سوره 35 از 114 · جزء 22
سوره فاطر
45 آیه · مکی · ترتیب نزول: 43مین
سورهٔ فاطر در مکه نازل شده و 45 آیه دارد. قدرت و رحمت خدایی را بیان میکند که آسمانها و زمین را از نیستی آفریده است و از نیاز انسان به او سخن میگوید.
سوره فاطر به عربی با ترجمه فارسی
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
به نام الله بخشندۀ مهربان
- 1
ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ جَاعِلِ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةِ رُسُلًا أُوْلِيٓ أَجۡنِحَةٖ مَّثۡنَىٰ وَثُلَٰثَ وَرُبَٰعَۚ يَزِيدُ فِي ٱلۡخَلۡقِ مَا يَشَآءُۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ ﴿١﴾
سپاس [و ستایش] از آنِ الله - آفرینندۀ آسمانها و زمین- است؛ [پروردگاری که] فرشتگان را با بالهای دوگانه و سهگانه و چهارگانه، فرستادگان [خویش به سوی مردم] قرار داد [و] هر چه بخواهد در آفرینش میافزاید. بیتردید، الله بر هر چیزی تواناست.
- 2
مَّا يَفۡتَحِ ٱللَّهُ لِلنَّاسِ مِن رَّحۡمَةٖ فَلَا مُمۡسِكَ لَهَاۖ وَمَا يُمۡسِكۡ فَلَا مُرۡسِلَ لَهُۥ مِنۢ بَعۡدِهِۦۚ وَهُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ ﴿٢﴾
هر [بخشایش و] رحمتی که الله برای مردمان بگشاید، هیچ بازدارندهای برایش نیست و هر چه را بازگیرد، فرستندهای پس از او وجود ندارد؛ و او تعالی شکستناپذیرِ حکیم است.
- 3
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱذۡكُرُواْ نِعۡمَتَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡۚ هَلۡ مِنۡ خَٰلِقٍ غَيۡرُ ٱللَّهِ يَرۡزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِۚ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۖ فَأَنَّىٰ تُؤۡفَكُونَ ﴿٣﴾
ای مردم، نعمت الله را بر خود به یاد آورید. آیا آفرینندهای جز الله هست که شما را از آسمان و زمین روزی دهد؟ هیچ معبودی جز او نیست؛ پس چگونه [از حق] منحرف میشوید؟
- 4
وَإِن يُكَذِّبُوكَ فَقَدۡ كُذِّبَتۡ رُسُلٞ مِّن قَبۡلِكَۚ وَإِلَى ٱللَّهِ تُرۡجَعُ ٱلۡأُمُورُ ﴿٤﴾
[ای پیامبر،] اگر مشرکان تو را دروغگو میانگارند [غمگین نباش؛ زیرا] پیامبران پیش از تو را [نیز] دروغگو انگاشتند و [سرانجام، همۀ] کارها به الله بازگردانده میشود.
- 5
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنَّ وَعۡدَ ٱللَّهِ حَقّٞۖ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ ٱلۡحَيَوٰةُ ٱلدُّنۡيَا وَلَا يَغُرَّنَّكُم بِٱللَّهِ ٱلۡغَرُورُ ﴿٥﴾
ای مردم، یقیناً وعدۀ الله [در مورد قیامت] حق است؛ پس [هوشیار باشید که لذتهای] زندگی دنیا شما را نفریبد و [شيطانِ] فريبنده شما را نسبت به [تأخیر در عذاب و شکیباییِ] الله فریب ندهد.
- 6
إِنَّ ٱلشَّيۡطَٰنَ لَكُمۡ عَدُوّٞ فَٱتَّخِذُوهُ عَدُوًّاۚ إِنَّمَا يَدۡعُواْ حِزۡبَهُۥ لِيَكُونُواْ مِنۡ أَصۡحَٰبِ ٱلسَّعِيرِ ﴿٦﴾
بیتردید، شیطان دشمن شماست؛ شما نیز او را دشمن [خود] گیرید. جز این نیست که او پیروانش را [به کفر] میخواند تا از اهل آتش باشند.
