سوره 34 از 114 · جزء 22
سوره سبإ
54 آیه · مکی · ترتیب نزول: 58مین
سورهٔ سبأ در مکه نازل شده و 54 آیه دارد. با مقایسهٔ داوود و سلیمان که سپاسگزار نعمت بودند با مردم سبأ که ناسپاسی کردند، موضوعات توحید، آخرت و پیامبری را بیان میکند.
سوره سبإ به عربی با ترجمه فارسی
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
به نام الله بخشندۀ مهربان
- 1
ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ ٱلَّذِي لَهُۥ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَهُ ٱلۡحَمۡدُ فِي ٱلۡأٓخِرَةِۚ وَهُوَ ٱلۡحَكِيمُ ٱلۡخَبِيرُ ﴿١﴾
ستایش مخصوص الله است که آنچه در آسمانها و زمین است از آنِ اوست و در آخرت [نیز] ستایش از آنِ اوست و او تعالی حکیم و آگاه است.
- 2
يَعۡلَمُ مَا يَلِجُ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَمَا يَخۡرُجُ مِنۡهَا وَمَا يَنزِلُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ وَمَا يَعۡرُجُ فِيهَاۚ وَهُوَ ٱلرَّحِيمُ ٱلۡغَفُورُ ﴿٢﴾
هر چه در زمین فرو میرود و هر چه از آن برمیآید و آنچه از آسمان فرود میآید و آنچه به سوی آن بالا میرود [همه را الله] میداند و او مهربانِ آمرزنده است.
- 3
وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَا تَأۡتِينَا ٱلسَّاعَةُۖ قُلۡ بَلَىٰ وَرَبِّي لَتَأۡتِيَنَّكُمۡ عَٰلِمِ ٱلۡغَيۡبِۖ لَا يَعۡزُبُ عَنۡهُ مِثۡقَالُ ذَرَّةٖ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَلَا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَآ أَصۡغَرُ مِن ذَٰلِكَ وَلَآ أَكۡبَرُ إِلَّا فِي كِتَٰبٖ مُّبِينٖ ﴿٣﴾
کسانی که کفر ورزیدند میگویند: «قیامت هرگز به سراغ ما نخواهد آمد». بگو: «آری، سوگند به پروردگارم كه دانای غیب است، قطعاً به سراغتان مىآید. همسنگِ ذرهاى در آسمانها و زمین از او پوشیده نیست و كوچکتر و بزرگتر از آن ذره چیزى نیست، مگر آنكه در كتابی آشکار [= لوح محفوظ] ثبت است.
- 4
لِّيَجۡزِيَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِۚ أُوْلَٰٓئِكَ لَهُم مَّغۡفِرَةٞ وَرِزۡقٞ كَرِيمٞ ﴿٤﴾
تا کسانی را که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته انجام دادهاند پاداش دهد. اینانند که بخشایش و روزیِ ارزشمندی [در پیش] دارند».
- 5
وَٱلَّذِينَ سَعَوۡ فِيٓ ءَايَٰتِنَا مُعَٰجِزِينَ أُوْلَٰٓئِكَ لَهُمۡ عَذَابٞ مِّن رِّجۡزٍ أَلِيمٞ ﴿٥﴾
و كسانى كه در [راهِ انكار و تکذیب] آیات ما کوشیدند تا [به پندار خویش] ما را درمانده کنند، عذابی سخت و دردناک [در پیش] دارند.
- 6
وَيَرَى ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡعِلۡمَ ٱلَّذِيٓ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَ هُوَ ٱلۡحَقَّ وَيَهۡدِيٓ إِلَىٰ صِرَٰطِ ٱلۡعَزِيزِ ٱلۡحَمِيدِ ﴿٦﴾
اهل دانش [= دانشمندان صحابه و علمای مؤمن اهل کتاب] میدانند آنچه که از سوی پروردگارت بر تو نازل شده، حق است و به راه [الله] شکستناپذیرِ ستوده هدایت میکند.
- 7
وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ هَلۡ نَدُلُّكُمۡ عَلَىٰ رَجُلٖ يُنَبِّئُكُمۡ إِذَا مُزِّقۡتُمۡ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّكُمۡ لَفِي خَلۡقٖ جَدِيدٍ ﴿٧﴾
کسانی که کفر ورزیدند [با تمسخر به یکدیگر] میگویند: «میخواهید مردی را به شما نشان دهیم که ادعا میکند وقتی [پس از مرگ] کاملاً متلاشی شدید، [بارِ دیگر] در آفرینشی نو درخواهید آمد؟
- 8
أَفۡتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا أَم بِهِۦ جِنَّةُۢۗ بَلِ ٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡأٓخِرَةِ فِي ٱلۡعَذَابِ وَٱلضَّلَٰلِ ٱلۡبَعِيدِ ﴿٨﴾
آیا [این مرد] بر الله دروغ میبندد یا دیوانه است؟» [هرگز چنین نیست؛] بلکه کسانی که به آخرت ایمان ندارند، در عذاب [شدید آخرت] و گمراهی دور و دراز [دنیا] گرفتارند.
- 9
أَفَلَمۡ يَرَوۡاْ إِلَىٰ مَا بَيۡنَ أَيۡدِيهِمۡ وَمَا خَلۡفَهُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِۚ إِن نَّشَأۡ نَخۡسِفۡ بِهِمُ ٱلۡأَرۡضَ أَوۡ نُسۡقِطۡ عَلَيۡهِمۡ كِسَفٗا مِّنَ ٱلسَّمَآءِۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةٗ لِّكُلِّ عَبۡدٖ مُّنِيبٖ ﴿٩﴾
آیا [کافران] به آسمان و زمینی که پیش رو و پشت سرشان است ننگریستهاند؟ اگر بخواهیم، آنان را [مانند قارون] در زمین فرومیبریم یا [همچون قوم شعیب] پارههایی از آسمان را بر سرشان میافکنیم. بیگمان، در این [هشدار،] برای هر بندۀ توبهکاری، نشانهای [از قدرتِ الله] است.
- 10
۞ وَلَقَدۡ ءَاتَيۡنَا دَاوُۥدَ مِنَّا فَضۡلٗاۖ يَٰجِبَالُ أَوِّبِي مَعَهُۥ وَٱلطَّيۡرَۖ وَأَلَنَّا لَهُ ٱلۡحَدِيدَ ﴿١٠﴾
ما از جانب خویش فضیلتی [= حُکمرانی و نبوت] به داود بخشیدیم [و گفتیم:] «ای کوهساران و ای پرندگان، [در تسبیح و نیایشِ الله] با او همآواز شوید». و آهن را برایش نرم کردیم [تا هر چه میخواهد بسازد].
- 11
أَنِ ٱعۡمَلۡ سَٰبِغَٰتٖ وَقَدِّرۡ فِي ٱلسَّرۡدِۖ وَٱعۡمَلُواْ صَٰلِحًاۖ إِنِّي بِمَا تَعۡمَلُونَ بَصِيرٞ ﴿١١﴾
[به او دستور دادیم] که: «زرههای بلند [و فراخ] بساز و در بافتن [و پیوستنِ حلقههای زره] سنجیده و دقیق کار کن و [شما ای مردم،] نیکوکاری کنید [که] بیتردید، من به آنچه میکنید بینا هستم».
- 12
وَلِسُلَيۡمَٰنَ ٱلرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهۡرٞ وَرَوَاحُهَا شَهۡرٞۖ وَأَسَلۡنَا لَهُۥ عَيۡنَ ٱلۡقِطۡرِۖ وَمِنَ ٱلۡجِنِّ مَن يَعۡمَلُ بَيۡنَ يَدَيۡهِ بِإِذۡنِ رَبِّهِۦۖ وَمَن يَزِغۡ مِنۡهُمۡ عَنۡ أَمۡرِنَا نُذِقۡهُ مِنۡ عَذَابِ ٱلسَّعِيرِ ﴿١٢﴾
و برای سلیمان، باد را [به خدمت گماشتیم] که [در وزشِ] صبحگاهان، مسیر یک ماهه را طی میکرد و شامگاهان [نیز] مسیر یک ماهه را میپیمود؛ و چشمۀ مس [گداخته] را برایش روان ساختیم و گروهی از جنیان، به فرمان پروردگارش، نزد او کار میکردند و هر یک از آنان که از فرمان ما سرپیچی میکرد، از عذاب سوزان به او میچشاندیم.
