بر آنها واجب است، از زنان سرپرستی میکنند، و زنان صالح، فرمانبردار پروردگارشان، و فرمانبردار شوهرانشان هستند، بهسبب توفیقی که الله به آنها داده است، در غیبت شوهرانشان، نگهبانان آنها هستند، و - ای شوهران- زنانی را که از خودداری آنها از اطاعت شوهرانشان در قول یا عمل میترسید، ابتدا آنها را اندرز دهید و از الله بترسانید، پس اگر اجابت نکردند در بستر از آنها دوری کنید، به این نحو که مرد با او آمیزش نکند، پس اگر اجابت نکردند، آنها را به گونهای که آزاردهنده نباشد بزنید، پس اگر به فرمانبرداری بازگشتند، با ستم یا سرزنش بر آنها ستم نکنید، همانا الله بر هر چیزی دارای برتری است، و در ذات و صفاتش بسیار بزرگ است، پس از او بترسید.
- 35
و - ای اولیای زن و شوهر- اگر ترسیدید که اختلاف بین آن دو به دشمنی و جدایی منجر شود، پس یک مرد عادل از خانوادۀ شوهر، و یک مرد عادل از خانوادۀ زن بفرستید، تا به آنچه از جدایی یا سازش میان آن دو که در آن مصلحت است حکم کنند، و سازش، دوستداشتنیتر و بهتر است، که اگر دو داور آن را اراده کردند و روش بهتر را بهسوی آن برداشتند، الله میان زوجین سازش ایجاد میکند، و اختلاف میان آن دو را برمیدارد، همانا چیزی از بندگان الله بر او پوشیده نمیماند، و او به جزئیات آنچه در دلهایشان پنهان است آگاهی دارد.
- 36
و با اطاعت از الله متعال تنها از او فرمان برداری کنید، و کسی را همراه او پرستش نکنید. با لطف و احترام، به پدر و مادر نیکی کنید، همچنین به خویشاوندان، یتیمان، نیازمندان، همسایه ای که خویشاوند باشد یا بیگانه، دوست همنشینتان، مسافر بیگانه ای که در راه مانده باشد و به بردگانتان نیکی کنید. همانا الله متعال فرد خودشیفته و مغرور در برابر مردم و نیز کسی که از روی فخر فروشی خود را بر دیگران می ستاید، دوست ندارد.
- 37
و الله دوست ندارد کسانی را که از روزی الله که به آنها ارزانی داشته است انفاق نمیکنند، و با سخن و عملشان دیگران را به انفاقنکردن امر میکنند، و روزی و علم و غیر آن را که الله از روی فضل خویش به آنها داده است پنهان میدارند، چنانکه حق را بر مردم آشکار نمیکنند، بلکه آن را میپوشانند، و باطل را آشکار میکنند، و این خصلت کافران است، و عذابی خوارکننده برای کافران آماده کردهایم.
- 38
و همچنین این عذاب را برای کسانی مهیا کردهایم که اموالشان را انفاق میکنند تا مردم آنها را ببینند و ستایش کنند، درحالیکه به الله و روز قیامت ایمان ندارند؛ این عذاب خوارکننده را برایشان آماده ساختهام، و چیزی آنها را گمراه نکرد مگر اینکه از شیطان پیروی کردند، و هرکس شیطان دوست و همنشینش باشد، (باید بداند که) شیطان همنشین بسیار بدی است.
- 39
اگر آن ها به الله متعال و روز قیامت ایمان حقیقی می آوردند و آنچه که الله متعال به آنان روزی داده است را در راهی که مورد رضایت و خشنودی اوست، انفاق می کردند؛ چه زیانی به آن ها می رسید؟! بلکه خیر کامل در این کار است. الله متعال به (حال و اعمال) آن ها آگاه است، حالشان بر او پوشیده نیست و به زودی هر کس را در برابر عملش پاداش یا سزا می دهد.
- 40
همانا الله متعال، ذات عادلی است که ذرهای به بندگانش ستم نمیکند، چنانکه به اندازۀ مورچۀ کوچکی از نیکیهای آنها نمیکاهد، و ذرهای بر بدیهایشان نمیافزاید، و اگر به وزن ذرهای نیکی باشد، به فضل خویش ثواب آن را دوچندان میکند، و علاوه بر آن از جانب خویش ثوابی بزرگ میبخشد.
تفسیر آیات 41 تا 50
- 41
پس امر در روز قیامت چگونه است آنگاه که پیامبر هر امتی را میآوریم که بر آنچه عمل کردهاند گواهی دهد، و - ای رسول- تو را به عنوان گواه بر امتت میآوریم؟!
- 42
در آن روز بزرگ، کسانیکه به الله کفر ورزیده و از رسولش نافرمانی کردهاند، آرزو میکنند که ای کاش خاک بودند و با زمین یکسان میشدند، و ذرهای از اعمالشان را نمیتوانند از الله پنهان کنند؛ زیرا الله بر زبانهایشان مُهر میزند تا نتواند صحبت کند، و به اعضایشان اذن میدهد تا به اعمال آنها گواهی دهند.
- 43
ای کسانیکه ایمان آوردهاید و از رسولش پیروی کردهاید، در حال مستی نماز نگزارید تا زمانیکه از مستی درآیید و گفتههایتان را تشخیص دهید- این حکم، قبل از تحریم خمر به صورت مطلق بود- و در حال جنابت نماز نگزارید، و در این حالت به مساجد وارد نشوید مگر اینکه بدون توقف از آن بگذرید، تا اینکه غسل کنید، و اگر بیماریای به شما رسید که استعمال آب را غیرممکن میکرد، یا مسافر بودید، یا یکی از شما ادرار و یا مدفوع کرد، یا با زنان آمیزش کردید، آنگاه آب نیافتید- خاکی پاک بیابید، و صورتها و دستهایتان را با آن مسح کنید، همانا الله از تقصیر شما میگذرد و نسبت به شما آمرزنده است.
- 44
-ای پیامبر- آیا از حال یهودیان آگاه نشدی، کسانی که الله متعال بهره ای از علم تورات را به آن ها بخشيد اما آن ها گمراهی را با هدایت عوض کردند. -ای مؤمنان- آن ها برای گمراه کردن شما از راه راستی که پیامبر -صلی الله علیه وسلم- آورده است، تلاش می کنند تا راه منحرف آن ها را پیش بگیرید؟!
- 45
و - ای مؤمنان- الله به حال دشمنانتان، از شما آگاهتر است، پس شما را از آنها باخبر کرد و دشمنی آنها را بر شما آشکار گرداند، و الله به عنوان پشتیبانی که شما را از آسیب آنها محافظت میکند کافی است، و الله به عنوان یاوری که نیرنگ و آزار آنها را از شما بازمیدارد و شما را بر آنها پیروز میگرداند کافی است.
- 46
گروه بدی از یهودیان هستند که کلامی را که الله آن را فرو فرستاده است تغییر میدهند، چنانکه آن را به غیر آنچه الله نازل فرموده است تأویل میکنند، و هنگامیکه رسول صلی الله علیه وسلم آنها را به امری فرمان میدهد به او میگویند: سخن تو را شنیدیم و با فرمانت مخالفت کردیم، و از روی تسمخر میگویند: بشنو ما چه میگوییم که کاش نشنوی؛ و با گفتن «راعنا» این تصور را ایجاد میکنند که منظورشان چنین است: گوشَت را به ما بسپار، اما در واقع رعونة «کودنی و نادانی» را اراده میکنند؛ زبانشان را به آن میپیچانند، با این کار قصد نفرین بر پیامبر و طعنهزدن در دین را دارند، و اگر به جای اینکه گفتند: سخنت را شنیدیم، و با فرمانت مخالفت کردیم، میگفتند: سخنت را شنیدیم، و از فرمانت اطاعت بردیم، و به جای اینکه گفتند: بشنو که ناشنوا گردی، میگفتند: بشنو، و به جای اینکه گفتند: راعنا، میگفتند: به ما مهلت بده تا سخنت را بفهمیم، بهطور قطع برایشان بهتر و شایستهتر بود؛ زیرا دربردارندۀ حسن ادبی است که سزاوار جناب پیامبر صلی الله علیه وسلم است، اما الله آنها را نفرین کرد، و بهسبب کفرشان آنها را از رحمت خویش دور راند، پس ایمانی نمیآورند که برایشان سودمند باشد.
- 47
ای یهودیان و مسیحیانی که به شما کتاب داده شده است، به آنچه که بر محمد صلی الله علیه وسلم فرو فرستادیم و تصدیقکنندۀ تورات و انجیل که همراه شماست میباشد ایمان بیاورید، پیش از آنکه حواس چهرهها را محو کنیم، و آنها را به پشتشان بازگردانیم، یا آنها را از رحمت الله برانیم، چنانکه اصحاب سبت (روز شنبه) را که با شکار در این روز بعد از نهی از آن تجاوز کردند از رحمت الله راندیم، پس الله آنها را به صورت بوزینههایی مسخ کرد، و امر و تقدیر الله، ناگزیر تحقق مییابد.
- 48
قطعاً الله نمیبخشد که چیزی از مخلوقاتش با او شریک قرار داده شود، و به فضل خویش از گناهان پایینتر از شرک و کفر برای هرکس بخواهد درمیگذرد، یا به عدالت خویش هرکس را بخواهد به اندازۀ گناهانش عذاب میکند، و هرکس که غیر الله را با او تعالی شریک گرداند، بهطور قطع گناه بسیار بزرگی از او سرزده است که هرکس بر آن بمیرد بخشیده نمیشود.