- 7
ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَهُمۡ عَذَابٞ شَدِيدٞۖ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ لَهُم مَّغۡفِرَةٞ وَأَجۡرٞ كَبِيرٌ ﴿٧﴾
کسانی که کفر ورزیدهاند عذابی سخت [در پیش] دارند و کسانی که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته انجام دادهاند آمرزش و پاداشی بزرگ [در انتظار] دارند.
- 8
أَفَمَن زُيِّنَ لَهُۥ سُوٓءُ عَمَلِهِۦ فَرَءَاهُ حَسَنٗاۖ فَإِنَّ ٱللَّهَ يُضِلُّ مَن يَشَآءُ وَيَهۡدِي مَن يَشَآءُۖ فَلَا تَذۡهَبۡ نَفۡسُكَ عَلَيۡهِمۡ حَسَرَٰتٍۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمُۢ بِمَا يَصۡنَعُونَ ﴿٨﴾
آیا کسی که کردار زشتش در نظرش آراسته گشته است و آن را نیکو میبیند [همچون مؤمن حقیقتبین است]؟ بیتردید، الله هر کس را که بخواهد گمراه میسازد و هر کس را که بخواهد هدایت میکند؛ پس [ای پیامبر،] جانت به خاطر حسرتهایی که بر [گمراهیِ] آنان میخوری، از بین نرود. بیتردید، الله به آنچه انجام میدهند آگاه است.
- 9
وَٱللَّهُ ٱلَّذِيٓ أَرۡسَلَ ٱلرِّيَٰحَ فَتُثِيرُ سَحَابٗا فَسُقۡنَٰهُ إِلَىٰ بَلَدٖ مَّيِّتٖ فَأَحۡيَيۡنَا بِهِ ٱلۡأَرۡضَ بَعۡدَ مَوۡتِهَاۚ كَذَٰلِكَ ٱلنُّشُورُ ﴿٩﴾
الله است که بادها را روانه میکند و [آنها نیز] ابری را برمیانگیزند؛ سپس ما آن [ابر] را به سوی سرزمینی [خشک و] مرده میفرستیم و به [وسیلۀ] آن، زمین را ـ پس از خشکی و خزانش ـ زنده میکنیم. برانگیختن [مردگان از قبرها نیز] چنین است.
- 10
مَن كَانَ يُرِيدُ ٱلۡعِزَّةَ فَلِلَّهِ ٱلۡعِزَّةُ جَمِيعًاۚ إِلَيۡهِ يَصۡعَدُ ٱلۡكَلِمُ ٱلطَّيِّبُ وَٱلۡعَمَلُ ٱلصَّٰلِحُ يَرۡفَعُهُۥۚ وَٱلَّذِينَ يَمۡكُرُونَ ٱلسَّيِّـَٔاتِ لَهُمۡ عَذَابٞ شَدِيدٞۖ وَمَكۡرُ أُوْلَٰٓئِكَ هُوَ يَبُورُ ﴿١٠﴾
هر کس سربلندی [دنیا و آخرت را] میخواهد، [بداند که] سربلندی همه از آنِ الله است. گفتار پاک [و ذکر الهی] به سویش اوج میگیرد و کردار شایسته، آن [گفتار] را بالا میبرد؛ و کسانی که زشتیها [و گناهان] را دسیسهچینی میکنند، عذاب سختی [در پیش] دارند و [نقشه و] نیرنگشان نابود میگردد.
- 11
وَٱللَّهُ خَلَقَكُم مِّن تُرَابٖ ثُمَّ مِن نُّطۡفَةٖ ثُمَّ جَعَلَكُمۡ أَزۡوَٰجٗاۚ وَمَا تَحۡمِلُ مِنۡ أُنثَىٰ وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلۡمِهِۦۚ وَمَا يُعَمَّرُ مِن مُّعَمَّرٖ وَلَا يُنقَصُ مِنۡ عُمُرِهِۦٓ إِلَّا فِي كِتَٰبٍۚ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرٞ ﴿١١﴾
و الله شما را از خاکی آفرید، سپس از نطفهای؛ سپس شما را جفتها[ی یکدیگر] قرار داد. هیچ [جاندارِ] مادهای باردار نمیشود و زایمان نمیکند، مگر با دانش [و آگاهیِ] او تعالی؛ و هیچ [جاندارِ] کهنسالی عمر طولانی نمیکند و از عمرش کاسته نمیگردد، مگر آنکه در کتابی [= لوح محفوظ] ثبت است. به راستی که این کار برای الله آسان است.