- 13
يَعۡمَلُونَ لَهُۥ مَا يَشَآءُ مِن مَّحَٰرِيبَ وَتَمَٰثِيلَ وَجِفَانٖ كَٱلۡجَوَابِ وَقُدُورٖ رَّاسِيَٰتٍۚ ٱعۡمَلُوٓاْ ءَالَ دَاوُۥدَ شُكۡرٗاۚ وَقَلِيلٞ مِّنۡ عِبَادِيَ ٱلشَّكُورُ ﴿١٣﴾
آنها هر چه میخواست برایش میساختند: از [کاخ و] عبادتگاه و مجسمه و کاسههایی [که از بزرگی] همچون حوض [بودند] و دیگهایی بسیار بزرگ و ثابت. [به آنان گفتیم:] «ای آل داود، سپاس [نعمتهای مرا] به جای آورید» و[لی] اندکی از بندگانم سپاسگزارند.
- 14
فَلَمَّا قَضَيۡنَا عَلَيۡهِ ٱلۡمَوۡتَ مَا دَلَّهُمۡ عَلَىٰ مَوۡتِهِۦٓ إِلَّا دَآبَّةُ ٱلۡأَرۡضِ تَأۡكُلُ مِنسَأَتَهُۥۖ فَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ ٱلۡجِنُّ أَن لَّوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ ٱلۡغَيۡبَ مَا لَبِثُواْ فِي ٱلۡعَذَابِ ٱلۡمُهِينِ ﴿١٤﴾
هنگامی که مرگ را بر سلیمان مقرر داشتیم، [هیچ کس] آنان را از مرگش آگاه نساخت، مگر موریانهای که عصایش را [به تدریج] خورد. وقتی [پیکر سلیمان] فروافتاد، جنیان دریافتند که اگر از غیب آگاه بودند، هرگز در آن عذاب خفتبار [و کارِ طاقتفرسا] باقی نمیماندند.
- 15
لَقَدۡ كَانَ لِسَبَإٖ فِي مَسۡكَنِهِمۡ ءَايَةٞۖ جَنَّتَانِ عَن يَمِينٖ وَشِمَالٖۖ كُلُواْ مِن رِّزۡقِ رَبِّكُمۡ وَٱشۡكُرُواْ لَهُۥۚ بَلۡدَةٞ طَيِّبَةٞ وَرَبٌّ غَفُورٞ ﴿١٥﴾
در محل سكونتِ [قوم] «سبأ» دو باغ [بزرگ] از راست و چپ [قرار داشت] كه نشانهاى [از قدرت و بخشش الهى] بود. [به آنان گفتیم:] «از روزی پروردگارتان بخورید و شُکرگزارش باشید [که] سرزمینی پاک و پروردگاری آمرزنده [دارید]».
- 16
فَأَعۡرَضُواْ فَأَرۡسَلۡنَا عَلَيۡهِمۡ سَيۡلَ ٱلۡعَرِمِ وَبَدَّلۡنَٰهُم بِجَنَّتَيۡهِمۡ جَنَّتَيۡنِ ذَوَاتَيۡ أُكُلٍ خَمۡطٖ وَأَثۡلٖ وَشَيۡءٖ مِّن سِدۡرٖ قَلِيلٖ ﴿١٦﴾
اما آنان [از شُکر و ایمان] روی گرداندند؛ پس ما سیلی ویرانگر به سویشان روانه کردیم و دو باغ [پرمحصول] آنان را به دو باغ [بیارزش] تبدیل نمودیم [که تنها] میوههای تلخ و شورهگز و اندکی سِدر داشت.
- 17
ذَٰلِكَ جَزَيۡنَٰهُم بِمَا كَفَرُواْۖ وَهَلۡ نُجَٰزِيٓ إِلَّا ٱلۡكَفُورَ ﴿١٧﴾
ما آنان را به سزای ناسپاسیشان اینچنین کیفر دادیم و آیا جز ناسپاس را کیفر میدهیم؟
- 18
وَجَعَلۡنَا بَيۡنَهُمۡ وَبَيۡنَ ٱلۡقُرَى ٱلَّتِي بَٰرَكۡنَا فِيهَا قُرٗى ظَٰهِرَةٗ وَقَدَّرۡنَا فِيهَا ٱلسَّيۡرَۖ سِيرُواْ فِيهَا لَيَالِيَ وَأَيَّامًا ءَامِنِينَ ﴿١٨﴾
و [همچنین] میان آنها [= قوم سبأ در یمن] و سرزمینهایی که به آنها برکت داده بودیم [= شام] شهرهایی [خرّم و] بههمپیوسته قرار دادیم و سیر و سفری [آسان] در آن مقرر نمودیم [و به آنان گفتیم:] «شب و روز بین این [راه]ها ایمن [و آسوده] سفر کنید».
- 19
فَقَالُواْ رَبَّنَا بَٰعِدۡ بَيۡنَ أَسۡفَارِنَا وَظَلَمُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ فَجَعَلۡنَٰهُمۡ أَحَادِيثَ وَمَزَّقۡنَٰهُمۡ كُلَّ مُمَزَّقٍۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّكُلِّ صَبَّارٖ شَكُورٖ ﴿١٩﴾
اما آنان [با ناسپاسی] گفتند: «پروردگارا، میان سفرهای ما فاصلۀ بیشتری ایجاد کن [تا ارزش اسبها و شترهایمان نمایان گردد و بینوایان نتوانند همچون ثروتمندان به راحتى سفر كنند]». آنان به خویشتن ستم کردند؛ ما نیز سخت آنها را متفرق و پراکنده ساختیم و [سرگذشت] آنان را داستانی [عبرتآموز] برای دیگران قرار دادیم. به راستی که در این [ماجرا] برای هر شکیبای سپاسگزاری، نشانههایی [از قدرت الهی] است.
- 20
وَلَقَدۡ صَدَّقَ عَلَيۡهِمۡ إِبۡلِيسُ ظَنَّهُۥ فَٱتَّبَعُوهُ إِلَّا فَرِيقٗا مِّنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ ﴿٢٠﴾
و یقیناً ابلیس گمان خود را در مورد آنان به تحقق رساند؛ پس جز گروهی [اندک] از مؤمنان، [همگی] از او پیروی کردند.
- 21
وَمَا كَانَ لَهُۥ عَلَيۡهِم مِّن سُلۡطَٰنٍ إِلَّا لِنَعۡلَمَ مَن يُؤۡمِنُ بِٱلۡأٓخِرَةِ مِمَّنۡ هُوَ مِنۡهَا فِي شَكّٖۗ وَرَبُّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٍ حَفِيظٞ ﴿٢١﴾
[شیطان] بر آنان هیچ تسلطی نداشت؛ بلکه [ما میخواستیم] کسی را که به آخرت ایمان دارد، از کسی که دربارۀ آن تردید دارد مشخص کنیم؛ و پروردگارت بر هر چیزی نگهبان است.
- 22
قُلِ ٱدۡعُواْ ٱلَّذِينَ زَعَمۡتُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ لَا يَمۡلِكُونَ مِثۡقَالَ ذَرَّةٖ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَلَا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَمَا لَهُمۡ فِيهِمَا مِن شِرۡكٖ وَمَا لَهُۥ مِنۡهُم مِّن ظَهِيرٖ ﴿٢٢﴾
[ای پیامبر، به مشرکان] بگو: «کسانی را که به جای الله [یاور و شفاعتگرِ خود] میپندارید، [به فریاد] بخوانید. آنان حتی همسنگِ ذرهای در آسمانها و زمین مالک چیزی نیستند و نه در [آفرینش و تدبیر] آن دو [= زمین و آسمان] شرکتی دارند و نه او [= الله] از جانب آنان هیچ پشتیبانی دارد.
- 23
وَلَا تَنفَعُ ٱلشَّفَٰعَةُ عِندَهُۥٓ إِلَّا لِمَنۡ أَذِنَ لَهُۥۚ حَتَّىٰٓ إِذَا فُزِّعَ عَن قُلُوبِهِمۡ قَالُواْ مَاذَا قَالَ رَبُّكُمۡۖ قَالُواْ ٱلۡحَقَّۖ وَهُوَ ٱلۡعَلِيُّ ٱلۡكَبِيرُ ﴿٢٣﴾
شفاعت [هیچ کس] نزد او [= الله] سودی ندارد؛ مگر برای آن کس که [الله] به او اجازه داده باشد. [در آن روز فرشتگان از خوف و هیبت الهی ترسانند] تا آنگاه که اضطراب [و تشویش] از دلهایشان برطرف میگردد، [گروهی از آنان به گروه دیگر] میگویند: «پروردگارتان چه گفت؟» [آنان در پاسخ] میگویند: «حق را [فرمود] و او بلندمرتبۀ بزرگ است».
