سوره 1 از 114 · جزء 1
سوره فاتحه
7 آیه · مکی · ترتیب نزول: 5مین
سورهٔ فاتحه که در دورهٔ مکه نازل شده، هفت آیه دارد. با حمد و ستایش خداوند آغاز میشود و آگاهی از اینکه تنها او را بپرستیم و تنها از او یاری بخواهیم، و دعای هدایت به راه راست را بیان میکند.
سوره فاتحه به عربی با ترجمه فارسی
- 1
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ ﴿١﴾
به نام الله بخشندۀ مهربان
- 2
ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ﴿٢﴾
تمام ستایشها [و سپاسها] از آنِ الله ـ پروردگار جهانیان ـ است؛
- 3
ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ ﴿٣﴾
بخشندۀ مهربان است؛
- 4
مَٰلِكِ يَوۡمِ ٱلدِّينِ ﴿٤﴾
مالک روزِ جزاست.
- 5
إِيَّاكَ نَعۡبُدُ وَإِيَّاكَ نَسۡتَعِينُ ﴿٥﴾
[پروردگارا] تنها تو را عبادت میکنیم و تنها از تو یاری [و مدد] میجوییم.
- 6
ٱهۡدِنَا ٱلصِّرَٰطَ ٱلۡمُسۡتَقِيمَ ﴿٦﴾
ما را به راه راست هدایت فرما [و همواره در این راه، ثابتقدم بدار]؛
- 7
صِرَٰطَ ٱلَّذِينَ أَنۡعَمۡتَ عَلَيۡهِمۡ غَيۡرِ ٱلۡمَغۡضُوبِ عَلَيۡهِمۡ وَلَا ٱلضَّآلِّينَ ﴿٧﴾
راه کسانی [همچون پیامبران، شهیدان، راستگویان و نیکوکاران] که به آنان نعمت دادهای، نه [راه] کسانی که بر آنان خشم گرفته شده است [= یهود] و نه [راه] گمراهان [= نصاری].
شنیدن تلاوت سوره فاتحه
اطلاعات کوتاه
- سوره:
- 1 از 114
- معنای نام:
- گشاینده
- شمار آیات:
- 7
- محل نزول:
- مکه
- ترتیب نزول:
- 5
- جزء:
- 1
درباره سوره فاتحه
فاتحه به معنای «گشاینده، آغازکننده» است. از آنجا که مصحف با این سوره آغاز میشود و قرائت در هر رکعت نماز با آن شروع میگردد، این نام را گرفته است. به نظر بیشتر عالمان، مکی است و هفت آیه دارد. نخستین سورهٔ مصحف است؛ اما در ترتیب نزولِ رایج و پذیرفتهشده، در جایگاه پنجم قرار دارد.
در منابع، نامهای بسیاری برای این سوره ذکر شده است: امّالکتاب و امّالقرآن، به معنای جان و چکیدهٔ کتاب و قرآن؛ السبع المثانی، که در آیهٔ 87 سورهٔ حجر آمده و به معنای «هفت آیهای که بارها خوانده میشوند» فهمیده شده است؛ همچنین الحمد، الصلاة، الشفاء و الاساس از جملهٔ این نامها هستند. هرچند شمار اندکی از عالمان گفتهاند که این سوره در مدینه نازل شده یا دو بار نازل گردیده است، نظرِ مکی بودن آن غلبه دارد.
زمان نزول سوره فاتحه
فاتحه در سالهای نخست نبوت، در مکه نازل شده است. برخی عالمان آن را نخستین سورهای میدانند که به صورت کامل نازل شده است. اشاره به این سوره با تعبیر «هفت آیهٔ تکرارشونده» در سورهٔ حجر، که در مکه نازل شده، دلیلی در تأیید مکی بودن آن دانسته شده است.
رویداد ویژهای که سبب نزول سوره باشد نقل نشده است. خواندن آن در هر رکعت نماز نشان میدهد که از همان دورههای نخست، در زندگی عبادی روزانهٔ مسلمانان جای گرفته است. با اینکه کوتاه است، چون چکیدهٔ موضوعات ایمان، عبادت و هدایت را در بر دارد که در سراسر قرآن به تفصیل بیان میشوند، به عنوان «چکیدهٔ قرآن» معرفی شده است.
موضوعات سوره فاتحه
سوره که با بسمالله آغاز میشود، بیان میکند که همهٔ ستایشها از آنِ خداوند، پروردگار جهانیان است. سپس توجه را به گستردگی رحمت خداوند جلب میکند و یادآور میشود که تنها مالک روز حساب و جزاست.
آیهٔ «تنها تو را میپرستیم و تنها از تو یاری میخواهیم» که در میانهٔ سوره آمده، اصل رابطهٔ بنده با پروردگارش را بیان میکند: عبادت تنها برای خداوند انجام میشود و یاری نیز تنها از او خواسته میشود.
در آیات پایانی، مؤمن درخواست میکند که به راه کسانی که به آنان نعمت داده شده، یعنی راه راست، هدایت شود؛ و میخواهد که از راه کسانی که گرفتار خشم شدهاند و کسانی که راه را گم کردهاند، دور نگه داشته شود. بدینسان، سوره توحید، ایمان به آخرت، عبادت و درخواست هدایت را در چند آیه کنار هم گرد میآورد.
