سوره 96 از 114 · جزء 30
سوره علق
19 آیه · مکی · ترتیب نزول: 1مین
سورهٔ علق در مکه نازل شده و 19 آیه دارد. پنج آیهٔ نخست آن نخستین آیات نازلشدهٔ قرآناند؛ سوره به خواندن به نام پروردگار آفریننده دعوت میکند، سرکشی انسان با بینیاز دیدن خود را نقد میکند و با دعوت به سجده پایان مییابد.
سوره علق به عربی با ترجمه فارسی
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
به نام الله بخشندۀ مهربان
- 1
ٱقۡرَأۡ بِٱسۡمِ رَبِّكَ ٱلَّذِي خَلَقَ ﴿١﴾
بخوان به نام پروردگارت که [هستی را] آفرید؛
- 2
خَلَقَ ٱلۡإِنسَٰنَ مِنۡ عَلَقٍ ﴿٢﴾
[همان پروردگاری که] انسان را از خونِ بسته آفرید.
- 3
ٱقۡرَأۡ وَرَبُّكَ ٱلۡأَكۡرَمُ ﴿٣﴾
بخوان و پروردگارت [از همه] بزرگوارتر است.
- 4
ٱلَّذِي عَلَّمَ بِٱلۡقَلَمِ ﴿٤﴾
[همان] ذاتی که به وسیلۀ قلم [نوشتن] آموخت.
- 5
عَلَّمَ ٱلۡإِنسَٰنَ مَا لَمۡ يَعۡلَمۡ ﴿٥﴾
به انسان آنچه را که نمیدانست [به تدریج] آموخت.
- 6
كَلَّآ إِنَّ ٱلۡإِنسَٰنَ لَيَطۡغَىٰٓ ﴿٦﴾
چنین نیست [که شما میپندارید]؛ حقا که انسان طغیان [و سرکشی] میکند
- 7
أَن رَّءَاهُ ٱسۡتَغۡنَىٰٓ ﴿٧﴾
[بعد] از اینکه خود را بینیاز [و توانگر] ببیند.
- 8
إِنَّ إِلَىٰ رَبِّكَ ٱلرُّجۡعَىٰٓ ﴿٨﴾
یقیناً بازگشت [همه] به سوی پروردگار توست.
- 9
أَرَءَيۡتَ ٱلَّذِي يَنۡهَىٰ ﴿٩﴾
[ای پیامبر،] آیا دیدهای آن کسی [= ابوجهل] را که [از عبادت الله] باز میدارد
- 10
عَبۡدًا إِذَا صَلَّىٰٓ ﴿١٠﴾
بندهای [= محمد] را هنگامی که [کنار کعبه] نماز میخواند.
- 11
أَرَءَيۡتَ إِن كَانَ عَلَى ٱلۡهُدَىٰٓ ﴿١١﴾
به من خبر بده اگر این [بنده بازداشتهشده] بر [راه] هدایت باشد
- 12
أَوۡ أَمَرَ بِٱلتَّقۡوَىٰٓ ﴿١٢﴾
یا [مردم را] به پرهیزگاری فرمان دهد، [سزای کسی که چنین بندهای را بیازارد چیست؟]
- 13
أَرَءَيۡتَ إِن كَذَّبَ وَتَوَلَّىٰٓ ﴿١٣﴾
به من خبر بده اگر این [شخص سرکش، حق را] تکذیب کند و رویگردان شود [آیا سزاوار عذاب نیست؟].
- 14
أَلَمۡ يَعۡلَم بِأَنَّ ٱللَّهَ يَرَىٰ ﴿١٤﴾
آیا نمیداند که بیتردید، الله [همه اعمالش را] میبیند؟
- 15
كَلَّا لَئِن لَّمۡ يَنتَهِ لَنَسۡفَعَۢا بِٱلنَّاصِيَةِ ﴿١٥﴾
چنین نیست [که او گمان میکند]؛ اگر باز نیاید [و دست از شرارت برندارد،] قطعاً موی پیشانی [او] را به شدّت خواهیم گرفت [و به سوی دوزخ خواهیم کشاند]؛
- 16
نَاصِيَةٖ كَٰذِبَةٍ خَاطِئَةٖ ﴿١٦﴾
موی پیشانیِ [همان] دروغگوی خطاکار را.
- 17
فَلۡيَدۡعُ نَادِيَهُۥ ﴿١٧﴾
پس باید هممجلسانش را [به کمک] بخواند.
- 18
سَنَدۡعُ ٱلزَّبَانِيَةَ ﴿١٨﴾
ما [نیز] آتشبانان [دوزخ] را فرا خواهیم خواند.