- 24
۞ قُلۡ مَن يَرۡزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ قُلِ ٱللَّهُۖ وَإِنَّآ أَوۡ إِيَّاكُمۡ لَعَلَىٰ هُدًى أَوۡ فِي ضَلَٰلٖ مُّبِينٖ ﴿٢٤﴾
[ای پیامبر، به مشرکان] بگو: «چه کسی از آسمانها و زمین به شما روزی میدهد؟» [در پاسخ] بگو: «الله؛ و یقیناً [یک گروه از بین] ما و شما یا بر [راهِ] هدایت است یا در گمراهى آشكار».
- 25
قُل لَّا تُسۡـَٔلُونَ عَمَّآ أَجۡرَمۡنَا وَلَا نُسۡـَٔلُ عَمَّا تَعۡمَلُونَ ﴿٢٥﴾
بگو: «[روز قیامت] شما از گناهی که ما مرتکب شدهایم بازخواست نمیشوید و ما را [نیز] به خاطر آنچه شما انجام میدهید بازخواست نمیکنند».
- 26
قُلۡ يَجۡمَعُ بَيۡنَنَا رَبُّنَا ثُمَّ يَفۡتَحُ بَيۡنَنَا بِٱلۡحَقِّ وَهُوَ ٱلۡفَتَّاحُ ٱلۡعَلِيمُ ﴿٢٦﴾
بگو: «[آن روز] پروردگارمان [همۀ] ما را گرد میآورد؛ سپس میان ما بهحق [و عدالت] داوری میکند و او داورِ داناست».
- 27
قُلۡ أَرُونِيَ ٱلَّذِينَ أَلۡحَقۡتُم بِهِۦ شُرَكَآءَۖ كَلَّاۚ بَلۡ هُوَ ٱللَّهُ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ ﴿٢٧﴾
بگو: «کسانی را که [در قدرت و تدبیر] شریک او [= الله] ساختهاید به من نشان دهید. هرگز [چنین نیست که میپندارید]؛ بلکه او الله شکستناپذیرِ حکیم است.
- 28
وَمَآ أَرۡسَلۡنَٰكَ إِلَّا كَآفَّةٗ لِّلنَّاسِ بَشِيرٗا وَنَذِيرٗا وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ ﴿٢٨﴾
[ای پیامبر،] ما تو را جز بشارتبخش و بیمدهندهای برای همۀ مردم نفرستادیم؛ اما بیشتر مردم [این حقیقت را] نمیدانند.
- 29
وَيَقُولُونَ مَتَىٰ هَٰذَا ٱلۡوَعۡدُ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ ﴿٢٩﴾
و [کافران] میگویند: «اگر راستگویید، این وعدۀ [قیامت] کی خواهد بود؟»
- 30
قُل لَّكُم مِّيعَادُ يَوۡمٖ لَّا تَسۡتَـٔۡخِرُونَ عَنۡهُ سَاعَةٗ وَلَا تَسۡتَقۡدِمُونَ ﴿٣٠﴾
بگو: «وعدهگاهتان روزی است که نه ساعتی از آن تأخیر میکنید و نه [بر آن] پیشی میگیرید».
- 31
وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَن نُّؤۡمِنَ بِهَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانِ وَلَا بِٱلَّذِي بَيۡنَ يَدَيۡهِۗ وَلَوۡ تَرَىٰٓ إِذِ ٱلظَّٰلِمُونَ مَوۡقُوفُونَ عِندَ رَبِّهِمۡ يَرۡجِعُ بَعۡضُهُمۡ إِلَىٰ بَعۡضٍ ٱلۡقَوۡلَ يَقُولُ ٱلَّذِينَ ٱسۡتُضۡعِفُواْ لِلَّذِينَ ٱسۡتَكۡبَرُواْ لَوۡلَآ أَنتُمۡ لَكُنَّا مُؤۡمِنِينَ ﴿٣١﴾
و کسانی که کفر ورزیدند میگویند: «ما هرگز به این قرآن و به آن [کتابهایی] که پیش از آن بوده است ایمان نمیآوریم». كاش مىدیدى زمانی را كه این ستمکاران در پیشگاه پروردگارشان [برای حسابرسی] نگاه داشته مىشوند [و] سخن یكدیگر را رد مىكنند [و هر یک گناه را به گردن دیگری میاندازد]. کسانی که [در دنیا] به ناتوانی کشیده شده بودند به کسانی که گردنکشی میکردند میگویند: «اگر شما نبودید، ما قطعاً ایمان مىآوردیم».
- 32
قَالَ ٱلَّذِينَ ٱسۡتَكۡبَرُواْ لِلَّذِينَ ٱسۡتُضۡعِفُوٓاْ أَنَحۡنُ صَدَدۡنَٰكُمۡ عَنِ ٱلۡهُدَىٰ بَعۡدَ إِذۡ جَآءَكُمۖ بَلۡ كُنتُم مُّجۡرِمِينَ ﴿٣٢﴾
کسانی که گردنکشی میکردند [در پاسخ به] کسانی که به ناتوانی کشیده شده بودند میگویند: «آیا ما [بودیم که] شما را از هدایت ـ پس از آنکه به سویتان آمدـ بازداشتیم؟ [هرگز؛] بلکه شما خود گناهکار [و اهل فساد] بودید».
- 33
وَقَالَ ٱلَّذِينَ ٱسۡتُضۡعِفُواْ لِلَّذِينَ ٱسۡتَكۡبَرُواْ بَلۡ مَكۡرُ ٱلَّيۡلِ وَٱلنَّهَارِ إِذۡ تَأۡمُرُونَنَآ أَن نَّكۡفُرَ بِٱللَّهِ وَنَجۡعَلَ لَهُۥٓ أَندَادٗاۚ وَأَسَرُّواْ ٱلنَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُاْ ٱلۡعَذَابَۚ وَجَعَلۡنَا ٱلۡأَغۡلَٰلَ فِيٓ أَعۡنَاقِ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْۖ هَلۡ يُجۡزَوۡنَ إِلَّا مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ﴿٣٣﴾
کسانی که به ناتوانی کشیده شده بودند به کسانی که گردنکشی میکردند میگویند: «[چنین نیست؛] بلکه نیرنگ شب و روز [شما سبب شد که از هدایت بازمانیم]؛ آنگاه که به ما دستور میدادید به الله کافر شویم و [در قدرت و عبادت] همتایانی برایش قرار دهیم». آنان هنگامی که عذاب [الهی] را میبینند، پشیمانی خود را [در دل] پنهان میکنند و ما غُل و زنجیرها را در گردن کسانی که کفر ورزیدهاند میاندازیم. آیا جز [به کیفرِ] آنچه میکردند مجازات میشوند؟
- 34
وَمَآ أَرۡسَلۡنَا فِي قَرۡيَةٖ مِّن نَّذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتۡرَفُوهَآ إِنَّا بِمَآ أُرۡسِلۡتُم بِهِۦ كَٰفِرُونَ ﴿٣٤﴾
و در هیچ شهری بیمدهندای نفرستادیم، مگر اینکه ثروتمندانِ سرکشِ آنجا گفتند: «پیامى را كه مأمور به [ابلاغ] آن شدهاید، قطعاً انكار مىكنیم».
- 35
وَقَالُواْ نَحۡنُ أَكۡثَرُ أَمۡوَٰلٗا وَأَوۡلَٰدٗا وَمَا نَحۡنُ بِمُعَذَّبِينَ ﴿٣٥﴾
آنان میگفتند: «اموال و فرزندان ما [از شما] بیشتر است و هرگز مجازات نخواهیم شد».
- 36
قُلۡ إِنَّ رَبِّي يَبۡسُطُ ٱلرِّزۡقَ لِمَن يَشَآءُ وَيَقۡدِرُ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ ﴿٣٦﴾
[ای پیامبر،] بگو: «بیتردید، پروردگارم [برای آزمایش مردم، نعمت و] روزی را بر هر کس که بخواهد، میگشاید و [یا] تنگ میگرداند؛ ولی بیشتر مردم نمیدانند».
- 37
وَمَآ أَمۡوَٰلُكُمۡ وَلَآ أَوۡلَٰدُكُم بِٱلَّتِي تُقَرِّبُكُمۡ عِندَنَا زُلۡفَىٰٓ إِلَّا مَنۡ ءَامَنَ وَعَمِلَ صَٰلِحٗا فَأُوْلَٰٓئِكَ لَهُمۡ جَزَآءُ ٱلضِّعۡفِ بِمَا عَمِلُواْ وَهُمۡ فِي ٱلۡغُرُفَٰتِ ءَامِنُونَ ﴿٣٧﴾
و اموال و فرزندانتان [فضیلتی] نیست که شما را به پیشگاهِ ما نزدیک سازد، مگر کسی که ایمان آورده و کاری شایسته انجام داده است؛ که آنان در برابر آنچه کردهاند، پاداش چند برابر دارند و در خانههای بلند بهشت، در امن و آسایشند».