- 12
وَمَا يَسۡتَوِي ٱلۡبَحۡرَانِ هَٰذَا عَذۡبٞ فُرَاتٞ سَآئِغٞ شَرَابُهُۥ وَهَٰذَا مِلۡحٌ أُجَاجٞۖ وَمِن كُلّٖ تَأۡكُلُونَ لَحۡمٗا طَرِيّٗا وَتَسۡتَخۡرِجُونَ حِلۡيَةٗ تَلۡبَسُونَهَاۖ وَتَرَى ٱلۡفُلۡكَ فِيهِ مَوَاخِرَ لِتَبۡتَغُواْ مِن فَضۡلِهِۦ وَلَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ ﴿١٢﴾
و آن دو دریا یکسان نیستند: این یکی شیرین و خوشگوار است و نوشیدنش گواراست و آن یکی شور و تلخ است؛ و از [صیدِ] هر یک گوشتی تازه میخورید و زیورى [همچون مروارید و مرجان از اعماقش] بیرون مىآورید که آنها را بر تن میکنید؛ و کشتیها را در آن دریا مىبینى كه [سینه امواج را] مىشكافند تا از بخشایش او [روزی خود را] بجویید؛ باشد كه شکر به جای آورید.
- 13
يُولِجُ ٱلَّيۡلَ فِي ٱلنَّهَارِ وَيُولِجُ ٱلنَّهَارَ فِي ٱلَّيۡلِ وَسَخَّرَ ٱلشَّمۡسَ وَٱلۡقَمَرَۖ كُلّٞ يَجۡرِي لِأَجَلٖ مُّسَمّٗىۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمۡ لَهُ ٱلۡمُلۡكُۚ وَٱلَّذِينَ تَدۡعُونَ مِن دُونِهِۦ مَا يَمۡلِكُونَ مِن قِطۡمِيرٍ ﴿١٣﴾
[الله] شب را در روز درمیآورد و روز را در شب درمیآورد [و اینچنین بر طول هر یک میافزاید] و خورشید و ماه را به خدمت [انسان] گماشت که هر یک تا زمانی معیّن [در مدار خود] در حرکت باشند. این است الله ـ پروردگار شما؛ فرمانروایی از آنِ اوست و کسانی را که به جای او [به یاری و دعا] میخوانید، [در برابر او تعالی چنان فقیرند که حتی] مالکِ پوست [نازک روی] هستۀ خرمایی نیستند.
- 14
إِن تَدۡعُوهُمۡ لَا يَسۡمَعُواْ دُعَآءَكُمۡ وَلَوۡ سَمِعُواْ مَا ٱسۡتَجَابُواْ لَكُمۡۖ وَيَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ يَكۡفُرُونَ بِشِرۡكِكُمۡۚ وَلَا يُنَبِّئُكَ مِثۡلُ خَبِيرٖ ﴿١٤﴾
اگر آنان را [به یاری و دعا] بخوانید، صدایتان را نمیشنوند و [به فرض محال] اگر بشنوند، پاسختان را نمیدهند و روز قیامت از شرک شما بیزاری میجویند؛ و [ای پیامبر،] هیچ کس همچون [پروردگارِ] آگاه، تو را [از حقایق] خبردار نمیسازد.
- 15
۞ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ أَنتُمُ ٱلۡفُقَرَآءُ إِلَى ٱللَّهِۖ وَٱللَّهُ هُوَ ٱلۡغَنِيُّ ٱلۡحَمِيدُ ﴿١٥﴾
ای مردم، [همۀ] شما به الله نیازمندید و [تنها] الله است که بینیازِ ستوده است.
- 16
إِن يَشَأۡ يُذۡهِبۡكُمۡ وَيَأۡتِ بِخَلۡقٖ جَدِيدٖ ﴿١٦﴾
اگر بخواهد، شما را [از میان] میبَرد و آفرینشی جدید [به جایتان پدید] میآورد.
- 17
وَمَا ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ بِعَزِيزٖ ﴿١٧﴾
و [انجام] این کار برای الله دشوار نیست.