- 19
كَلَّا لَا تُطِعۡهُ وَٱسۡجُدۡۤ وَٱقۡتَرِب۩ ﴿١٩﴾
چنین نیست [که او میپندارد]؛ هرگز او را اطاعت مکن و سجده کن، و [به الله] تقرّب جوی.
شنیدن تلاوت سوره علق
اطلاعات کوتاه
- سوره:
- 96 از 114
- معنای نام:
- خون بسته
- شمار آیات:
- 19
- محل نزول:
- مکه
- ترتیب نزول:
- 1
- جزء:
- 30
درباره سوره علق
نام سوره از واژهٔ «علق» گرفته شده که در آیهٔ 2 هنگام سخن از آفرینش انسان آمده است. این واژه نخستین مرحلهٔ آفرینش را بیان میکند که به رحم مادر میچسبد و آویخته است. به سبب واژهٔ نخست، به نام «اقرأ» نیز شناخته میشود.
سوره مکی است و 19 آیه دارد. در مصحف در جایگاه 96 و در جزء 30 قرآن قرار دارد. پنج آیهٔ نخست، به نظر اکثریت بزرگ علما، نخستین وحی بر پیامبر (ص) است؛ از این رو در ترتیب رایج نزول، سورهٔ 1 معرفی میشود. در آیهٔ پایانی سجدهٔ تلاوت وجود دارد.
زمان نزول سوره علق
پنج آیهٔ نخست هنگامی نازل شد که پیامبر (ص) در غار حرا خلوت گزیده بودند. بنا بر نقل بخاری و مسلم از حضرت عایشه، فرشته آمد و گفت «بخوان!» و ایشان پاسخ دادند «من خواندن نمیدانم»؛ پس از سه بار تکرار این گفتوگو، فرشته آیاتی را خواند که با «به نام پروردگارت که آفرید بخوان» آغاز میشود.
بقیهٔ سوره مدتی بعد، پس از آغاز دعوت آشکار نازل شد. بنا بر نقل مسلم از ابوهریره، ابوجهل گفته بود اگر پیامبر (ص) را در سجده ببیند بر گردنشان پا میگذارد، اما چون نزدیک شد با ترس عقب نشست؛ بنا بر روایت این آیات در پی این رویداد نازل شد.
موضوعات سوره علق
سوره با فرمان خواندن به نام پروردگاری آغاز میشود که انسان را آفرید و از علق پدید آورد. بر بزرگواری پروردگاری تأکید میشود که با قلم آموخت و آنچه انسان نمیدانست به او یاد داد؛ بدینسان دانش و خواندن به عنوان عبادتی به نام خدا و با تکیه بر لطف او برجسته میشود.
سپس یادآوری میشود انسان وقتی خود را بینیاز ببیند سرکشی میکند و بازگشت نهایی به پروردگار است. رفتار کسی که میکوشد بندهای نمازگزار را بازدارد زیر پرسش میرود؛ بیان میشود تکذیب کرده و روی گردانده و نمیداند خدا همه چیز را میبیند.
اعلام میشود اگر این شخص دست نکشد، از موی پیشانی دروغگو و گناهکارش گرفته خواهد شد و حتی اگر مجلس خود را به کمک بخواند، خدا مأموران عذاب را میخواند. سوره با فرمان به پیامبر (ص) که تسلیم او نشوند، سجده کنند و به خدا نزدیک شوند پایان مییابد.
فضیلت سوره علق
دربارهٔ ثواب ویژهٔ خواندن سورهٔ علق روایت صحیحی شناخته نشده است؛ ارزش سوره پیش از هر چیز از آن است که پنج آیهٔ نخست آن نخستین وحی است. ابن کثیر پس از نقل حدیث حرا این آیهها را نخستین رحمتی که خدا به بندگانش نشان داد و نخستین نعمتی که به آنان بخشید توصیف میکند.
بنا بر روایت مسلم از ابوهریره، صحابه همراه پیامبر (ص) در سورههای انشقاق و علق سجده کردند. مذهبهای حنفی، شافعی و حنبلی آیهٔ پایانی را آیهٔ سجده میدانند؛ اما در مذهب مالکی دیدگاه برگزیده آن است که در این آیه سجده نیست.
سوره با فرمان «سجده کن و نزدیک شو» پایان مییابد. ابن کثیر در تفسیر این آیه حدیثی را که در مسلم آمده یاد میکند: «نزدیکترین حالتی که بنده به پروردگارش دارد در سجده است؛ پس در آن بسیار دعا کنید».
توضیحات این سوره برای اپلیکیشن Yasin Suresi نوشته شده است.