- 38
وَٱلَّذِينَ يَسۡعَوۡنَ فِيٓ ءَايَٰتِنَا مُعَٰجِزِينَ أُوْلَٰٓئِكَ فِي ٱلۡعَذَابِ مُحۡضَرُونَ ﴿٣٨﴾
و كسانى كه در [دور کردنِ مردم از] آیات ما میكوشند تا [به پندار خویش] ما را درمانده کنند، آنان قطعاً در عذاب [دوزخ] احضار میشوند.
- 39
قُلۡ إِنَّ رَبِّي يَبۡسُطُ ٱلرِّزۡقَ لِمَن يَشَآءُ مِنۡ عِبَادِهِۦ وَيَقۡدِرُ لَهُۥۚ وَمَآ أَنفَقۡتُم مِّن شَيۡءٖ فَهُوَ يُخۡلِفُهُۥۖ وَهُوَ خَيۡرُ ٱلرَّٰزِقِينَ ﴿٣٩﴾
[ای پیامبر،] بگو: «بیتردید، پروردگارم [نعمت و] روزی را بر هر کس که بخواهد، میگشاید و [یا] تنگ میگرداند؛ و هر چیزی را [که در راه الله] انفاق کنید، او به جای آن [مال ـ و بهتر از آن ـ به شما] بازپس میدهد؛ و او تعالی بهترین روزیدهنده است».
- 40
وَيَوۡمَ يَحۡشُرُهُمۡ جَمِيعٗا ثُمَّ يَقُولُ لِلۡمَلَٰٓئِكَةِ أَهَٰٓؤُلَآءِ إِيَّاكُمۡ كَانُواْ يَعۡبُدُونَ ﴿٤٠﴾
و [یاد کن از] روزی که الله همۀ آنان را برمیانگیزد، آنگاه به فرشتگان میگوید: «آیا اینها شما را عبادت میکردند؟»
- 41
قَالُواْ سُبۡحَٰنَكَ أَنتَ وَلِيُّنَا مِن دُونِهِمۖ بَلۡ كَانُواْ يَعۡبُدُونَ ٱلۡجِنَّۖ أَكۡثَرُهُم بِهِم مُّؤۡمِنُونَ ﴿٤١﴾
[فرشتگان] میگویند: «تو منزّهی؛ [دوست و] کارسازِ ما تو هستی، نه آنان؛ بلکه [این مشرکان] شیاطین را عبادت میکردند و بیشتر آنان به آنها ایمان داشتند».
- 42
فَٱلۡيَوۡمَ لَا يَمۡلِكُ بَعۡضُكُمۡ لِبَعۡضٖ نَّفۡعٗا وَلَا ضَرّٗا وَنَقُولُ لِلَّذِينَ ظَلَمُواْ ذُوقُواْ عَذَابَ ٱلنَّارِ ٱلَّتِي كُنتُم بِهَا تُكَذِّبُونَ ﴿٤٢﴾
امروز هیچ یک از شما سود و زیانی برای دیگری ندارد؛ و به کسانی که [با شرک ورزیدن] به خود ستم میکردند میگوییم: «عذاب آتشی را بچشید که آن را تکذیب میکردید».
- 43
وَإِذَا تُتۡلَىٰ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتُنَا بَيِّنَٰتٖ قَالُواْ مَا هَٰذَآ إِلَّا رَجُلٞ يُرِيدُ أَن يَصُدَّكُمۡ عَمَّا كَانَ يَعۡبُدُ ءَابَآؤُكُمۡ وَقَالُواْ مَا هَٰذَآ إِلَّآ إِفۡكٞ مُّفۡتَرٗىۚ وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لِلۡحَقِّ لَمَّا جَآءَهُمۡ إِنۡ هَٰذَآ إِلَّا سِحۡرٞ مُّبِينٞ ﴿٤٣﴾
و هنگامی که آیات روشن ما بر آنان [= کافران] خوانده میشود، میگویند: «این جز مردی نیست که میخواهد شما را از آنچه پدرانتان عبادت میکردند بازدارد»؛ و [نیز] میگویند: «این [قرآن] جز دروغی بربافته نیست»؛ و کسانی که کفر ورزیدند، دربارۀ حق ـ وقتی به سویشان آمد ـ گفتند: «این [قرآن، چیزی] نیست، مگر جادویی آشکار».
- 44
وَمَآ ءَاتَيۡنَٰهُم مِّن كُتُبٖ يَدۡرُسُونَهَاۖ وَمَآ أَرۡسَلۡنَآ إِلَيۡهِمۡ قَبۡلَكَ مِن نَّذِيرٖ ﴿٤٤﴾
ما [پیش از این قرآن] هیچ کتابی به آنان [= مشرکان] ندادهایم که آن را بخوانند [و با استناد به مطالبش تو را دروغگو بدانند] و پیش از تو هیچ بیمدهندهای به سویشان نفرستادهایم.
- 45
وَكَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡ وَمَا بَلَغُواْ مِعۡشَارَ مَآ ءَاتَيۡنَٰهُمۡ فَكَذَّبُواْ رُسُلِيۖ فَكَيۡفَ كَانَ نَكِيرِ ﴿٤٥﴾
کسانی که پیش از آنان بودند [نیز پیامبران الهی را] دروغگو انگاشتند و [این در حالی است که مشرکانِ قوم تو، حتی] به یکدهمِ آنچه [از قدرت و ثروت] به آنان داده بودیم نرسیدهاند ولی [آن کافران] پیامبرانم را دروغگو انگاشتند؛ [بنگر که] کیفر من چگونه بود.
- 46
۞ قُلۡ إِنَّمَآ أَعِظُكُم بِوَٰحِدَةٍۖ أَن تَقُومُواْ لِلَّهِ مَثۡنَىٰ وَفُرَٰدَىٰ ثُمَّ تَتَفَكَّرُواْۚ مَا بِصَاحِبِكُم مِّن جِنَّةٍۚ إِنۡ هُوَ إِلَّا نَذِيرٞ لَّكُم بَيۡنَ يَدَيۡ عَذَابٖ شَدِيدٖ ﴿٤٦﴾
[ای پیامبر، به مشرکان] بگو: «من شما را فقط به یک [سخن] پند میدهم و [آن] اینکه: دو نفر دو نفر یا یک نفر یک نفر [= گروهی یا انفرادی] برای الله برخیزید، سپس [در احوال و زندگی پیامبر] بیندیشید [تا بدانید که] این همنشین شما [محمد] دیوانه نیست؛ او فقط بیمدهندهای است که پیش از [فرارسیدن] عذابی سخت، برای [هدایت] شما آمده است».
- 47
قُلۡ مَا سَأَلۡتُكُم مِّنۡ أَجۡرٖ فَهُوَ لَكُمۡۖ إِنۡ أَجۡرِيَ إِلَّا عَلَى ٱللَّهِۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ شَهِيدٞ ﴿٤٧﴾
بگو: «هر پاداشی که [برای رسالتم] از شما خواستهام، برای خودتان باشد. پاداش من جز بر [عهدۀ] الله نیست و او تعالی بر هر چیزی گواه است».
- 48
قُلۡ إِنَّ رَبِّي يَقۡذِفُ بِٱلۡحَقِّ عَلَّٰمُ ٱلۡغُيُوبِ ﴿٤٨﴾
بگو: «یقیناً پروردگارم، که دانای رازهای نهان است، حق را بر باطل فرومیافکنَد [و آن را نابود میسازد]».
- 49
قُلۡ جَآءَ ٱلۡحَقُّ وَمَا يُبۡدِئُ ٱلۡبَٰطِلُ وَمَا يُعِيدُ ﴿٤٩﴾
بگو: «حق [= اسلام] فرارسید و باطل [دیگر] نمیتواند [تأثیر و قدرت جدیدى] آغاز كند و نه [نفوذ گذشتهاش را] بازگردانَد».