- 18
وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٞ وِزۡرَ أُخۡرَىٰۚ وَإِن تَدۡعُ مُثۡقَلَةٌ إِلَىٰ حِمۡلِهَا لَا يُحۡمَلۡ مِنۡهُ شَيۡءٞ وَلَوۡ كَانَ ذَا قُرۡبَىٰٓۗ إِنَّمَا تُنذِرُ ٱلَّذِينَ يَخۡشَوۡنَ رَبَّهُم بِٱلۡغَيۡبِ وَأَقَامُواْ ٱلصَّلَوٰةَۚ وَمَن تَزَكَّىٰ فَإِنَّمَا يَتَزَكَّىٰ لِنَفۡسِهِۦۚ وَإِلَى ٱللَّهِ ٱلۡمَصِيرُ ﴿١٨﴾
و هیچ گناهکاری بارِ گناه دیگری را به دوش نمیگیرد و اگر [شخص] گرانباری، [دیگری را] برای حمل بار [گناهان] خویش فرا بخواند، [چیزی از آن بار] برداشته نمیشود؛ هر چند که او خویشاوند [نزدیکش] باشد. [ای پیامبر،] جز این نیست که تو فقط به کسانی هشدار میدهی که در نهان از [مجازات] پروردگارشان میترسند و نماز برپا میدارند. هر کس [از گناهان] پاک شود، یقیناً تنها به سود خویش پاک گشته است و بازگشت [همه] به سوی الله است.
- 19
وَمَا يَسۡتَوِي ٱلۡأَعۡمَىٰ وَٱلۡبَصِيرُ ﴿١٩﴾
و [کافر و مؤمن برابر نیستند؛ چنان که] نابینا و بینا یکسان نیستند؛
- 20
وَلَا ٱلظُّلُمَٰتُ وَلَا ٱلنُّورُ ﴿٢٠﴾
و نه تاریکیها و نور؛
- 21
وَلَا ٱلظِّلُّ وَلَا ٱلۡحَرُورُ ﴿٢١﴾
و نه سایه و باد سوزان؛
- 22
وَمَا يَسۡتَوِي ٱلۡأَحۡيَآءُ وَلَا ٱلۡأَمۡوَٰتُۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُسۡمِعُ مَن يَشَآءُۖ وَمَآ أَنتَ بِمُسۡمِعٖ مَّن فِي ٱلۡقُبُورِ ﴿٢٢﴾
و زندگان و مردگان یکسان نیستند. بیتردید، الله [ندای حق را] به گوش هر کس بخواهد میرساند و تو [ای پیامبر،] نمیتوانی کسانی را که در گورها هستند بشنوانی.
- 23
إِنۡ أَنتَ إِلَّا نَذِيرٌ ﴿٢٣﴾
تو جز بیمدهندهای [بیش] نیستی.
- 24
إِنَّآ أَرۡسَلۡنَٰكَ بِٱلۡحَقِّ بَشِيرٗا وَنَذِيرٗاۚ وَإِن مِّنۡ أُمَّةٍ إِلَّا خَلَا فِيهَا نَذِيرٞ ﴿٢٤﴾
به راستی، ما تو را بهحق بشارتبخش و بیمدهنده فرستادیم و [در نسلهای گذشته نیز] هیچ امتی نبود، مگر آنکه میانشان بیمدهندهای گذشته است.
- 25
وَإِن يُكَذِّبُوكَ فَقَدۡ كَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡ جَآءَتۡهُمۡ رُسُلُهُم بِٱلۡبَيِّنَٰتِ وَبِٱلزُّبُرِ وَبِٱلۡكِتَٰبِ ٱلۡمُنِيرِ ﴿٢٥﴾
و اگر [مشرکان] تو را دروغگو میانگارند، [عجیب نیست؛ چرا که] بیتردید، کسانی که پیش از آنان بودند [نیز] پیامبرانشان را که با دلایل روشن و کتابهای آسمانی و کتاب روشنگر به سراغشان آمدند دروغگو انگاشتند.
- 26
ثُمَّ أَخَذۡتُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْۖ فَكَيۡفَ كَانَ نَكِيرِ ﴿٢٦﴾
آنگاه [من نیز] کسانی را که کفر ورزیده بودند نابود ساختم؛ پس [بنگر که] کیفر من چگونه بود.