- 49
- ای رسول- آیا آگاه نشدی از حال آن کسانیکه برای پاک جلوه دادن خود و اعمالشان، خود را میستایند؟ بلکه فقط الله است که هر یک از بندگانش را که بخواهد میستاید و پاک میگرداند؛ زیرا او از نهان دلها آگاه است، و ذرهای از پاداش اعمالشان، هر چند به اندازۀ نخی که در روی هستۀ خرما است، کاسته نخواهد شد.
- 50
ای رسول بنگر که چگونه با ستایش بر خویشتن، بر الله دروغ میبندند! و همین امر به عنوان گناهی بزرگ برای گمراهی آنها کافی است.
تفسیر آیات 51 تا 60
- 51
- ای رسول- آیا آگاه نشدی و تعجب نکردی از حال یهودیان که الله سهمی از علم را به آنها بخشید، به معبودهایی که به جای الله گرفتهاند ایمان میآورند، و - از روی دوستی و مدارا با مشرکان- میگویند: آنها از اصحاب محمد صلی الله علیه وسلم هدایتیافتهترند؟!
- 52
اینان که این اعتقاد فاسد را دارند، همان کسانی هستند که الله آنها را از رحمت خویش رانده است، و هرکس که الله او را براند، هرگز یاوری برای او نخواهی یافت تا حمایتش کند.
- 53
آنها سهمی از حکومت ندارند، و اگر چنین سهمی داشته باشند ذرهای از آن به هیچکس نمیدهند، هر چند به اندازۀ نقطهای که در پشت هستۀ خرما قرار دارد باشد.
- 54
بلکه به محمد صلی الله علیه وسلم و اصحابش بهخاطر نبوت و ایمان و قدرت و تسلط در زمین که الله به آنها بخشیده است حسادت میورزند. پس چرا به آنها حسادت میورزند درحالیکه بیان شد که ما کتابی نازلشده به فرزندان ابراهیم بخشیدیم، و آنچه که افزون بر کتاب، بر ابراهیم علیه السلام وحی کردیم، و به آنها حکومتی گسترده بر مردم بخشیدیم؟!
- 55
برخی از اهل کتاب، به آنچه که الله بر ابراهیم علیه السلام و پیامبرانش از نسل ابراهیم علیه السلام نازل فرموده است ایمان آوردند و برخی از آنها از ایمان به آن روی گرداندند، و همین موضع را در برابر آنچه که بر پیامبر محمد صلی الله علیه وسلم نازل شده است دارند، و برای کسانی از آنها که کفر ورزیدند عذاب آتش کافی است.
- 56
همانا کسانیکه به آیات ما کفر ورزیدند، در روز قیامت آنها را در آتشی که آنها را احاطه میکند خواهیم افکند، هرگاه پوستهایشان بسوزد، پوستی دیگر جایگزین آن میگردانیم، تا عذاب بر آنها ادامه داشته باشد، همانا الله ذات شکستناپذیری است که چیزی بر او چیره نمیگردد، و در تدبیر و حکم خویش بسیار داناست.
- 57
و کسانی را که به الله ایمان آوردند و از رسولانش پیروی کردند، و طاعات را به جا آوردند، در روز قیامت به بهشتهایی درخواهیم آورد که رودها از زیر کاخهایشان جاری است و برای همیشه در آن میمانند، در این بهشتها همسرانی پاکیزه از هرگونه پلیدی برایشان است، و آنها را زیر سایهای گسترده و انبوه که هیچ گرما و سرمایی ندارد درخواهیم آورد.
- 58
قطعاً الله به شما دستور میدهد که تمام آنچه را که به شما امانت داده شده است به صاحبانش بازگردانید، و به شما فرمان میدهد که هرگاه میان مردم داوری کردید، عدالت برقرار کنید و در حکم منحرف نشوید و ستم نکنید، الله شما را به امر نیکویی پند میدهد و در تمام احوالتان شما را به آن راهنمایی میکند، همانا الله سخنان شما را میشنود، و افعال شما را میبیند.
- 59
ای کسانیکه ایمان آوردهاید و از رسولش پیروی کردهاید، با اجرای آنچه بر آن امر شده و اجتناب از آنچه نهی شده است، از الله و از رسولش اطاعت کنید، و از والیان امورتان اطاعت کنید تا زمانیکه به گناهی فرمان ندادهاند، پس اگر در چیزی اختلاف کردید، در آن مورد به کتاب الله و سنت رسولش بازگردید، اگر به الله و روز آخرت ایمان دارید، این بازگشت به کتاب و سنت، از ماندن در اختلاف و سخن به رأی برایتان بهتر است و سرانجام بهتری برایتان دارد.
- 60
-ای پیامبر- آیا تناقض منافقان یهودی را ندیده ای که به دروغ ادعا می کنند که بدانچه بر تو و پیامبران پيش از تو نازل شده، ایمان آورده اند، ولی می خواهند داوری در اختلاف هایشان را به جای شریعت الهی، به قوانین بشری ارجاع دهند، در صورتی که فرمان گرفته اند که به آن کفر ورزند. شیطان می خواهد آن ها را چنان از حق دور گرداند که دیگر هدایت نیابند.
تفسیر آیات 61 تا 70
- 61
و هنگامیکه به این منافقان گفته میشود: بهسوی حکمی که الله در کتابش فرو فرستاده، و بهسوی رسول صلی الله علیه وسلم بیایید تا در خصومتهای میان شما داوری کند، - ای رسول- آنها را میبینی که به صورت کامل از دادخواهی بهسوی تو روی میگردانند و به دیگران روی میآورند.
- 62
پس این منافقان چه حالی خواهند داشت آنگاه که بهسبب گناهانی که مرتکب شدند، بلاها بر آنها وارد شود، آنگاه - ای رسول- برای معذرتخواهی از تو، نزدت میآیند و اینگونه به الله سوگند یاد کنند: با دادخواهی بهسوی غیر تو، هدفی جز نیکوکاری و ایجاد سازش میان طرفین نزاع نداشتیم؟! درحالیکه دروغ میگویند؛ زیرا نیکوکاری فقط در حکمرانی شریعت الله بر بندگانش است.
- 63
آنها کسانی هستند که الله به نفاق و هدف پستی که در دلهایشان پنهان میدارند آگاه است، پس - ای رسول- آنها را رها کن و از آنها روی گردان، و برای ترغیب و ترهیب، حکم الله را برایشان بیان کن، و سخنی چنان پخته و رسا به آنها بگو که در جانشان نفوذ کند.
- 64
و هیچ رسولی را نفرستادیم مگر به این هدف که به مشیت و تقدیر الله، در آنچه به آن فرمان میدهد، اطاعت شود، و - ای رسول- اگر آنها آنگاه که با ارتکاب گناهان بر خویشتن ستم کردند، در زمان زندگانی تو نزدت میآمدند و از روی پشیمانی و توبه به آنچه مرتکب شدهاند اقرار نموده، و از الله طلب آمرزش میکردند، و تو نیز برایشان طلب آمرزش میکردی، بهطور قطع الله را نسبت به خویش بسیار توبهپذیر و مهربان مییافتند.
- 65
اما امر چنانکه این منافقان ادعا میکنند نیست. سپس الله به ذات خویش سوگند یاد میکند که آنها مؤمنان واقعی نیستند مگر اینکه در تمام اختلافاتی که میان آنها واقع میشود، نزد رسول صلی الله علیه وسلم در زمان حیاتش و به شریعت او پس از وفاتش دادخواهی کنند، سپس به حکم رسول صلی الله علیه وسلم خشنود باشند، و ناراحتی و تردیدی نسبت به حکم او در سینههایشان نباشد، و در ظاهر و باطن بهطور کامل بر آن گردن نهند.
- 66
و اگر بر آنها فرض میکردیم که یکدیگر را بکشند یا از خانههایشان درآیند، جز شمار اندکی امر ما را اجرا نمیکردند، پس باید الله را ستایش کنند که آنها را به کاری که برایشان دشوار است مکلف نکرده است، و اگر آنها طاعت الله را که به آن پند داده شدند به جای میآوردند، بهطور قطع از مخالفت برایشان بهتر، و برای ایمانشان نافذتر بود،
- 67
و پاداش بزرگی از نزد خود به آنها میدادیم،
- 68
و آنها را به راهی که به الله و بهشت او میرسد هدایت میکردیم.
- 69
و هرکس از الله و رسول فرمانبرداری کند، همراه کسانی است که الله با ورود به بهشت به آنها نعمت بخشیده است، یعنی همراه پیامبران، و راستگویانی که باورشان را به آنچه که رسولان آوردند کامل کرده و به آن عمل نمودند، و شهیدانی که در راه الله کشته شدند، و نیکوکارانی که بهسبب اصلاح ظاهر و باطن آنها، اعمالشان نیز اصلاح شد، اینها در بهشت چه همنشینان نیکویی هستند!
- 70
ثواب مذکور، لطفی از جانب الله بر بندگانش است، و الله از احوال آنها بسیار آگاه است و هرکس را بهسبب عملش جزا میدهد.
تفسیر آیات 71 تا 80
- 71
ای کسانیکه به الله ایمان آوردهاید و از رسولش پیروی کردهاید، با بهکارگیری اسباب کمکرسان بر جنگ با دشمنان، احتیاط و آمادگی خویش را در برابر آنها به دست آورید، آنگاه به صورت گروههای پیاپی یا بهصورت جمعی بهسوی آنها خارج شوید، هر یک از این انواع، بر اساس آن چیزی است که مصلحت شما در آن قرار دارد و سبب غلبۀ شما بر دشمن میگردد.
- 72
و - ای مسلمانان- گروههایی از شما هستند که به دلیل بزدلی، در خروج برای قتال با دشمنانتان تأخیر میکنند و دیگران را به تأخیر میاندازند، آنها منافقان و افراد دارای ایمان ضعیف هستند، پس اگر قتل یا شکستی به شما برسد، هر یک از آنها از روی شادی به سلامتی خویش میگوید: الله بر من لطف کرد که در قتال، همراه آنها حاضر نشدم تا همانند آنها به مصیبت گرفتار شوم.