- 50
قُلۡ إِن ضَلَلۡتُ فَإِنَّمَآ أَضِلُّ عَلَىٰ نَفۡسِيۖ وَإِنِ ٱهۡتَدَيۡتُ فَبِمَا يُوحِيٓ إِلَيَّ رَبِّيٓۚ إِنَّهُۥ سَمِيعٞ قَرِيبٞ ﴿٥٠﴾
بگو: «اگر [من با رساندن این پیام] گمراه شده باشم، جز این نیست که به زیان خویش گمراه شدهام و اگر هدایت یافته باشم، به سببِ آن [سخنی] است که پروردگارم بر من وحی میکند. بیتردید، او شنوا [و] نزدیک است».
- 51
وَلَوۡ تَرَىٰٓ إِذۡ فَزِعُواْ فَلَا فَوۡتَ وَأُخِذُواْ مِن مَّكَانٖ قَرِيبٖ ﴿٥١﴾
[ای پیامبر!] اگر ببینی هنگامی را که [کافران از مشاهدۀ عذاب] وحشتزده میشوند و [هیچ راهِ] گریزی نیست و آنان را از جای نزدیکی [که انتظارش را ندارند] دستگیر میکنند.
- 52
وَقَالُوٓاْ ءَامَنَّا بِهِۦ وَأَنَّىٰ لَهُمُ ٱلتَّنَاوُشُ مِن مَّكَانِۭ بَعِيدٖ ﴿٥٢﴾
و [در این حال] میگویند: «به این [قیامت] ایمان آوردیم»؛ و [اکنون که مردهاند] چگونه از جایی [چنین] دور، دسترسی [به ایمان] برایشان ممکن است؟
- 53
وَقَدۡ كَفَرُواْ بِهِۦ مِن قَبۡلُۖ وَيَقۡذِفُونَ بِٱلۡغَيۡبِ مِن مَّكَانِۭ بَعِيدٖ ﴿٥٣﴾
حال آنکه آنان پیش از این [در دنیا] آن را انکار میکردند و از دور [و بدون دانش و آگاهی،] نسبتهای ناروا [به پیامبر] میدادند.
- 54
وَحِيلَ بَيۡنَهُمۡ وَبَيۡنَ مَا يَشۡتَهُونَ كَمَا فُعِلَ بِأَشۡيَاعِهِم مِّن قَبۡلُۚ إِنَّهُمۡ كَانُواْ فِي شَكّٖ مُّرِيبِۭ ﴿٥٤﴾
و [سرانجام،] میان آنان و آنچه [از لذتهای دنیوی] که میل دارند جدایى افتاد؛ چنان كه پیش از این [نیز] با امثال [و همفكرانِ] اینان نیز چنین رفتاری شد [چرا که] یقیناً آنان [نیز نسبت به قیامت] سخت در تردید بودند.
شنیدن تلاوت سوره سبإ
اطلاعات کوتاه
- سوره:
- 34 از 114
- معنای نام:
- سبأ
- شمار آیات:
- 54
- محل نزول:
- مکه
- ترتیب نزول:
- 58
- جزء:
- 22
درباره سوره سبإ
نام سوره از مردم سبأ گرفته شده که نامشان در آیهٔ 15 آمده و در جنوب عربستان، در سرزمین یمن امروزی، زندگی میکردند. باغهای پربرکت این قوم با سیلی بزرگ (سیل عرم) که در پی ناسپاسی آنان نسبت به نعمتها فرستاده شد، ویران گردید.
سوره در مکه نازل شده و 54 آیه دارد. در مصحف در جایگاه 34 و در جزء 22 قرار دارد؛ در ترتیب نزول، سورهٔ 58 است. یکی از پنج سورهای است که با حمد خدا آغاز میشوند؛ دیگر سورهها فاتحه، انعام، کهف و فاطر هستند. نعمتهای عطاشده به حضرت داوود و حضرت سلیمان و سپاسگزاری آنان نیز در سوره بیان میشود.
زمان نزول سوره سبإ
سوره در میانهٔ دورهٔ مکه و در سالهایی نازل شد که مشرکان قیامت و رستاخیز پس از مرگ را مسخره میکردند و پیامبر (ص) را به دروغگویی یا دیوانگی متهم میساختند. بزرگان مکه به فراوانی مال و فرزند میبالیدند و آن را نشانهٔ ارزش خود نزد خدا میدانستند.
سوره در پاسخ به این رفتار، با دو نمونه نشان میدهد که نعمت نیازمند شکر است: از یک سو داوود و سلیمان که امکانات بزرگی به آنان داده شد و سپاسگزاری کردند، و از سوی دیگر مردم سبأ که در فراوانی نعمت ناسپاسی کردند و هلاک شدند. برای این سوره، سبب نزول مشخصی که در منابع به طور گسترده پذیرفته شده باشد وجود ندارد.
موضوعات سوره سبإ
سوره با حمد خدایی آغاز میشود که مالک آنچه در آسمانها و زمین است میباشد. به کسانی که میگویند قیامت نخواهد آمد یادآوری میشود که هیچ چیز، حتی به وزن ذرهای در آسمانها و زمین، از علم خدا پنهان نمیماند.
سپس بیان میشود که کوهها و پرندگان همراه حضرت داوود تسبیح میگفتند و آهن برای او نرم شد؛ و باد و جنها فرمانبردار حضرت سلیمان شدند. آشکار شدن مرگ سلیمان به وسیلهٔ کرم کوچکی که عصایش را جوید، نشان میدهد جنها غیب نمیدانند. سپس داستان مردم سبأ میآید: با آنکه سرزمینی نیکو با باغهایی در دو سوی آن و پروردگاری آمرزنده داشتند، چون روی گرداندند با سیل مجازات شدند. بیان میشود که معبودهای گرفتهشده به جای خدا مالک هیچ چیز نیستند و شفاعت تنها با اجازهٔ خدا ممکن است. تأکید میشود که پیامبر (ص) برای همهٔ انسانها بشارتدهنده و هشداردهنده فرستاده شدهاند. اعلام میشود که مال و فرزند انسان را به خدا نزدیک نمیکند، بلکه ایمان و عمل صالح نزدیککننده است. سوره با ترسیم پشیمانی منکران در روز قیامت پایان مییابد.
فضیلت سوره سبإ
دربارهٔ سورهٔ سبأ روایت صحیحی در فضیلت نقل نشده است. بنا بر روایت ترمذی از فروة بن مسیک مرادی، چون آیههای مربوط به سبأ نازل شد، یکی از صحابه پرسید که سبأ سرزمین است یا زن. پیامبر (ص) فرمود که او مردی بود که ده پسر داشت؛ شش تن از پسرانش به سمت یمن و چهار تن به سمت شام ساکن شدند. ترمذی دربارهٔ این حدیث «حسن غریب» و آلبانی «حسن صحیح» گفته است.
بخاری در تفسیر آیهٔ 23 حدیثی را آورده که در آن فرشتگان هنگامی که خداوند در آسمان حکمی را اعلام میکند، گردن مینهند و بال میزنند؛ و در تفسیر آیهٔ 46 ماجرایی را نقل میکند که پیامبر (ص) بر کوه صفا رفت و قریش را از عذابی سخت هشدار داد. روایتی که در برخی تفسیرها آمده و بنا بر آن همهٔ پیامبران در قیامت دوست کسی خواهند بود که این سوره را بخواند، از نظر محدثان ساختگی (موضوع) شمرده شده است.
توضیحات این سوره برای اپلیکیشن Yasin Suresi نوشته شده است.
تفسیر سوره سبإ
توضیح کوتاه همه آیات سوره سبإ، از ترجمه فارسی «المختصر فی تفسیر القرآن الکریم».
تفسیر آیات 1 تا 10
- 1
تمام ستایشها مخصوص الله است که آفرینش و فرمانروایی و تدبیر هرچه در آسمانها و زمین وجود دارد از آنِ او است و در آخرت نیز تمام مدح و سپاسها برای او است، و او در آفرینش و تدبیر خویش ذاتی بسیار دانا، و از احوال بندگانش بسیار آگاه است، و ذرهای از احوالشان بر او پوشیده نمیماند.
- 2
از آب و گیاهی که در زمین فرو میرود، و از گیاه و هرچه از زمین درمیآید، و از باران و فرشتگان و روزیای که از آسمان فرود میآید، و از فرشتگان و اعمال و ارواح بندگانش که در آسمان بالا میرود آگاه است، و او نسبت به بندگان مؤمن خویش بسیار مهربان، و نسبت به گناهان کسانیکه بهسوی او توبه کنند بسیار آمرزنده است.