فضیلت سوره فاتحه
دربارهٔ فضیلت فاتحه، روایات بسیاری در منابع صحیح وجود دارد. بنا بر نقل بخاری، پیامبر (ص) فاتحه را به ابوسعید بن مُعلّی به عنوان بزرگترین سورهٔ قرآن معرفی کرده و آن را «هفت آیهٔ تکرارشونده و قرآن عظیمی که به من داده شده است» وصف کرده است.
در حدیثی قدسی در صحیح مسلم بیان شده است که خداوند نماز، یعنی فاتحه، را میان خود و بندهاش به دو بخش تقسیم کرده و بنده در برابر هر آیهای که میخواند، پاسخی دریافت میکند. همچنین در روایتی در صحیح مسلم، فاتحه و آیات پایانی سورهٔ بقره به عنوان دو نور بشارت داده شدهاند که پیش از آن به هیچ پیامبری داده نشده بود. حدیث «کسی که فاتحه را نخواند، نماز ندارد» که بخاری و مسلم نقل کردهاند نیز اهمیت این سوره در نماز را نشان میدهد.
توضیحات این سوره برای اپلیکیشن Yasin Suresi نوشته شده است.
تفسیر سوره فاتحه
توضیح کوتاه همه آیات سوره فاتحه، از ترجمه فارسی «المختصر فی تفسیر القرآن الکریم».
- 1
قرائت قرآن با نام الله آغاز میشود تا از او تعالی یاری و مدد تقاضا گردد و به ذکر نام او تبرک جسته شود. بسمله (گفتن یا نوشتن بسم الله الرحمن الرحیم)، سه مورد از اسماء نیکوی الله را دربردارد: 1ـ «الله»؛ یعنی: معبود برحق. الله، برترین اسم او تعالی است و غیر ذات پاکش، هیچ کس دیگری به این اسم نامیده نمیشود. 2ـ «الرّحمن»؛ یعنی: دارای رحمت گسترده؛ زیرا او تعالی، در ذات خویش بخشنده و مهربان است. 3ـ «الرّحیم»؛ یعنی دارای رحمت پیدرپی و همیشگی؛ زیرا او تعالی، بر اساس رحمت و مهربانی خویش، به هر یک از مخلوقاتش که بخواهد، از جمله بندگان مؤمنش، رحم مینماید.
- 2
حمد و ثنای کامل، و تمامی ستایش ها از صفات جلال و کمال، تنها برای الله متعال است؛ چون او پروردگار، آفریننده و تدبیر کننده ى همه چیز است. «العالمین» جمع «العالَم» مى باشد، و تمام آنچه غیر الله متعال باشد را شامل مى شود.
- 3
در آیۀ قبلی، الله مورد مدح و ستایش قرار گرفت و در این آیه، ثنای او تعالی گفته میشود.
- 4
الله بلند مرتبه مالک همهچیز در روز قیامت است، روزیکه هیچکس نسبت به دیگری مالک ذرهای نیست. بنابراین «یوم الدین»: روز جزا و حسابرسی است.
- 5
تمام عبادتها و طاعتها را فقط به تو اختصاص میدهیم؛ یعنی دیگران را با تو شریک نمیگردانیم و در تمام کارها فقط از تو یاری میجوییم؛ زیرا تمام خیر و خوبیها به دست توست و یاوری جز تو نیست.
- 6
ما را به راه راست راهنمایی بفرما، ما را در این راه قرار بده و در آن پایدار بدار و بر هدایت ما بیفزا. «الصراط المستقیم» راه روشنی است که هیچ کژی و انحرافی ندارد، یعنی همان اسلام که الله، محمد صلی الله علیه وسلم را با آن فرستاد.
- 7
راه کسانی از بندگانت که با هدایتشان به آنها نعمت دادی؛ مانند پیامبران علیهم السلام، و صدیقان و شهدا و صالحان، و اینها چه نیکو رفیقانی هستند؛ نه راه کسانیکه بر آنها خشم گرفته شده است، همان کسانیکه حق را شناختند و هرگز از آن پیروی نکردند، مانند یهود؛ و نه راه گمراهان از حق، کسانیکه به دلیل کوتاهی در جستجوی حق و هدایت جستن به آن، بهسوی حق هدایت نشدند، مانند نصاری.
پرسشهای رایج درباره سوره فاتحه
سوره فاتحه چند آیه دارد؟
سوره فاتحه 7 آیه دارد.
فاتحه به چه معناست؟
فاتحه به معنای «گشاینده» است.
سوره فاتحه مکی است یا مدنی؟
سوره فاتحه سورهای مکی است که در مکه نازل شد. این سوره در ترتیب نزول، 5مین سوره است.
سوره فاتحه در کدام جزء قرآن است؟
سوره فاتحه در جزء 1 است.
سوره فاتحه چندمین سوره قرآن است؟
سوره فاتحه نخستین سوره قرآن است و پیش از سوره بقره قرار دارد.
آیا میتوانم تلاوت سوره فاتحه را اینجا بشنوم؟
بله. پخشکننده زیر آیات، سوره فاتحه را با صدای 9 قاری مشهور دارد؛ هنگام پخش، آیهای که تلاوت میشود در فهرست آیات مشخص میشود.
اپلیکیشن سوره یس
یس و تمام قرآن را با ترجمه به 11 زبان بخوانید، تلاوت آیه به آیه را با صدای 9 قاری بشنوید و نشانههایتان را در گوشی خود نگه دارید.