- 73
و - ای مسلمانان- اگر بخششی از جانب الله بر اثر پیروزی یا غنیمت به شما برسد، این بازمانده از جهاد، گویی از شما نیست و میان شما و او محبت و دوستیای وجود ندارد، خواهد گفت: ای کاش در قتالشان همراه آنها بودم تا به پاداش بزرگی از آنچه که آنها به آن دست یافتند میرسیدم.
- 74
پس مؤمنان راستین که زندگانی دنیا را با رویگردانی از آن به زندگانی آخرت با رغبت در آن میفروشند، باید در راه الله پیکار کنند تا سخن الله برتر باشد، و هرکس در راه الله بجنگد تا سخن الله برتر باشد و شهید شود، یا بر دشمنش چیره گردد و بر او پیروز شود، الله به زودی پاداش بزرگی را که همان بهشت و خشنودی او تعالی است به او خواهد داد.
- 75
و - ای مؤمنان- چهچیز شما را از جهاد در راه الله برای بالابردن سخن او تعالی، و نجات مردان و زنان و کودکان مستضعف بازمیدارد که اینگونه به درگاه الله دعا میکنند: پروردگارا، ما را از مکه بهسبب ستم ساکنان آن با شرک به الله و ستم بر بندگانش بیرون ببر، و از جانب خود حمایتگری برای ما قرار بده تا به ما توجه و از ما محافظت کند، و یاوری قرار بده تا آسیب را از ما دور سازد.
- 76
مؤمنان راستین برای بالابردن سخن الله، در راه او تعالی پیکار میکنند، و کافران در راه معبودهایشان پیکار میکنند، پس با دستیاران شیطان بجنگید، که اگر با آنها پیکار کنید بر آنها چیره میشوید؛ زیرا تدبیر شیطان چنان ضعیف است که به توکلکنندگان بر الله متعال آسیبی نمیرساند.
- 77
- ای رسول- آیا از حال برخی اصحابت آگاه نشدی، کسانی که خواستند جهاد بر آنها فرض شود، آنگاه به آنها گفته شد: دست از قتال بکشید، و نماز برپادارید، و زکات بدهید- این فرمان قبل از فرضبودن جهاد بود-، سپس وقتی به مدینه مهاجرت کردند، و اسلام قدرت یافت، و قتال فرض شد، این امر بر برخی از آنها دشوار گردید، پس همانند ترس از الله یا بیشتر از آن، از مردم ترسیدند، و گفتند: پروردگارا، چرا قتال را بر ما فرض کردی؟ کاش آن را تا زمان نزدیکی به تأخیر میانداختی تا از دنیا بهره میبردیم، - ای رسول- به آنها بگو: متاع دنیا هر اندازه هم که باشد، اندک و نابودشدنی است، و آخرت به دلیل جاودانگی نعمتهایش، برای کسیکه تقوای الله متعال را پیشه کند بهتر است، و ذرهای از اعمال صالح شما کاسته نمیشود، هر چند به اندازۀ نخی باشد که در روی هستۀ خرما قرار دارد.
- 78
هرجا باشید، وقتی اجلتان فرا رسد، مرگ شما را درمییابد، هر چند در برجهای مستحکم و دور از میدان کارزار باشید، و اگر فرزند و روزی زیاد به این منافقان برسد که آنها را شاد میکند، میگویند: این از جانب الله است، و اگر مصیبت در فرزند یا روزی به آنها برسد، به پیامبر صلی الله علیه وسلم فال بد میزنند و میگویند: تو سبب این آسیب هستی، - ای رسول- در پاسخ به اینها بگو: تمام گشایشها و سختیها به قضا و قدر الله بستگی دارد، اینها را که سخن مذکور از آنها صادر میشود چه شده است که نمیخواهند سخن تو را بفهمند؟!
- 79
- ای فرزند آدم- روزی و فرزندی که به تو میرسد و تو را شادمان میکند، از جانب الله است که بر تو لطف میکند، و مصیبتی که در روزی و فرزند بر تو وارد میشود و تو را ناراحت میکند، بهسبب گناهانی که مرتکب شدهای از جانب خود توست. و - ای پیامبر- ما تو را به عنوان رسول از جانب الله برای تمام مردم فرستادهایم تا رسالت پروردگارت را به آنها برسانی، و گواهی الله با ادله و برهانهایی که به تو میدهد بر راستگویی تو در آنچه از جانب او ابلاغ میکنی کافی است.
- 80
هرکس از رسول صلی الله علیه وسلم با اجرای آنچه بدان امر کرده و پرهیز از آنچه از آن نهی کرده، اطاعت کند؛ به تحقیق فرمان الله را اجابت کرده است، و - ای رسول- هرکس از اطاعت تو روی گرداند، بر او اندوهگین مباش، زیرا ما تو را نگهبان بر او نفرستادهایم تا مواظب اعمالش باشی، بلکه فقط ما هستیم که عملش را برمیشمریم و او را مورد محاسبه قرار میدهیم.
تفسیر آیات 81 تا 90
- 81
و منافقان با زبانهایشان به تو میگویند: از فرمانت اطاعت کردیم و آن را اجرا نمودیم، اما چون از نزد تو بیرون میروند، گروهی از آنها بهصورت پنهانی، طرحی خلاف آنچه بر تو آشکار کرده بودند میریزند، و الله از طرح و تدبیر آنها آگاه است، و آنها را به خاطر این نیرنگشان مجازات میکند، پس به آنها اهمیت نده؛ زیرا نخواهند توانست ذرهای به تو آسیب برسانند، و کارت را به الله واگذار کن و بر او اعتماد کن، و کافی است که به الله به عنوان کارساز اعتماد کنی.
- 82
چرا اینها در قرآن تأمل نمیکنند و آن را نمیخوانند تا برایشان ثابت شود که هیچ اختلاف و اضطرابی در آن یافت نمیشود؟! و تا راستیِ آنچه را که آورده است بدانند، و اگر از جانب غیر الله متعال بود، بهطور قطع در احکامش آشفتگی و در معانی آن، اختلاف زیادی مییافتند.
- 83
و هنگامی که خبری درباره ی امنیت و شادمانی یا ترس و اندوه مسلمانان به این منافقان برسد، آن را افشا و منتشر می کنند. ولی اگر تأمل کرده و خبر را به رسول الله -صلی الله علیه وسلم- و به صاحب نظران و علما و خیرخواهان ارجاع می دادند (و راست و دروغ آن را از آن ها جویا می شدند)؛ اهل درک و فهم و استنباط، آنچه در خصوص نشر یا کتمان آن درست است که انجام بگیرد را تشخیص می دادند. -ای مؤمنان- اگر فضل و رحمت الهی با اسلام و قرآن شامل حال شما نمی شد و شما را از آنچه که منافقان به آن مبتلا شدند، حفظ نمی کرد؛ همه ی شما غیر از گروه اندکی، از وسوسه های شیطان پیروی می کردید.
- 84
- ای رسول- در راه الله پیکار کن تا سخن الله برتر باشد، در مورد دیگران از تو سؤال نمیشود و به آن ملزم نیستی؛ زیرا تو فقط به واداشتن خودت به قتال مکلف هستی، و مؤمنان را بر قتال ترغیب و تشویق کن، باشد که الله با قتال شما، نیروی کافران را دفع کند، و الله شدیدترین نیرو و سختترین مجازات را دارد.
- 85
هرکس برای جلب خیر به دیگران بکوشد، سهمی از پاداش برای اوست، و هرکس برای جلب شر به دیگران بکوشد، سهمی از گناه برایش است، و الله تمام اعمال انسان را میبیند و او را در قبال آن جزا میدهد. پس هرکس از شما در رسیدن خیر نقشی داشته باشد، بهره و نصیبی از آن خیر برایش است، و هرکس در رسیدن شر نقشی داشته باشد، مقداری از آن شر به او میرسد.
- 86
و هرگاه کسی بر شما سلام کرد، سلام را بهتر از سلامی که به شما کرده است به او برگردانید، یا مثل آنچه گفته است به او بازگردانید، و پاسخ با سلامِ نیکوتر، بهتر است، قطعاً الله نگهبان اعمال شماست و هرکس را در قبال عملش جزا میدهد.
- 87
الله که معبود برحقی جز او نیست، اول و آخر (= همگی) شما را در روز قیامت که هیچ تردیدی در آن نیست جمع میکند، تا شما را در قبال اعمالتان مجازات کند، و هیچکس راستگوتر از الله نیست.
- 88
- ای مؤمنان- شما را چه شده است که در نحوۀ رفتار با منافقان دو گروه مختلف شدهاید: گروهی قائل به پیکار با آنها بهسبب کفرشان است، و گروهی قائل به ترک پیکار با آنها بهسبب ایمانشان است؟! سزاوار شما نیست که در مورد آنها اختلاف ورزید، درحالیکه الله آنها را بهسبب اعمالشان، به کفر و گمراهی بازگردانده است، آیا میخواهید کسی را که الله به او توفیق نداده است به حق هدایت کنید؟! و هرکس را، الله گمراه سازد، راهی بهسوی هدایت برایش نخواهی یافت.
- 89
منافقان آرزو میکنند که شما نیز به آنچه بر پیامبر نازل شده است کفر ورزید، همانگونه که خودشان کفر ورزیدند، تا در کفر با آنها مساوی باشید، پس بهسبب دشمنیشان، از آنها دوستانی مگیرید تا اینکه در راه الله از سرزمین شرک به سرزمین اسلام که دلالت بر ایمانشان دارد مهاجرت کنند، پس اگر روی برگرداندند و بر حالشان ادامه دادند، هرجا آنها را یافتید بگیرید و بکشید، و از آنها دوستی نگیرید تا در امورتان همراه شما باشد، و یاوری از آنها مگیرید که شما را در برابر دشمنانتان یاری رساند.