- 3
و کسانیکه به الله کفر ورزیدند گفتند: قیامت هرگز به سراغ ما نخواهد آمد. - ای رسول- به آنها بگو: چرا به الله سوگند، بهطور قطع قیامتی که آن را تکذیب میکنید شما را فرا خواهد گرفت، اما وقت آن را جز الله نمیداند، زیرا او سبحانه از قیامت و سایر امور نهان آگاه است، و هموزن کوچکترین مورچه نه در آسمانها و نه در زمین از علم او سبحانه پنهان نمیماند، و نه کوچکتر از آن و نه بزرگتر از آن از او تعالی پنهان نمیماند، مگر اینکه در کتابی روشن مکتوب است، یعنی همان لوح محفوظ که هر چیزیکه تا روز قیامت موجود میشود در آن نوشته شده است.
- 4
الله آنچه را لازم بود در لوح محفوظ ثبت کرد تا کسانی را که به الله ایمان آوردهاند و اعمال صالح انجام دادهاند پاداش دهد. اینها که صفات مذکور را دارند مغفرتی برای گناهانشان از جانب الله برایشان است، و آنها را به خاطر گناهانشان مواخذه نمیکند، و روزیای گرامی، یعنی بهشت او تعالی در روز قیامت برایشان است.
- 5
و کسانیکه برای ابطال آیاتی که الله نازل کرده کوشیدند، و در مورد آن گفتند: سحر است، و در مورد رسول ما گفتند: کاهن، ساحر، شاعر است، برای اینها که این صفات را دارند در روز قیامت بدترین و سختترین عذاب است.
- 6
و علمای صحابه و کسانی از علمای اهل کتاب که ایمان آوردهاند گواهی میدهند وحیی که الله بهسوی تو نازل کرده همان حقیقتی است که هیچ تردیدی در آن نیست، و بهسوی راه ذاتِ شکست ناپذیری که هیچکس بر او چیره نمیشود، و در دنیا و آخرت ستودهشده است راهنمایی میکند.
- 7
و کسانیکه به الله کفر ورزیدند، از روی تعجب و تمسخرِ آنچه رسول صلی الله علیه وسلم آورد به یکدیگر گفتند: آیا مردی را به شما نشان دهیم که به شما خبر میدهد پس از اینکه مُردید و تکّهتکّه شدید زنده برانگیخته خواهید شد؟!
- 8
و گفتند: آیا این مرد بر الله دروغ بسته است که برانگیختن ما پس از مرگمان را ادعا کرده است، یا خود دیوانهای است که به آنچه حقیقتی ندارد هذیان میگوید؟ امر آنگونه که اینها گمان کردهاند نیست، بلکه نکته این است که کسانیکه به روز آخرت ایمان نمیآورند در عذاب سخت روز قیامت، و در گمراهی آشکار از حق در دنیا قرار دارند.
- 9
آیا این تکذیب کنندگان رستاخیز به آنچه از زمین در دسترسشان و به آنچه از آسمان پشت سرشان است ننگریستهاند؟ اگر فروبردن زمین از زیر پاهایشان را بخواهیم آن را از زیر پاهایشان فرو میبریم، و اگر بخواهیم قطعههایی از آسمان بر آنها فرو فرستیم بهطور قطع آنها را بر سرشان فرو خواهیم فرستاد، همانا در این امر نشانهای قاطع است برای هر بندهای که بسیار بهسوی طاعت پروردگارش بازمیگردد و با آن بر قدرت الله راهنمایی میشود، زیرا کسیکه بر این کار توانا باشد بر برانگیختن شما پس از مرگتان و متلاشیشدن بدنهایتان توانا است.
- 10
و به راستی نبوت و پادشاهی را به داود بخشيديم، و به کوه ها و پرندگان گفتیم: ای کوه ها و پرندگان، همراه با داود تسبیح بگویید، و آهن را برای او نرم کردیم تا با آن هر ابزاری که می خواست، بسازد.
تفسیر آیات 11 تا 20
- 11
که - ای داود- زرههایی فراخ که جنگجویانت را در برابر نیروی دشمنشان محافظت میکند بساز، و میخها را مناسب حلقهها قرار بده یعنی نه آنها را نازک بساز که در حلقهها قرار نگیرد، و نه کلفت که در حلقهها وارد نشود، و عمل صالح انجام دهید، زیرا من آنچه را انجام میدهید میبینم، و ذرهای از اعمال شما بر من پوشیده نمیماند، و بهزودی شما را در قبال آن جزا خواهم داد.
- 12
و باد را برای سلیمان پسر داود علیهما السلام رام کردیم، که صبحگاه مسیر یک ماه، و شامگاه مسیر یک ماه را میپیمود، و چشمۀ مس را برایش روان کردیم تا آنچه میخواهد از مس بسازد، و از میان جنها کسانی را رام او کردیم که به امر پروردگارش در برابر او کار میکردند، و به هر یک از جنها که از کاری که او را به آن امر کرده بودیم سر باز میزد از عذاب آتش شعلهور میچشاندیم.
- 13
این جنها آنچه را سلیمان علیه السلام میخواست برایش میساختند: مساجد برای نماز، و کاخها و مجسمههایی که میخواست، و ظرفهایی که میخواست؛ مانند حوضهای بزرگ آب، و دیگهای آشپزی ثابت که بهسبب بزرگیشان تکان نمیخوردند. و به آنها گفتیم: - ای خاندان داود- از الله در قبال نعمتهایی که به شما ارزانی داشته سپاسگزاری کنید، و از میان بندگان من شمار اندکی در قبال نعمتهایی که به آنها بخشیدهام از من سپاسگزاری میکنند.
- 14
و هنگامیکه مرگ را برای سلیمان علیه السلام مقدر کردیم، کسی جنها را از اینکه سلیمان علیه السلام مرده است آگاه نکرد مگر موریانههایی که عصایش را که بر آن تکیه زده بود میخوردند، و وقتی فرو افتاد برای جنها مشخص شد که آنها غیب نمیدانند؛ زیرا اگر غیب میدانستند در عذابی که برایشان خوارکننده بود نمیماندند، یعنی چون گمان میکردند سلیمان علیه السلام زنده است و آنها را نظارت میکند کارهای سخت و طاقتفرسا را برای او انجام میدادند.
- 15
بهطور قطع برای قبیلۀ سبأ در محل سکونتشان که در آن اقامت داشتند نشانهای آشکار بر قدرت الله و نعمتبخشی او تعالی بر آنها بود؛ یعنی دو باغ: یکی در سمت راست، و دیگری در سمت چپ، و به آنها گفتیم: از روزی پروردگارتان بخورید، و در برابر نعمتهایش از او سپاسگزاری کنید؛ این است شهری خوش و پاکیزه، و الله پروردگاری است که گناهان کسی را که بهسوی او توبه کند میآمرزد.
- 16
اما از سپاسگزاری الله و ایمان به رسولانش روی گرداندند، پس آنها را با تبدیل نعمتهایشان به عقوبت مجازات کردیم، و سیلی نابودگر بر آنها فرستادیم که سدشان را خراب کرد و مزرعههایشان را غرق ساخت، و دو باغ مُثمر آنها را به دو باغ با میوۀ تلخ، و درخت شورِگز غیر مثمر، و اندکی درخت سدر تبدیل کردیم.
- 17
این تبدیل- که وقتی صاحب نعمتها بودند حاصل شد- بهسبب کفر و رویگردانی آنها از شکر نعمتها بود، و با این عذاب سخت، جز کسانی را که نعمتهای الله را انکار کنند و از او سبحانه ناسپاسی کنند مجازات نمیکنیم.
- 18
و در میان اهالی سبأ در یمن و شهرهای شام که در آنها برکت نهادیم شهرهایی نزدیک به هم قرار دادیم، و گردش در میان آنها را به گونهای مقدر کردیم که بدون مشقت از شهری به شهر دیگر مسافرت میکردند تا به شام میرسیدند، و به آنها گفتیم: آنچه خواستید شب یا روز در امنیت از دشمن و گرسنگی و تشنگی در آنها بگردید.
- 19
اما از این نعمت الله که مسافتها را برایشان نزدیک کرده بود ناسپاسی کردند، و گفتند: پروردگارا با برداشتن این شهرها، میان سفرهایمان فاصله بینداز تا رنج سفر را بچشیم، و امتیاز شترهای سواری دهندهمان آشکار گردد، و با ناسپاسی نعمت الله و رویگردانی از شکر او تعالی و حسادت ورزیدن به فقرایشان بر خود ستم کردند. پس آنها را موضوع سخنان قصهها گردانیدیم که آیندگان در مورد آنها با یکدیگر سخن میگفتند، و آنها را سخت در شهرها تار و مار کردیم، بهگونهای که نمیتوانستند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند، بهراستیکه در این امر- یعنی نعمتبخشی بر اهالی سبأ و سپس گرفتن انتقام از آنها بهسبب کفر و ناسپاسیشان- پندی است برای هرکس که بر طاعت الله و از نافرمانی او و در برابر مصیبت شکیبایی میکند، و شکر نعمتهایی را که الله بر او ارزانی داشته است به جای میآورد.