تفسیر سوره علق
توضیح کوتاه همه آیات سوره علق، از ترجمه فارسی «المختصر فی تفسیر القرآن الکریم».
تفسیر آیات 1 تا 10
- 1
- ای رسول- آنچه را الله به تو وحی میکند، با آغاز نام پروردگارت که تمام مخلوقات را آفرید، بخوان.
- 2
انسان را پس از اینکه نطفه بود از تکه خونی بسته آفرید.
- 3
- ای رسول- آنچه را الله به تو وحی میکند بخوان، پروردگار تو بخشندهترین است و هیچکس مانند او بخشنده نیست، زیرا او تعالی سخاوت و دَهِش زیادی دارد.
- 4
همان ذاتیکه به وسیلۀ قلم خط و نوشتن را آموخت.
- 5
چیزهایی را که انسان نمیدانست به او آموخت.
- 6
انسان بدکار مانند ابوجهل بهطور قطع از حدود الله میگذرد.
- 7
زیرا بهسبب مال و مقامی که دارد خودش را بینیاز میبیند.
- 8
- ای انسان- قطعاً بازگشت در روز قیامت فقط بهسوی پروردگارت است آنگاه هرکس را به آنچه که استحقاقش را دارد جزا میدهد.
- 9
آیا عجیبتر از کار ابوجهل که بازمیداشت دیدهای.
- 10
بندۀ ما محمد صلی الله علیه وسلم را آنگاه که کنار کعبه نماز میگزارد.
تفسیر آیات 11 تا 19
- 11
به من خبر بده اگر این بازداشتهشده، بر هدایت و بصیرتی از جانب پروردگارش باشد؟!
- 12
یا مردم را به تقوای الله با اجرای اوامر و اجتناب از نواهیاش فرمان دهد، آیا چنین کسی بازداشته میشود؟!
- 13
به من خبر بده اگر این بازدارنده، آنچه را رسول صلی الله علیه وسلم نزدش آورده است تکذیب کند و از آن روی گردانَد، آیا از الله نمیترسد؟!
- 14
آیا بازدارندۀ این بنده از نماز ندانسته است که هر کاری انجام دهد الله میبیند، و ذرهای از اعمالش بر او پوشیده نمیماند؟!
- 15
امر آنگونه که این جاهل تصور میکند نیست، اگر از آزار و تکذیب بندۀ ما دست نکشد، بهطور قطع موی جلو سرش را به شدت میگیریم و بهسوی جهنم میکشانیم.
- 16
صاحب آن موی جلوی سرِ دروغگو در سخن، و خطاکار در فعل.
- 17
پس باید وقتی موی جلوی سرش بهسوی آتش کشیده میشود دوستان و همنشینانش را بخواند و از آنها یاری بجوید تا او را از عذاب نجات دهند.
- 18
ما هم بهزودی فرشتگان سختگیر و خشن که مامور جهنم هستند و در هیچیک از فرامین الله از او تعالی نافرمانی نمیکنند، و آنچه را فرمان یابند انجام میدهند میخوانیم، پس باید بنگرد کدامیک از این دو گروه قویتر و تواناتر است.
- 19
امر چنانکه این ستمکار پنداشته نیست که میتواند آسیبی به تو برساند، پس نه در امر و نه در نهی از او اطاعت نکن، و برای الله سجده بگزار، و با طاعات بهسوی او نزدیکی بجوی، زیرا طاعات بهسوی او نزدیک میسازند.
پرسشهای رایج درباره سوره علق
سوره علق چند آیه دارد؟
سوره علق 19 آیه دارد.
علق به چه معناست؟
علق به معنای «خون بسته» است.
سوره علق مکی است یا مدنی؟
سوره علق سورهای مکی است که در مکه نازل شد. این سوره در ترتیب نزول، 1مین سوره است.
سوره علق در کدام جزء قرآن است؟
سوره علق در جزء 30 است.
سوره علق چندمین سوره قرآن است؟
سوره علق 96مین سوره قرآن است و پس از سوره تین و پیش از سوره قدر قرار دارد.
آیا میتوانم تلاوت سوره علق را اینجا بشنوم؟
بله. پخشکننده زیر آیات، سوره علق را با صدای 9 قاری مشهور دارد؛ هنگام پخش، آیهای که تلاوت میشود در فهرست آیات مشخص میشود.
اپلیکیشن سوره یس
یس و تمام قرآن را با ترجمه به 11 زبان بخوانید، تلاوت آیه به آیه را با صدای 9 قاری بشنوید و نشانههایتان را در گوشی خود نگه دارید.