- 90
مگر کسانی از آنها که به گروهی که میان شما و آنها پیمان محکمی بر ترک قتال وجود دارد بپیوندند، یا نزد شما بیایند درحالیکه سینههایشان به تنگ آمده باشد و قصد قتال با شما و قومشان را نداشته باشند، و اگر الله میخواست بهطور قطع آنها را بر شما چیره میکرد و با شما میجنگیدند، پس سلامتی را از الله بپذیرید، و با کشتن و اسیرگرفتن بر آنها تعرض نکنید، پس اگر از شما کناره گرفتند و با شما نجنگیدند، و با صلح و ترک قتال تسلیم شما شدند، آنگاه الله راهی برای قتل یا اسارتشان بر شما قرار نداده است.
تفسیر آیات 91 تا 100
- 91
- ای مؤمنان- به زودی گروهی دیگر از منافقان را خواهید یافت که ایمان را بر شما آشکار میکنند تا از امنیت خویش مطمئن باشند، و وقتی بهسوی کافران قوم خویش بازگردند، کفر را برایشان آشکار میکنند تا از آنها در ایمن باشند، هرگاه به کفر و شرک به الله فراخوانده شوند، به شدیدترین حالت در آن میافتند، پس اینان اگر از پیکار با شما دست نکشیدند، و با صلح نزد شما تسلیم نشدند، و دستهایشان را از شما بازنداشتند، هرجا آنها را یافتید، بگیرید و بکشید، و در مورد آنها به دلیل نیرنگ و مکرشان، دلیلی روشن برای گرفتن و کشتن آنها برای شما قرار دادهایم.
- 92
و هیچ مؤمنی را نسزد که مؤمنی را بکشد مگر اینکه این کار از روی خطا از او سر زَنَد، و هرکس مؤمنی را از روی خطا بکشد، بر او واجب است که یک بردۀ مؤمن را برای کفارۀ کارش آزاد کند، و بر خویشاوندان قاتل که از او ارث میبرند، دیهای است که باید به وارثان مقتول بدهند، مگر اینکه دیه را ببخشند و ساقط شود، پس اگر مقتول از گروهی است که با شما در جنگ هستند و خود او مؤمن است، بر قاتل واجب است که یک بردۀ مؤمن را آزاد کند و دیهای بر او نیست، و اگر مقتول مؤمن نیست اما از گروهی است که میان شما و آنها، پیمانی برقرار است مانند اهل ذمه، خویشاوندان قاتل که از او ارث میبرند باید دیه را به وارثان مقتول بپردازند، و قاتل باید یک بردۀ مؤمن را به عنوان کفارۀ کارش آزاد کند، اما اگر بردهای نیافت که آن را آزاد کند یا توان پرداخت بهایش را نداشت، باید دو ماه متوالی و بدون فاصله روزه بگیرد، تا الله کار او را ببخشد، و الله از اعمال و نیات بندگانش آگاه، و در تشریع و تدبیرش بسیار داناست.
- 93
و هر کس مؤمنی را از روی قصد و به ناحق بکشد؛ اگر کشتنش را حلال بداند یا از آن توبه نکند مجازاتش دوزخ و جاودانگی در آن است، و الله بر او خشم می گیرد و او را از رحمتش می راند، و به سزای انجام این گناه بزرگ؛ عذاب بزرگی برایش آماده کرده است.
- 94
ای کسانیکه به الله ایمان آوردهاید و از رسولش پیروی کردهاید، هرگاه برای جهاد در راه الله خارج شدید، دربارۀ کسانیکه با آنها میجنگید بررسی کنید، و برای کسیکه آنچه را بر اسلام او دلالت میکند برایتان آشکار میکند نگویید: مؤمن نیستی، و ترسی از خون و مالت، تو را به اظهار اسلام واداشته است، آنگاه او را بکشید و با قتل او متاع ناچیز دنیا مانند غنیمت را از او بجویید، زیرا غنیمتهای زیادی نزد الله است که بهتر و بزرگتر از این است، شما نیز قبلاً مانند همین کسی بودید که ایمان خویش را از قومش پنهان میدارد، آنگاه الله با اسلام بر شما منت نهاد، و خونهایتان را محافظت کرد، پس بررسی کنید، زیرا ذرهای از اعمال شما هر چند کوچک باشد بر او پوشیده نمیماند و جزای آن را به شما خواهد داد.
- 95
مؤمنان خانهنشین از جهاد در راه الله غیر از معذوران مانند بیماران و افراد نابینا، با مجاهدان در راه الله با بذل اموال و جانهایشان، مساوی نیستند؛ الله مجاهدان با بذل اموال و جانهایشان را به درجهای بر خانهنشینان از جهاد برتری داده است، و برای هر یک از مجاهدان و خانهنشینان معذور از جهاد، مزدی است که سزاوارش است، و الله مجاهدان را با اعطای ثوابی بزرگ از جانب خویش، بر خانهنشینان برتری بخشیده است.
- 96
این ثواب، مقامهایی است که برخی بالاتر از برخی دیگر است، همراه آمرزش گناهانشان و رحمت الله به آنها است، و الله نسبت به بندگانش بسیار آمرزنده و مهربان است.
- 97
کسانیکه فرشتگان درحالی جانهایشان را میگیرند که با هجرتنکردن از سرزمین کفر به سرزمین اسلام بر خویش ستم کردهاند، فرشتگان از روی توبیخ، هنگام قبض روحشان به آنها میگویند: بر چه حالی بودید؟ و با چه چیزی از مشرکان شناخته میشدید؟ اینگونه پاسخی پوزشآمیز میدهند: ما ضعیفانی بودیم که توان و قدرتی نداشتیم که ستم را از خود دفع کنیم، آنگاه فرشتگان از روی توبیخ به آنها میگویند: آیا سرزمینهای الله وسیع نبود که بهسوی آن خارج شوید تا بر دین و جانهایتان از خوارشدن و مقهورشدن در امان بمانید؟! پس آنها که مهاجرت نکردند، جایگاهشان که در آن مستقر میشوند، همان آتش است، و آتش بازگشتگاه و محل رجوع بسیاری بدی برای آنها است.
- 98
مردان یا زنان یا کودکان ضعیف و دارای عذر، که توانی ندارند با آن ستم و شکست را از خود دور کنند، و راهی برای رهایی از اجباری که در آن هستند نمییابند، از این تهدید مستثنی هستند،
- 99
پس امید است که الله به رحمت و لطف خویش از آنها درگذرد، و الله نسبت به بندگان خویش بخشنده است و توبهکاران آنها را میآمرزد.
- 100
و هرکس در جستجوی خشنودی الله، از سرزمین کفر بهسوی سرزمین اسلام مهاجرت کند، در سرزمینی که بهسوی آن مهاجرت کرده است، دگرگونی و سرزمینی غیر از سرزمینش که آن را ترک کرده است خواهد یافت، در آنجا به عزت و روزی گسترده دست مییابد، و هرکس از خانهاش برای مهاجرت بهسوی الله و رسولش خارج شود، و قبل از رسیدن به مقصد هجرت، مرگ او را فراگیرد، اجر او نزد الله ثبت شده است، و اینکه به مقصد هجرت خویش نرسیده باشد زیانی به او نمیرساند، و الله نسبت به بندگان توبهکارش بسیار آمرزنده و مهربان است.
تفسیر آیات 101 تا 110
- 101
هرگاه که سفر کردید و ترسیدید که کافران به شما ضرری برسانند؛ گناهی بر شما نیست که نمازهای چهار رکعتی را قصر کرده و آن ها را دو رکعت بخوانید. همانا دشمنی کافران برای شما، آشکار و واضح است. همچنین در سنت صحیح آمده است که نمازهای چهار رکعتی در حال امنیت نیز جایز است به صورت قصر ادا شوند.
- 102
و - ای رسول- هرگاه هنگام پیکار با دشمن در میان لشکر بودی، و خواستی برایشان نماز برپاداری، لشکر را به دو گروه تقسیم کن: یک گروه از آنها بایستند که همراه تو نماز بگزارند، و باید جنگافزارهای خویش را همراه خود در نماز برگیرند، و گروه دیگر باید از شما نگهبانی دهند، وقتی گروه اول، یک رکعت را با امام گزاردند، خودشان نماز را کامل کنند، و پس از گزاردن نماز، باید در پشت شما در مقابل دشمن قرار بگیرند، و گروهیکه در نگهبانی بودند و نماز نگزاردهاند، بیایند و یک رکعت را همراه امام بگزارند، و پس از اینکه امام سلام داد، ادامۀ نمازشان را کامل کنند، و باید احتیاط خویش را در برابر دشمنشان داشته باشند، و جنگافزارهایشان را حمل کنند؛ زیرا کافران آرزو میکنند که از جنگافزارها و ابزارتان هنگام نماز غافل شوید، آنگاه یکباره بر شما هجوم آورند، و شما را در حالت غفلت به چنگ آورند، و گناهی بر شما نیست اگر آسیبی بهسبب باران به شما رسید یا بیمار بودید و مانند آن، که جنگافزارهایتان را به زمین بگذارید و حمل نکنید، و هر اندازه که میتوانید در برابر دشمنتان مراقب باشید، همانا الله عذابی خوارکننده برای کافران مهیا کرده است.