- 20
و بهطور قطع ابلیس این گمان خود را که میتواند آنها را بفریبد و از حق گمراه سازد در مورد آنها عملی کرد، و در کفر و گمراهی از او پیروی کردند، جز گروهی از مؤمنان که با پیروی نکردن از ابلیس او را نومید کردند.
تفسیر آیات 21 تا 30
- 21
و ابلیس هيچ گونه تسلّطى بر آنان نداشت تا به زور گمراهشان کند، بلکه فقط گناهان را برایشان می آراست و آنان را فریب می داد. مگر برای آشکار ساختن حال كسى که به آخرت و جزای آن ايمان دارد و کسی که درباره ی آن متردد است، به او اجازه ی فریب دادن، دادیم. -ای پیامبر- پروردگارت حافظ و نگهبان همه چیز است، اعمال بندگانش را حفظ و ثبت می کند، و در برابر آن سزا و پاداششان خواهد داد.
- 22
- ای رسول- به این مشرکان بگو: کسانی را که گمان میکنید آنها به جای الله معبودهایتان هستند صدا بزنید تا به شما سود برسانند یا آسیب را از شما بزدایند، اما آنها هموزن ذرهای نه در آسمانها و نه در زمین مالک نیستند، و در آن هیچ شراکتی با الله ندارند، الله هیچ دستیاری ندارد که به او یاری رساند، زیرا او تعالی از شریکان و دستیاران بینیاز است.
- 23
شفاعت نزد او سبحانه سود نمیرساند مگر برای کسیکه به او اجازه دهد. الله در شفاعت اجازه نمیدهد مگر برای کسیکه از او راضی باشد؛ بهسبب عظمت الله وقتی در آسمان سخن میگوید فرشتگان برای فرمانبرداری از سخن او تعالی بالهایشان را بر هم میزنند تا وقتی وحشت از دلهایشان برطرف میشود به جبرئیل علیه السلام میگویند: پروردگارتان چه فرمود؟ جبرئیل علیه السلام میگوید: حقیقت را فرمود، و او به ذات و قدرت خویش بلندمرتبه است، و ذات بسیار بزرگی است که همهچیز پایینتر از او قرار دارند.
- 24
-ای پیامبر- به این مشرکان بگو: چه کسی شما را از آسمان به وسیله نازل کردن باران، و از زمین به وسیله ی رویاندن محصولات، کشتزارها و میوه ها و غير اين، روزی می دهد؟ بگو: پروردگار است که شما را به وسیله ی آن روزی می دهد، و بدون شک یکی از ما و شما بر هدايت، و دیگری در گمراهى آشكار از راه درست، می باشد، پس یکی از ما بدون شک چنین است، قطعاً مؤمنان همان هدایت یافتگان و مشرکان همان گمراهانند.
- 25
- ای رسول- به آنها بگو: در روز قیامت شما در مورد گناهانی که ما مرتکب شدهایم بازخواست نخواهید شد، و ما نیز در مورد آنچه شما انجام میدادید بازخواست نخواهیم شد.
- 26
به آنها بگو: الله ما و شما را در روز قیامت جمع میکند، سپس به عدالت میان ما و شما داوری میکند، آنگاه حقگو را از یاوهگو مشخص میسازد و او داوری است که به عدالت قضاوت میکند، و از موضوعی که به آن داوری میکند آگاه است.
- 27
- ای رسول- به آنها بگو: کسانی را که شریکانی برای الله قرار دادهاید و آنها را در عبادت با او تعالی شریک میگردانید به من نشان دهید. هرگز، امر چنین نیست که شما تصور کردید که او شریکانی دارد، بلکه او، الله یعنی همان ذات شکست ناپذیری است که هیچکس بر او چیره نمیشود، و در آفرینش و تقدیر و تدبیرش بسیار دانا است.
- 28
و - ای رسول- ما تو را نفرستادیم جز برای تمام مردم، مژده دهندۀ پرهیزگاران به اینکه بهشت برایشان است، و ترسانندۀ کافران و بدکاران از جهنم؛ اما بیشتر مردم این موضوع را نمیدانند، زیرا اگر از این امر آگاه بودند تو را تکذیب نمیکردند.
- 29
و مشرکان با درخواست تعجیل در عذابی که با آن تهدید میشوند میگویند: این وعدۀ عذاب چه زمانی است اگر در این ادعا که حقیقت است راستگو هستید؟
- 30
- ای رسول- به این درخواست کنندگان تعجیل در عذاب بگو: برای شما میعادِ روزی مشخص است، که نه میتوانید لحظهای از آن پس روید، و نه میتوانید لحظهای از آن پیش افتید، و آن روز همان روز قیامت است.
تفسیر آیات 31 تا 40
- 31
و کسانیکه به الله کفر ورزیدند گفتند: به این قرآن که محمد ادعا میکند بر او نازل شده است هرگز ایمان نخواهیم آورد، و هرگز به کتابهای آسمانی پیشین ایمان نخواهیم آورد، و - ای رسول- کاش ستمکاران محبوس نزد پروردگارشان در روز قیامت برای حسابرسی را میدیدی، که با یکدیگر سخن میگویند، و هر یک از آنها مسئولیت و سرزنش را بر دیگری میافکند. پیروانِ زیردست به سرانشان که آنها را در دنیا ضعیف و ناتوان یافتند میگویند: اگر شما ما را گمراه نکرده بودید، بهطور قطع ما به الله و رسولانش ایمان میآوردیم.
- 32
و پیشوایان که از حق تکبر ورزیدند به پیروان که آنها را زیردست خویش قرار داده بودند میگویند: آیا ما شما را از هدایتی که محمد برایتان آورد بازداشتیم؟! خیر، بلکه شما خودتان گمراه و فاسد و فسادکار بودید.
- 33
و پیروان ستمدیده به سران مستکبر خود گفتند: بلکه نیرنگ شب و روز شما بود که ما را از هدایت بازداشت، آنگاه که ما را به کفر ورزيدن به الله و عبادت مخلوقاتش فرمان می دادید، و هنگامی که عذاب را مشاهده کرده و یقین پیدا کردند که عذاب داده می شوند؛ پشیمانی خود را از کفر ورزيدنشان در دنیا، پنهان می کنند. غل و زنجيرها را به گردن كافران مى اندازيم، و تنها به خاطر عبادت غیر الله و ارتکاب گناهانی که در دنیا انجام می دادند؛ این گونه مجازات داده می شوند.
- 34
و در هیچ شهری رسولی که آنها را از عذاب الله میترساند نفرستادیم مگر اینکه افراد مُرَفَّه صاحب قدرت و مقام و مال آنجا گفتند: - ای رسولان- به آنچه که شما با آن فرستاده شدهاید کافر هستیم.
- 35
و این صاحبان مقام، شادمان و مفتخر میگفتند: ما اموال و فرزندان زیادی داریم، و این ادعای شما که ما عذاب میشویم دروغ است، زیرا ما نه در دنیا و نه در آخرت عذاب نخواهیم شد.
- 36
- ای رسول- به اینها که به نعمتهایی که به آنها داده شده است مغرور هستند بگو: پروردگارم به منظور آزمایش، برای هرکس بخواهد رزق و روزی را میگشاید که آیا سپاسگزاری میکند یا کفر میورزد، و آن را برای آزمایشِ هرکس بخواهد تنگ میگرداند که آیا شکیبایی میکند یا خشم میگیرد؟ اما بیشتر مردم نمیدانند که الله حکیم است؛ و هیچ کاری را جز از روی حکمتی کامل و فراگیر مُقَدّر نمیکند؛ فرقی ندارد که کسی از این حکمت آگاه باشد یا نباشد.
- 37
و نه اموالتان و نه فرزندانتان که به آنها افتخار میکنید آن چیزی نیستند که شما را به رضایت الله برسانند، اما هرکس به الله ایمان آورد و عمل صالح انجام دهد به پاداشی مضاعف دست مییابد؛ یعنی اموال، او را با انفاق در راه الله، و فرزندان با دعا برایش او را به الله نزدیک میسازند، اینها که مؤمن هستند و اعمال صالح انجام میدهند پاداشی دو برابر نیکیهایی که انجام دادهاند دارند، و در منازلی بلند از بهشت از هرگونه عذاب و مرگ و قطع نعمتها که آنها را میترسانند ایمن و آسوده خاطر هستند.