- 103
- ای مؤمنان- هرگاه از نماز فارغ شدید، در هر حالتی که هستید، ایستاده و نشسته و به پهلو آرمیده، با تسبیح و تحمید و تهلیل، الله را یاد کنید، پس چون ترس از شما برطرف شد و احساس امنیت کردید، نماز را بهصورت کامل با ارکان و واجبات و مستحباتش به گونهای که به آن امر شدهاید برپا دارید؛ زیرا نماز در زمانهای مشخص بر مؤمنان فرض شده است، و تأخیر از این زمانها بدون عذر جایز نیست، این حکم در حالت اقامت است، اما در حالت سفر میتوانید جمع و قصر کنید.
- 104
و - ای مؤمنان- در تعقیب دشمنان کافرتان سستی و تنبلی نکنید؛ اگر شما بهسبب قتل و جراحتی که به شما رسید رنج میبردید، آنها نیز همانند شما رنج میبرند، و همانند شما آسیب میبینند، پس نباید صبر آنها از صبر شما بیشتر باشد؛ زیرا شما به پاداش و پیروزی و تقویتی از جانب الله امید دارید که آنها امید ندارند، و الله از احوال بندگانش آگاه است، و در تدبیر و تشریعش بسیار داناست.
- 105
- ای رسول- بهراستی که ما قرآن را که مشتمل بر حق است بر تو فرو فرستادیم، تا به موجب آنچه که الله به تو آموخته و الهام کرده است و نه براساس هوای نفس و نظر خودت، در تمام امور مردم میان آنها داوری کنی، و مدافع کسانیکه به خودشان و امانتشان خیانت کردند مباش تا هرکس را که به حق از آنها مطالبه میکند، از آنها بازگردانی.
- 106
و از الله آمرزش و بخشایش بخواه؛ زیرا الله نسبت به بندگانش که بهسوی او توبه کنند بسیار آمرزنده و مهربان است.
- 107
و از هر شخصی که خیانت می کند و در پنهان کردن خیانتش تلاش می کند؛ دفاع مکن، الله متعال افراد خیانت پیشه ی گناهکار را دوست ندارد.
- 108
هنگام ارتکاب گناه، آن را از روی ترس و حیا از مردم پنهان میکنند، ولی نمیتوانند آن را از الله که همیشه با آنها است، پنهان کنند. او تعالی به آنها احاطه دارد، و هیچچیز از امور آنها بر او پوشیده نیست، وقتی پنهانی سخنانی را که الله از آن خشنود نیست طرح میریزند. مانند دفاع از گناهکار و متهمکردن بیگناه؛ و الله به آنچه پنهانی و آشکارا انجام میدهند علم فراگیر دارد، ذرهای بر او پوشیده نمیماند، و آنها را به خاطر اعمالشان مجازات خواهد کرد.
- 109
هان شما - ای کسانیکه کار این مجرمان شما را آشفته میکند- در زندگی دنیا از آنها دفاع کردید تا بیگناهیشان را ثابت نموده و مجازات را از آنها دفع کنید، چه کسی در روز قیامت در برابر الله از آنها دفاع میکند درحالیکه از حقیقت حال آنها آگاهی یافته است؟! و چه کسی کارساز آنها در آن روز خواهد بود؟! بدون تردید هیچکس را یارای این کار نیست.
- 110
هرکس عمل بدی مرتکب شود یا با ارتکاب گناهان به خودش ستم کند، سپس با اقرار به گناه خویش و پشیمانی و بریدن از آن از الله آمرزش بخواهد، الله را همیشه برای گناهان خویش، بسیار آمرزنده و مهربان خواهد یافت.
تفسیر آیات 111 تا 120
- 111
و هرکس گناه صغیره و کبیرهای مرتکب شود، قطعاً مجازات آن فقط بر خودش خواهد بود، و به دیگران سرایت نمیکند، و الله از اعمال بندگان آگاه، و در تدبیر و تشریع خویش بسیار داناست.
- 112
و هرکس اشتباهی غیر عمدی، یا گناهی عمدی مرتکب شود، سپس انسانی پاک از این گناه را متهم سازد، با این کار، دروغی بزرگ و گناهی آشکار به دوش کشیده است.
- 113
-ای پیامبر- اگر الله متعال با لطف خویش تو را حفظ نکرده بود، گروهی از آن خائنین به خود، قصد کردند تو را از حق گمراه کنند تا به ناحق قضاوت کنی، حال آن که فقط خودشان را گمراه می کنند؛ چرا که سرانجام بد (و زیان) تلاشی که برای گمراه کردن به کار گرفتند، به خودشان باز می گردد و با حمايت الهی نمی توانند به تو آسیبی برسانند. الله متعال قرآن و سنت را بر تو نازل فرمود، و هدایت و نوری را به تو آموخت که پیش از آن نمی دانستی، همانا فضل الله متعال -با نبوت و عصمت- بر تو بسیار زیاد بوده است.
- 114
در بسیاری از سخنانی که مردم آن را بهصورت درِگوشی میگویند هیچ خیری نیست، و هیچ سودی از آن به دست نمیآید، مگر اینکه سخنشان، امر به صدقه، یا کار نیکی باشد که شریعت آن را آورده باشد و عقل به آن راهنمایی کند، یا دعوتی برای اصلاح میان طرفین نزاع باشد، و هرکس این کار را برای جستجوی خشنودی الله انجام دهد، به زودی پاداش بزرگی به او خواهیم داد.
- 115
و هرکس پس از آنکه حق برایش روشن شد، با رسول صلی الله علیه وسلم دشمنی کند و در آنچه که آورده است با او مخالفت ورزد، و راهی غیر از راه مؤمنان دنبال کند، او را با آنچه که برای خویشتن برگزیده است رها میکنیم، و چون به عمد از حق روی گردانده است، او را بهسوی حق توفیق نمیدهیم، و او را به آتش جهنم که گرمای رنجآوری دارد درمیآوریم، و جهنم بازگشتگاه بسیاری بدی برای ساکنانش است.
- 116
قطعاً الله نمیبخشاید که به او شرک آورده شود، بلکه مشرک برای همیشه در آتش میماند، و گناهان پایینتر از شرک را برای هرکس بخواهد به رحمت و فضل خویش میبخشاید، و هرکس احدی را با الله شریک قرار دهد بهراستی که از حقیقت گمراه و بسیار دور شده است؛ زیرا خالق و مخلوق را با هم یکسان قرار داده است.
- 117
این مشرکان فقط بتهای مادینهای را همراه الله عبادت میکنند و به فریاد میخوانند که به نامهای زنان مانند لات و عزی نامیده شدهاند، و هیچ نفع و زیانی ندارند، آنها در حقیقت فقط شیطان را که از طاعت الله خارج شد و هیچ خیری در آن نیست عبادت میکنند؛ زیرا اوست که آنها را به عبادت بتها فرمان میدهد.
- 118
و به همین منظور، الله او را از رحمتش راند، و این شیطان با ایراد سوگند به پروردگارش گفت: بخشی معلوم از میان بندگانت برای خودم قرار خواهم داد و آنها را از حق گمراه میسازم.
- 119
و آنها را از راه راست تو بازخواهم داشت، و آنها را به وعدههای دروغینی که گمراهیِ آنها را برایشان زیبا جلوه میدهد گرفتار خواهم کرد، و به آنها فرمان خواهم داد تا برای تحریم دامهایی که الله برایشان حلال کرده است گوشهای دامها را ببرند، و به آنها فرمان خواهم داد تا در آفرینش و فطرت الله تغییر ایجاد کنند، و هرکس شیطان را به عنوان دوست بگیرد که با او دوستی و از او اطاعت کند، بهسبب دوستی با شیطانِ رانده شده، زیان آشکاری دیده است.
- 120
شیطان وعدههای دروغین و آرزوهای پوچ به آنها میدهد، و در حقیقت، آنها را جز به باطلی که هیچ حقیقتی ندارد وعده نمیدهد.
تفسیر آیات 121 تا 130
- 121
جایگاه اینها که گامهای شیطان و آرزوهایی را که به آنها میدهد پیروی میکنند، آتش جهنم است که هیچ گریزگاهی از آن نمییابند تا به آن پناه ببرند.
- 122
و کسانی را که به الله ایمان آوردند و اعمال صالح نزدیککننده به او تعالی انجام دادند به بهشتهایی درخواهیم آورد که رودها از زیر کاخهایش جاری است و برای همیشه در آنها میمانند، این وعدهای از جانب الله است، و وعدۀ او تعالی حقیقت است، زیرا او در وعده خلاف نمیکند، و هیچکس راستگوتر از الله نیست.
- 123
- ای مسلمانان- نجات و رستگاری تابع آرزوهای شما یا آرزوهای اهل کتاب نیست، بلکه این امر تابع عمل است، یعنی هرکس از شما که عمل بدی انجام دهد در روز قیامت مجازات آن را خواهد دید، و جز الله برای خود دوستی نمییابد که به او نفع برساند، و هیچ یاوری برای خود نمییابد که ضرر را از او دور سازد.
- 124
و هرکس اعمال صالح انجام دهد چه مرد باشد یا زن، درحالیکه ایمان حقیقی به الله متعال دارد، آنها که هم ایمان و هم عمل را یکجا داشتهاند وارد بهشت میشوند، و ذرهای از پاداش اعمالشان کاسته نمیشود، هر چند مقدار ناچیزی به اندازۀ فرورفتگی پشت هستۀ خرما باشد.
- 125
و هیچکس دین بهتری ندارد از آن کس که در ظاهر و باطن خودش را تسلیم الله کرده و نیت خویش را برای او تعالی خالص گردانیده است، و به نیکویی از احکام الله فرمانبرداری کرده، و از دین ابراهیم علیه السلام که اساس دین محمد صلی الله علیه وسلم است پیروی کرده است، درحالیکه از شرک و کفر، به توحید و ایمان روی آورده است. و الله ابراهیم علیه السلام را با محبت کامل از میان سایر مخلوقاتش برگزید.
- 126
و فرمانروایی آنچه در آسمانها و زمین است فقط از آنِ الله است، و الله به هر چیزی از مخلوقاتش، احاطۀ علمی و توانایی و تدبیری دارد.
- 127
و - ای رسول- از تو در مورد زنان و آنچه که برای آنها و بر عهدۀ آنها واجب است میپرسند، بگو: الله آنچه را که در مورد آن پرسیدید به شما بیان میفرماید و نیز آنچه را که در قرآن بر شما تلاوت میشود، در مورد زنان یتیمی که قَیِّمشان هستید و مهریه یا میراثشان را که الله برایشان مقرر فرموده است نمیدهید، و در ازدواج با آنها تمایل ندارید، و از روی طمع در اموالشان، آنها را از ازدواج منع میکنید. و برایتان بیان میفرماید آنچه را که در مورد کودکان مستضعف واجب است، از پرداخت حق میراثشان به آنها، و اینکه با تسلط بر اموالشان بر آنها ستم نکنید، و وجوب انجام عادلانۀ آنچه باعث اصلاح امور یتیمان در دنیا و آخرت میشود را برایتان بیان میفرماید، و الله از هر کار خیری که برای یتیمان و دیگران انجام دهید، آگاه است و پاداش آن را به شما خواهد داد.
- 128
و اگر زنی از شوهرش ترسید که خودش را از او برتر بپندارد و به او تمایل نشان ندهد، بر آن دو گناه نیست که با هم مصالحه کنند، چنانکه زن از برخی حقوق واجب خودش مانند حق نفقه و مبیت (شبگذرانی) کوتاه بیاید، و صلح در اینجا از طلاق برای آن دو بهتر است، درحالیکه نفسها بر حرص و بخل آفریده شدهاند، یعنی در کوتاهآمدن از حقوق خویش کوتاه نمیآیند، پس شایسته است که زن و شوهر این اخلاق را با تربیت نفس بر گذشت و نیکوکاری درمان کنند. و اگر در تمام امورتان نیکی کنید، و با اجرای اوامر و اجتناب از نواهی الله متعال تقوای او را پیشه کنید، قطعاً الله از اعمال شما آگاه است، ذرهای بر او پوشیده نمیماند، و جزای آن را به شما خواهد داد.
- 129
و - ای شوهران- بهسبب اموری که چه بسا خارج از ارادۀ شما هستند، هرگز نخواهید توانست در تمایل قلبی میان همسران عدالت کامل برقرار کنید، هر چند بر این کار مشتاق باشید. پس به صورت کامل از همسری که او را دوست ندارید، متمایل نگردید به این ترتیب که او را رها کنید مانند زنی معلق که شوهری ندارد که حقش را برپا دارد و یا مانند زن بیشوهری که به ازدواج چشم دارد. و اگر میان خود را اصلاح کنید به این نحو که خودتان را به برپایی حق همسر که دوست ندارید آن را انجام دهید وادارید، و در مورد او از الله بترسید؛ بهراستی که الله نسبت به شما بسیار آمرزنده و مهربان است.
- 130
اگر زن و شوهر با طلاق یا خُلع از یکدیگر جدا شوند، الله متعال با فضل گسترده ی خویش، هر یک از آن دو را بی نیاز می کند. الله متعال دارای فضل و رحمت گسترده ای است، و در تدبیر و تقدیرش بسیار داناست.
تفسیر آیات 131 تا 140
- 131
و آنچه در آسمانها و زمین و میان این دو وجود دارد فقط از آنِ الله است. و از اهل کتاب، چه یهود و چه نصاری پیمان گرفتیم، و از شما پیمان گرفتیم که اوامر الله را اجرا کنید و از نواهی او بپرهیزید، و اگر این پیمان را انکار کنید، فقط به خودتان آسیب میرسانید؛ زیرا الله از طاعت شما بینیاز است، و آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است، از آنِ اوست، و او از تمام مخلوقاتش بینیاز است و تمام صفات و افعالش ستودهشده است.
- 132
مالکیت آنچه در آسمانها و آنچه در زمین وجود دارد فقط برای الله است، اوست که سزاوار است از او فرمانبرداری شود، و الله برای اداره و تدبیر تمام امور مخلوقاتش کافی است.
- 133
- ای مردم- اگر الله بخواهد شما را نابود میسازد و دیگرانی غیر از شما میآورد که از او اطاعت کنند و نافرمانی نکنند، و الله بر این کار تواناست.
- 134
- ای مردم- هرکس از شما فقط پاداش دنیا را در قبال کارش بخواهد، باید بداند که پاداش دنیا و آخرت نزد الله است، پس ثواب هر دو را از او بطلبد، و الله سخنان شما را میشنود، افعال شما را میبیند، و شما را در قبال آن جزا میدهد.
- 135
ای کسانیکه به الله ایمان آوردهاید و از رسولش پیروی کردهاید، در تمام احوالتان عدالت را برپا دارید، با هرکسی به حقیقت گواهی دهید، هر چند این امر اقتضا کند که بر زیان خودتان یا پدر و مادرتان یا خویشاوندانتان به حقیقت اقرار کنید، و فقر یا ثروت هیچکس شما را بر ادای شهادت یا ترک آن وا ندارد؛ زیرا الله به فقیر و ثروتمندتان از شما سزاوارتر است و مصالح آن دو را میداند، پس در گواهی از شهوات پیروی نکنید تا از حق در آن منحرف نشوید، و اگر گواهی را اشتباه ادا کردید یا از ادای آن خودداری کردید؛ (بدانید) که الله نسبت به آنچه انجام میدهید بسیار داناست.
- 136
ای کسانیکه ایمان آوردهاید بر ایمانتان به الله و رسولش، و به قرآن که آن را بر رسولش فرو فرستاد، وبه کتابهایی که قبل از او آنها را بر رسولانش نازل کرد استوار باشید، و هرکس به الله و فرشتگانش و کتابهایش و رسولانش و روز قیامت کفر ورزد، در حقیقت به فاصلۀ زیادی از راه راست دور شده است.
- 137
قطعاً کسانی از شما که پس از ایمان، کفر را تکرار کردند، چنانکه در ایمان وارد شدند سپس از آن بازگشتند، سپس در آن داخل شدند، سپس از آن بازگشتند، و بر کفر اصرار کردند و بر آن مردند، الله بر آن نیست که گناهانشان را ببخشاید، و بر آن نیست که آنها را به راه راستی که به او تعالی میرسد توفیق دهد.
- 138
- ای رسول- منافقان را که ایمان را آشکار، و کفر را پنهان میکنند، بشارت بده به اینکه برایشان نزد الله عذابی رنجآور در روز قیامت است.
- 139
این عذاب برای آن است که به جای مؤمنان، کافران را به عنوان یاران و یاوران خویش گرفتند، و بسیار شگفت است آن چیزی که باعث شده آنها را به دوستی بگیرند، آیا عزت و نیرومندی را نزد آنها میجویند تا با آن سربلند شوند؟! همانا تمام عزت و نیرومندی از آنِ الله است.
- 140
و - ای مؤمنان- الله در قرآن کریم بر شما فرو فرستاده است که هرگاه در مجلسی نشستید و در آن شنیدید که کسی آیات الله را مورد انکار و استهزا قرار میدهد، بر شما واجب است که نشستن با آنها را رها کرده و از مجالسشان برگردید، تا سخنی غیر از انکار و ریشخند آیات الله بزنند، زیرا اگر در حال انکار و ریشخند به آیات الله با آنها بنشینید پس از آنکه آن را شنیدید، در مخالفت با فرمان الله، همانند آنها هستید؛ زیرا با نشستنتان، از الله نافرمانی کردید همانگونه که آنها با کفرشان نافرمانی کردند؛ بهراستی که الله منافقان را که اظهار اسلام میکنند و در پنهان کفر میورزند در روز قیامت با کافران در آتش جهنم یکجا جمع خواهد کرد.
تفسیر آیات 141 تا 150
- 141
کسانی که منتظر رسیدن خیر یا شری به شما هستند؛ پس اگر از جانب الله متعال پیروزی نصیبتان شود و غنیمتى به دست آورید، به شما می گویند: مگر ما همراهتان نبودیم و همان جایی که حاضر بودید، ما هم حاضر نبودیم؟! (این حجت ها را برای این می گویند) تا در غنیمت نصیبی داشته باشند، و اگر سهمى (از پيروزى) نصيب كافران گرديد، به آنان می گویند: آیا ما مسئولیت کارهایتان را بر عهده نگرفتیم و با عنایت و ياری کامل به شما اعتنا نکردیم، و با کمک به شما و یاری نرساندن به مؤمنان، شما را در برابرشان پشتیبانی نکردیم؟! پس الله متعال در روز قیامت میان شما داوری می کند، آنگاه مؤمنان را با وارد کردنشان به بهشت، پاداش داده و منافقان را با انداختنشان به پایین ترین طبقه ی جهنم، سزا می دهد. الله متعال با لطف خویش در روز قیامت حجتی برای کافران، علیه مؤمنان قرار نخواهد داد، بلکه تا وقتی که مؤمنان، ایمانی صادق داشته باشند و به شريعت عمل کنند سرانجام (نیکو) را برای آن ها قرار خواهد داد.
- 142
منافقان با اظهار اسلام و کتمان کفر (به گمان خودشان) الله متعال را فریب می دهند، در حالی که ايشان آن ها را فریب می دهد؛ چرا که الله متعال جان و خون هایشان را حفظ كرد، در حالی که به کفرشان آگاه است و سخت ترین مجازات را در آخرت برایشان آماده کرده است. هنگامی که برای نماز بر می خیزند، با کسالت، بی میلی و برای خودنمایی و جلب احترام مردم بر می خیزند، اخلاص الله متعال را پیشه نمی کنند و او را جز اندکی -هنگامی که مؤمنان آن ها را می بینند- یاد نمی کنند.