- 38
و کافران که نهایت تلاش خویش را در بازداشتن مردم از آیات ما به خرج میدهند و در تحقق اهدافشان میکوشند همان زیانکاران در دنیا و عذاب شدگان در آخرت هستند.
- 39
- ای رسول- بگو: همانا پروردگارم رزق و روزی را برای هر یک از بندگانش که بخواهد میگشاید، و آن را برای هر یک از آنها که بخواهد تنگ میگرداند، و آنچه در راه الله انفاق کنید، الله عوض آن را در دنیا با دادن چیزی بهتر از آن، و در آخرت با دادن پاداشی بزرگ برایتان میدهد، و الله سبحانه بهترین روزی دهندگان است، پس هرکس خواهان رزق و روزی است باید به او سبحانه روی آورد.
- 40
و -ای رسول- روزی را به یاد آور که الله همگی آنها را گرد میآورد، سپس او سبحانه برای توبیخ و سرزنش مشرکان به فرشتگان میگوید: آیا اینها بودند که در زندگی دنیا شما را به جای الله عبادت میکردند؟
تفسیر آیات 41 تا 50
- 41
فرشتگان میگویند: پاک و منزّه هستی! به جای آنها، تو دوست و کارساز ما هستی، و هیچ دوستیای میان ما و آنها نیست، بلکه این مشرکان شیاطین را عبادت میکردند؛ شیاطین اینگونه برایشان مجسم میکردند که فرشتگانی هستند پس آنها را به جای الله عبادت میکردند، و بیشترشان به آنها ایمان داشتند.
- 42
در روز حشر و حسابرسی، معبودها مالک هیچ سود و زیانی برای کسانیکه در دنیا آنها را به جای الله عبادت میکردند نیستند، و به کسانیکه با کفر و گناهان، به خودشان ستم کردهاند میگوییم: عذاب جهنم که آن را در دنیا تکذیب میکردید بچشید.
- 43
و هرگاه آیات روشن و بدون ابهام ما که بر رسولمان نازل شده است، به این مشرکان تکذیب کننده خوانده میشود میگویند: این مردی که آنها را آورده، کسی نیست جز مردی که میخواهد شما را از آنچه پدرانتان بر آن بودند بازدارد، و میگویند: این قرآن، چیزی نیست جز دروغی که آن را بر الله بسته است، و کسانیکه به الله کفر ورزیدند به قرآن وقتی از جانب الله نزدشان آمد گفتند: این جز سحری آشکار نیست؛ چون میان مرد و همسر، و پسر و پدر جدایی میاندازد.
- 44
و ما کتابهایی که بخوانند به آنها نداده بودیم تا آنها را راهنمایی کند به اینکه قرآن دروغی است که محمد صلی الله علیه وسلم آن را ساخته است، و -ای رسول- پیش از فرستادن تو، رسولی که آنها را از عذاب الله بترساند نزدشان نفرستادهایم.
- 45
و امت های پیشین مانند عاد، ثمود و قوم لوط (پیامبران را) تکذیب کردند، و مشرکانِ قوم تو، به یک دهم قدرت، نیرو، مال و تعداد امت های پیشین نرسیده اند، هر یک از آنان پیامبرشان را تکذیب کردند، پس مال، قدرت و تعدادشان به آنان سودی نرسانید و عذاب من بر آنان واقع شد. پس -ای پیامبر- بنگر هشدار و عذاب من چگونه بود.
- 46
- ای رسول- به این مشرکان بگو: من شما را فقط به یک خصلت راهنمایی و نصیحت میکنم؛ و آن اینکه خالی از هوس، فقط برای الله سبحانه بپاخیزید، دو نفر دو نفر یا به تنهایی؛ سپس در سیرت همنشینِ خویش، و عقل و راستگویی و امانتداریاش که بر آن واقف هستید، بیندیشید؛ تا برایتان مشخص شود او صلی الله علیه وسلم دیوانه نیست. او کسی نیست جز ترسانندۀ شما از عذابی سخت؛ اگر از شرک برای الله بهسوی او تعالی توبه نکنید.
- 47
- ای رسول- به این مشرکان تکذیب کننده بگو: من در قبال هدایت و خیری که برایتان آوردم هیچ پاداش یا مزدی - به فرض وجود آن- از شما نمیخواهم، و برای خودتان باشد، پاداش من جز بر الله به تنهایی نیست، و او سبحانه بر همه چیز گواه است، و گواهی میدهد که من به شما ابلاغ کردم، و بر اعمالتان گواهی میدهد، و جزای آن را به شما میرساند.
- 48
- ای رسول- بگو: به یقین پروردگارم حق را بر باطل مسلط میکند و باطل را از بین میبرد، و او دانای امور نهان است، و ذرهای نه در آسمانها و نه در زمین، و نه اعمال بندگانش بر او پوشیده نمیماند.
- 49
- ای رسول- به این مشرکان تکذیب کننده بگو: حق یعنی اسلام آمد، و باطل که هیچ اثر یا نیرویی از او پدیدار نیست و به تاثیرگذاریاش بازنمیگردد از بین رفت.
- 50
- ای رسول- به این مشرکان تکذیب کننده بگو: اگر در آنچه به شما ابلاغ میکنم از حق گمراه شوم زیان گمراهی من فقط به خودم بازمیگردد، و ذرهای از آن به شما نمیرسد، و اگر بهسبب آنچه پروردگارم سبحانه به من وحی میکند بهسوی حق هدایت شوم، بهراستیکه او تعالی سخنان بندگانش را میشنود، و ذات نزدیکی است که شنیدن سخنانم بر او دشوار نیست.
تفسیر آیات 51 تا 54
- 51
و -ای رسول- کاش ببینی آنگاه که این تکذیب کنندگان وقتی عذاب روز قیامت را ببینند به وحشت میافتند، و نه هیچ راه فراری از آنجا دارند، و نه هیچ پناهگاهی که به آن روی آورند، در ابتدای امر از مکانی نزدیک و سهلالوصول گرفتار میشوند، اگر این صحنه را ببینی به تحقیق که امری شگفت دیدهای.
- 52
و آنگاه که مقصدشان را ببینند میگویند: به روز قیامت ایمان آوردیم، و چگونه میتوانند ایمان بیاورند و به آن چنگ بزنند درحالیکه بهسبب خروج از سرای دنیا که سرای عمل است نه سرای جزا، به سرای آخرت که سرای جزا است نه سرای عمل، از مکان پذیرش ایمان دور شدهاند؟!
- 53
و چگونه به آنان توفیق ایمان آوردن داده شود یا از آنان پذیرفته شود، در حالی که در دنیا کفر ورزیده اند، و با گمان، بدور از حقیقت سخن می گفتند، مانند اين سخنشان که پیامبر -صلی الله علیه وسلم- ساحر، کاهن، و شاعر است؟!
- 54
این تکذیب کنندگان از رسیدن به خوشیهای دنیا که میخواهند، و توبه از کفر و نجات از جهنم، و بازگشت به زندگی دنیا محروم میشوند، چنانکه امثالشان از میان امتهای تکذیب کنندۀ پیش از آنها، از این امور محروم شدند بهسبب اینکه در توحید و یگانگی الله و ایمان به رستاخیز که رسولانشان آوردند، شکی کفرانگیز داشتند.
پرسشهای رایج درباره سوره سبإ
سوره سبإ چند آیه دارد؟
سوره سبإ 54 آیه دارد.
سبإ به چه معناست؟
سبإ به معنای «سبأ» است.
سوره سبإ مکی است یا مدنی؟
سوره سبإ سورهای مکی است که در مکه نازل شد. این سوره در ترتیب نزول، 58مین سوره است.
سوره سبإ در کدام جزء قرآن است؟
سوره سبإ در جزء 22 است.
سوره سبإ چندمین سوره قرآن است؟
سوره سبإ 34مین سوره قرآن است و پس از سوره أحزاب و پیش از سوره فاطر قرار دارد.
آیا میتوانم تلاوت سوره سبإ را اینجا بشنوم؟
بله. پخشکننده زیر آیات، سوره سبإ را با صدای 9 قاری مشهور دارد؛ هنگام پخش، آیهای که تلاوت میشود در فهرست آیات مشخص میشود.
اپلیکیشن سوره یس
یس و تمام قرآن را با ترجمه به 11 زبان بخوانید، تلاوت آیه به آیه را با صدای 9 قاری بشنوید و نشانههایتان را در گوشی خود نگه دارید.