- 143
این منافقان در دودلی سرگشته هستند، یعنی در ظاهر و باطن نه با مؤمنان و نه با کافران هستند بلکه در ظاهر با مؤمنان و در باطن با کافران هستند، و - ای رسول- هرکس که الله او را گمراه کند، راهی برای هدایتش از گمراهی برای او نخواهی یافت.
- 144
ای کسانی که ایمان آورده اید و از رسولش پیروی کرده اید، کافران را به عنوان دوستان صمیمی نگیرید و به جای مؤمنان، کافران را دوست و سرپرست خویش قرار ندهید، آیا با این کارتان می خواهید برای الله حجتی آشکار علیه خود قرار دهید تا شما را سزاوار عذاب بگرداند؟
- 145
همانا الله منافقان را در پایینترین طبقۀ جهنم در روز قیامت قرار خواهد داد، و یاوری برایشان نخواهی یافت که عذاب را از آنها دفع کند.
- 146
مگر کسانیکه با توبه از نفاقشان بهسوی الله بازگشتند، و باطن خویش را اصلاح کردند، و به پیمان الله چنگ زدند، و عملشان را بدون ریا برای الله خالص گرداندند، کسانی که این صفات را دارند، در دنیا و آخرت همراه مؤمنان هستند، و الله به زودی پاداش بسیار زیادی به مؤمنان خواهد داد.
- 147
اگر شکر او را به جای آورید و به او ایمان آورید؛ الله متعال نیازی به عذاب دادن شما ندارد، چرا که او بسیار نیکوکار و مهربان است، بلکه شما را تنها به سبب گناهانتان عذاب می دهد، پس اگر عمل صالح انجام داده و به پاس نعمت هایش شکر او را به جای آورید و در ظاهر و باطن به او ایمان آورید؛ شما را عذاب نخواهد داد. الله متعال نسبت به کسی که به نعمت هایش اعتراف کند، شكرگزار است و پاداش آن را برایشان زیاد می کند، و از ایمان مخلوقاتش آگاه است و هر کس را در برابر عملش پاداش یا سزا می دهد.
- 148
الله بدزبانی با صدای بلند را دوست ندارد، بلکه از آن نفرت دارد و آن را مورد تهدید قرار داده است، اما کسیکه بر او ستم رفته باشد میتواند برای شکایت از ستمکارش و نفرین و مجازات او با مقابله به مثل، با صدای بلند بدزبانی کند؛ اما صبر مظلوم از گفتن بدی با صدای بلند بهتر است، و الله سخنان شما را میشنود، از نیات شما آگاه است، پس از سخن یا قصد بد بپرهیزید.
- 149
اگر هر خیرِ گفتاری یا رفتاری را آشکار کنید، یا آن را بپوشانید، یا از کسانیکه به شما بدی روا داشتهاند درگذرید؛ همانا الله بخشنده و تواناست، پس باید، گذشت در اخلاقِ شما جای داشته باشد، باشد که الله از شما درگذرد.
- 150
همانا کسانی که به الله و پیامبرانش کفر می ورزند و می خواهند میان الله و پیامبرانش جدایی بیاندازند؛ این گونه که به الله متعال ایمان می آورند و رسولانش را تکذیب می کنند و می گویند: به برخی از پیامبران ایمان می آوریم و به برخی دیگر کفر می ورزیم. (با این کار) می خواهند راهی میان کفر و ایمان برگزینند و گمان می کنند که این راه نجاتشان خواهد داد.
تفسیر آیات 151 تا 160
- 151
کسانیکه این روش را در پیش گرفتهاند، در حقیقت کافر هستند؛ زیرا کسیکه به رسولان یا برخی از آنها کفر ورزد، در حقیقت به الله و رسولش کفر ورزیده است، و عذابی خوارکننده در روز قیامت برای کافران آماده کردهایم، تا بهسبب سرکشیشان از ایمان به الله و رسولانش عذابی بر آنها باشد.
- 152
و کسانیکه به الله ایمان آوردند و او را یگانه دانستند، و هیچکس را با او شریک قرار ندادند، و تمام رسولانش را تصدیق کردند، و همانند کافران میان هیچیک از رسولان تفاوت نگذاشتند، بلکه به همگی آنها ایمان آوردند، الله بزودی پاداش بزرگی در قبال ایمان و اعمال صالح آنها که از ایمان سرچشمه میگیرد به آنها خواهد داد، و الله نسبت به بندگان توبهکارش بسیار آمرزنده و مهربان است.
- 153
- ای رسول- یهودیان از تو میخواهند که کتابی به یکباره از آسمان برایشان فرود آوری، تا نشانهای بر راستگوییات باشد، چنانکه این درخواست را از موسی کردند. این درخواست از آنها را بزرگ مشمار؛ زیرا پیشنیان آنها درخواستی فراتر از آنچه اینها از تو میخواهند از موسی خواستند، آنجا که از او خواستند الله را آشکارا به آنها بنمایاند، پس به مجازات گناهی که مرتکب شدند، صاعقه آنها را دربرگرفت، سپس الله آنها را زنده گردانید، آنگاه پس از اینکه آیات روشن و دلالتکننده بر یگانگی و وحدانیت الله در ربوبیت و الوهیت برایشان آمد، گوساله را عبادت کردند، سپس از آنها درگذشتیم، و برای موسی حجتی آشکار در برابر قومش عطا کردیم.
- 154
و بهسبب گرفتن پیمان محکم بر آنها، برای ترساندن، کوه را بالای سرشان برافراشتیم تا به مفاد آن عمل کنند، و پس از برافراشتن کوه به آنها گفتیم: سجدهکنان با خمکردن سرهایتان از در بیت المقدس وارد شوید، پس درحالیکه بر نشیمنگاههایشان میخزیدند وارد شدند، و به آنها گفتیم: با اقدام به شکار در روز شنبه از حد نگذرید، اما کاری جز بیحرمتی نکردند و به شکار پرداختند، درحالیکه پیمانی محکم و استوار در این مورد از آنها گرفته بودیم، اما این پیمان را شکستند.
- 155
پس آن ها را به سبب شکستن پیمان محکمی که از آن ها گرفته شده بود و کفرشان به آیات الهی و جسارتشان در کشتن پیامبران، از رحمت خویش راندیم، همچنین به خاطر سخنی که به محمد -صلی الله علیه وسلم- گفتند: دل هايمان پوششيده است و سخنان تو را درک نمی کند، ولی آن گونه که می گفتند نبود، بلکه الله متعال به سبب کفرشان بر دل هایشان مُهر نهاده بود به این علت خیری به آن نمی رسید، پس جز به مقدار کمی که نفعی برایشان ندارد، ایمان نمی آورند.
- 156
و بهسبب کفرشان و اتهام زنا که به ناحق و از روی بهتان به مریم زدند، آنها را از رحمت راندیم.
- 157
و آنها را لعنت کردیم بهسبب این سخن دروغشان که با افتخار گفتند: ما عیسی مسیح پسر مریم، رسول الله را کشتیم. اما آنگونه که ادعا کردند او را نکشتند و به دار نیاویختند، بلکه مردی را کشتند و به دار کشیدند که الله او را شبیه عیسی درآورد، پس گمان کردند که مقتول همان عیسی است. و یهودیانی که مدعی قتل او بودند و مسیحیانی که عیسی را به آنها تسلیم کردند، هر دو گروه در مورد او در حیرت و تردید هستند، آنها هیچ علمی به آن ندارند، و فقط از گمان پیروی میکنند، درحالیکه گمان ذرهای از حق بینیاز نمیگرداند، و بهطور قطع آنها عیسی را نکشتند و او را به دار نیاویختند.
- 158
بلکه الله او را از مکر آنها نجات داد، و جسم و روح او را بهسوی خودش بالا برد، و الله در فرمانروایی خویش شکستناپذیری است که هیچکس بر او چیره نمیشود، و در تدبیر و حکم و شریعتش بسیار داناست.
- 159
و از اهل کتاب هیچکس نیست مگر اینکه پس از نزول عیسی در آخرالزمان و قبل از مرگش به او ایمان خواهد آورد، و عیسی در روز قیامت بر اعمال آنها، چه اعمالی که موافق شریعت و چه اعمالی که مخالف شریعت هستند، گواه است.
- 160
پس بهسبب ستم یهودیان، و بهسبب بازداشتن خودشان و دیگران از راه الله، تا آنجا که بازداشتن از خیر، خصلت و عادت آنها شد، برخی از خوراکیهای پاکیزه را که برایشان حلال بود بر آنها حرام کردیم، پس هر حیوان چنگالداری را، و از گاو و گوسفند، پیه آن دو را به استثنای پیههایی که بر پشت آن دو قرار دارد، بر آنها حرام کردیم.
تفسیر آیات 161 تا 170
- 161
و بهسبب اینکه به ربا داد و ستد کردند پس از آنکه الله آنها را از خوردن ربا نهی کرد، و بهسبب گرفتن اموال مردم بدون حق شرعی، و لذا عذابی رنجآور برای کافرانِ آنها آماده ساختهایم.
- 162
اما یهودیان ثابتقدم و توانگر در علم و مؤمنان، به قرآن که الله بر تو- ای رسول- نازل کرده ایمان دارند، و به کتابهایی مانند تورات و انجیل که برای رسولان پیش از تو فروفرستاده است ایمان دارند، و نماز برپا میدارند، و زکات اموالشان را میپردازند، و به الله به عنوان معبودی یگانه که هیچ شریکی ندارد و به روز قیامت ایمان دارند، بهزودی پاداشی بزرگ به این افراد خواهیم داد.
- 163
-ای پیامبر- بی گمان همان گونه که به پیامبران پیش از تو وحی کردیم، به تو نیز وحی کردیم، پس تو پیامبری بدعت گرا (از پيامبران قبلى) نیستی، چرا که ما به نوح و پیامبرانی که پس از او آمدند، وحی کردیم، و به ابراهیم و دو پسرش: اسماعیل و اسحاق، و به یعقوب پسر اسحاق، و به اسباط (پیامبرانی از فرزندان یعقوب -علیه السلام- که در میان قبائل دوازده گانه ی بنی اسرائیل بودند) وحی کردیم، و به عیسی، ایوب، یونس، هارون و سلیمان وحی کردیم، و به داود کتابی به نام زبور، بخشيديم.
- 164
و پیامبرانی فرستادیم، که سرگذشت آن ها را در قرآن برایت بیان کردیم، و پیامبرانی فرستادیم که از روی حکمت، سرگذشت آنان را در قرآن برایت بیان نکردیم. الله متعال برای تکریم و بعثت موسی، به صورت حقیقی -و بدون واسطه- چنان که شایسته الله است، با موسی سخن گفت.
- 165
آنها را بشارتدهنده به پاداش گرامی برای کسانیکه به الله ایمان آورند، و ترساننده برای کسانیکه کفر ورزند از عذاب دردآور فرستادیم، تا پس از ارسال رسولان، حجتی برای مردم در برابر الله نباشد که به آن عذر آورند، و الله در فرمانروایی خویش شکستناپذیر و در حکم خویش بسیار داناست.
- 166
- ای رسول- اگر یهود به تو کفر میورزند، همانا الله به صحت قرآن که بر تو فرو فرستاده است تو را تصدیق میکند. الله در قرآن (آن بخش از) علمش را که اراده کرده بندگان بر آن آگاهی یابند از جمله آنچه که بسیار دوست دارد و آنچه سبب رضایتش است یا آنچه نمیپسندد و آنچه از آن بیزار است را فرو فرستاده است. و با وجود گواهی الله، فرشتهها نیز به راستی آنچه آوردهای گواهی میدهند، کافی است که الله گواه باشد، زیرا گواهی او تعالی از گواهی دیگران بینیاز میگرداند.
- 167
قطعاً کسانیکه به نبوت تو کفر ورزیدند، و مردم را از اسلام بازداشتند از حق بسیار دور گشتهاند.
- 168
قطعاً کسانیکه به الله و رسولش کفر ورزیدند، و با ماندن بر کفر بر خودشان ستم کردند، الله بر آن نیست که تا زمانیکه بر کفر اصرار میورزند آنها را ببخشد، و بر آن نیست که آنها را به راهی که از عذاب الله نجات میدهد راهنمایی کند.
- 169
مگر راهی که به ورود به جهنم منجر میشود که برای همیشه در آن میمانند، و این کار برای الله آسان است، زیرا هیچچیز نمیتواند او را ناتوان سازد.
- 170
ای مردم، محمد رسول الله صلی الله علیه وسلم هدایت و دین حق را از جانب الله متعال برایتان آورده است، پس به آنچه که آورده ایمان بیاورید که در دنیا و آخرت برایتان بهتر است، و اگر به الله کفر ورزید قطعاً الله از ایمان شما بینیاز است، و کفر شما به او زیان نمیرساند، زیرا آنچه در آسمانها، زمین و میان آن دو است، از آنِ او تعالی است، و الله میداند که چه کسی سزاوار هدایت است پس هدایت را برایش فراهم میسازد، و میداند چه کسی سزاوار هدایت نیست پس او را نسبت به هدایت کور میسازد، در اقوال و افعال و تشریع و تقدیرش بسیار داناست.
تفسیر آیات 171 تا 176
- 171
- ای رسول- به نصارای پیرو انجیل بگو: در دینتان از حد مگذرید، و در مورد عیسی علیه السلام جز سخن حق بر الله مبندید، همانا عیسی مسیح پسر مریم، فرستادۀ الله است که به حق او را فرستاد، الله او را به کلمهای که جبرئیل آن را نزد مریم آورد آفرید، و این کلمه این است: کُن: باش، آنگاه موجود شد، و آن یک بار دمیدن از جانب الله است که جبرئیل علیه السلام به امر الله آن را دمید، پس به الله و تمام رسولانش بدون گذاشتن تفاوت میان آنها ایمان بیاورید، و نگویید معبودان، سهگانه هستند، از این سخن دروغ و فاسد بازایستید که بازایستادن از آن در دنیا و آخرت برایتان بهتر است. همانا الله، معبودی یگانه است که از شریک و فرزند مُنَزَّه است؛ زیرا او بینیازی است که آسمانها و زمین و آنچه میان آن دو است از آنِ اوست، و برای آنچه در آسمانها و زمین است همین کافی است که الله سرپرست و تدبیرکنندۀ آنها است.
- 172
عیسی پسر مریم ابا ندارد و امتناع نمیورزد از اینکه بندۀ الله باشد، و فرشتگانی که الله آنها را مُقَرَّب خود قرار داده و جایگاه آنها را بالا برده است ابا و امتناع نمیورزند از اینکه بندگان الله باشند، پس چگونه عیسی را به عنوان معبود میگیرید؟! و چگونه مشرکان فرشتگان را به عنوان معبودانی میگیرند؟! و هرکس از عبادت الله ابا ورزد، و از آن خودداری کند، همانا الله بهزودی همگی را در روز قیامت بهسوی خودش گرد خواهد آورد، و هرکس را به آنچه که مستحق است جزا میدهد.
- 173
اما کسانیکه به الله ایمان آوردهاند و رسولانش را تصدیق کردهاند، و با اخلاص برای الله و طبق آنچه حکم کرده است اعمال صالح انجام دادند، پاداش اعمالشان را بدون کاستی خواهد داد، و از فضل و احسان خویش بر آن خواهد افزود، و اما کسانیکه از عبادت و طاعت الله ابا ورزیدهاند و از روی تکبر خودداری کردهاند، به زودی آنها را با عذابی رنجآور عذاب خواهد کرد، و کسی غیر از الله نمییابند که پشتیبانی آنها را به عهده بگیرد تا برایشان جلب منفعت کند، و یاوری نمییابند تا ضرر را از آنها دفع کند.
- 174
ای مردم، از جانب پروردگارتان حجتی آشکار برایتان آمده است که عذر را از بین میبرد و شبهه را برطرف میسازد- این حجت محمد صلی الله علیه وسلم است-، و نوری آشکار بهسویتان فرو فرستادیم، که همان قرآن است.
- 175
اما کسانیکه به الله ایمان آوردند و به قرآن که بر پیامبرشان نازل شده چنگ زدند، الله بهزودی با ورود به بهشت بر آنها رحم خواهد نمود، و بر پاداش و بالابردن درجاتشان میافزاید، و آنها را به پیمودن راه راستی که هیچ کجی و انحرافی ندارد توفیق میدهد، همان راهی که به بهشتهای جاویدان منتهی میشود.
- 176
- ای رسول- از تو میخواهند که در مورد میراث کلاله فتوا دهی، کلاله کسی است که میمیرد و پدر و فرزندی به جای نمیگذارد، بگو الله حکم کلاله را بیان میفرماید: اگر شخصی که پدر و فرزند ندارد بمیرد، و خواهری شقیق (پدری و مادری) یا خواهری پدری داشته باشد، نصف اموال ماترک از طریق فرض برای خواهر است، و برادران شقیق یا پدری، اموال ماترک را به تعصیب میبرند اگر همراه او صاحب فرضی نباشد (خویشاوندان پدر را عصبه گویند)، اما اگر همراه او صاحب فرضی بود، باقی ماترک را پس از صاحب فرض، ارث میبرد، اما اگر خواهران شقیق یا پدری متعدد بودند- یعنی دو خواهر یا بیشتر بودند- دو سوم را به فرض، ارث میبرند، و اگر خوهران و برادران شقیق یا پدری با هم بودند، به تعصیب و طبق قاعدۀ (لِلذَّکرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیینِ؛ سهم مرد، برابر سهم دو زن است) ارث میبرند، یعنی سهم مرد آنها دو برابر سهم زن است. الله حکم کلاله و سایر احکام میراث را برایتان بیان میفرماید تا در مورد آن گمراه نشوید، و الله از هر چیزی آگاه است، و ذرهای بر او پوشیده نمیماند.
پرسشهای رایج درباره سوره نساء
سوره نساء چند آیه دارد؟
سوره نساء 176 آیه دارد.
نساء به چه معناست؟
نساء به معنای «زنان» است.
سوره نساء مکی است یا مدنی؟
سوره نساء سورهای مدنی است که در مدینه نازل شد. این سوره در ترتیب نزول، 92مین سوره است.
سوره نساء در کدام جزء قرآن است؟
سوره نساء در جزء 4 آغاز میشود و در جزء 6 پایان مییابد.
سوره نساء چندمین سوره قرآن است؟
سوره نساء 4مین سوره قرآن است و پس از سوره آل عمران و پیش از سوره مائده قرار دارد.
آیا میتوانم تلاوت سوره نساء را اینجا بشنوم؟
بله. پخشکننده زیر آیات، سوره نساء را با صدای 9 قاری مشهور دارد؛ هنگام پخش، آیهای که تلاوت میشود در فهرست آیات مشخص میشود.
اپلیکیشن سوره یس
یس و تمام قرآن را با ترجمه به 11 زبان بخوانید، تلاوت آیه به آیه را با صدای 9 قاری بشنوید و نشانههایتان را در گوشی خود نگه دارید.