- 27
أَلَمۡ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ أَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗ فَأَخۡرَجۡنَا بِهِۦ ثَمَرَٰتٖ مُّخۡتَلِفًا أَلۡوَٰنُهَاۚ وَمِنَ ٱلۡجِبَالِ جُدَدُۢ بِيضٞ وَحُمۡرٞ مُّخۡتَلِفٌ أَلۡوَٰنُهَا وَغَرَابِيبُ سُودٞ ﴿٢٧﴾
آیا ندیدهای که الله آبی از آسمان نازل کرد و به [وسیلۀ] آن، [از درختان مختلف] میوههایی پدید آوردیم که رنگهایش گوناگون است و از کوهها [نیز رگهها و] راههایی سفید و قرمز و كاملاً سیاه [آفریدیم] که رنگهایش گوناگون است؟
- 28
وَمِنَ ٱلنَّاسِ وَٱلدَّوَآبِّ وَٱلۡأَنۡعَٰمِ مُخۡتَلِفٌ أَلۡوَٰنُهُۥ كَذَٰلِكَۗ إِنَّمَا يَخۡشَى ٱللَّهَ مِنۡ عِبَادِهِ ٱلۡعُلَمَٰٓؤُاْۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ غَفُورٌ ﴿٢٨﴾
و همچنین از انسانها و جنبندگان و چهارپایان [نیز مخلوقاتی آفریدیم که] رنگهایش گوناگون است. به راستی، از [میانِ] بندگان الله، تنها دانایان [هستند که به صفات و احکام الهی آگاهی دارند و] از او میترسند. بیتردید، الله شکستناپذیرِ آمرزنده است.
- 29
إِنَّ ٱلَّذِينَ يَتۡلُونَ كِتَٰبَ ٱللَّهِ وَأَقَامُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَأَنفَقُواْ مِمَّا رَزَقۡنَٰهُمۡ سِرّٗا وَعَلَانِيَةٗ يَرۡجُونَ تِجَٰرَةٗ لَّن تَبُورَ ﴿٢٩﴾
در حقیقت، کسانی که کتاب الله را میخوانند و نماز برپا میدارند و از آنچه به آنان روزی دادهایم، پنهان و آشکار انفاق میکنند، به تجارتی [پرسود] امید دارند که هرگز زیان [و کسادی] ندارد.
- 30
لِيُوَفِّيَهُمۡ أُجُورَهُمۡ وَيَزِيدَهُم مِّن فَضۡلِهِۦٓۚ إِنَّهُۥ غَفُورٞ شَكُورٞ ﴿٣٠﴾
تا [الله] پاداششان را به صورت کامل بدهد و از فضل خویش، بر [ثواب] آنان بیفزاید. بیتردید، او تعالی آمرزندۀ سپاسگزار است.
- 31
وَٱلَّذِيٓ أَوۡحَيۡنَآ إِلَيۡكَ مِنَ ٱلۡكِتَٰبِ هُوَ ٱلۡحَقُّ مُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِۗ إِنَّ ٱللَّهَ بِعِبَادِهِۦ لَخَبِيرُۢ بَصِيرٞ ﴿٣١﴾
[ای پیامبر،] آنچه از این کتاب به تو وحی کردیم حق است و آن [کتابهای آسمانی] را که پیشتر بوده است تصدیق میکند. بیتردید، الله به [حال] بندگانش آگاه و بیناست.
- 32
ثُمَّ أَوۡرَثۡنَا ٱلۡكِتَٰبَ ٱلَّذِينَ ٱصۡطَفَيۡنَا مِنۡ عِبَادِنَاۖ فَمِنۡهُمۡ ظَالِمٞ لِّنَفۡسِهِۦ وَمِنۡهُم مُّقۡتَصِدٞ وَمِنۡهُمۡ سَابِقُۢ بِٱلۡخَيۡرَٰتِ بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلۡفَضۡلُ ٱلۡكَبِيرُ ﴿٣٢﴾
آنگاه این کتاب [= قرآن] را به آن بندگانمان که [آنان را] برگزیدیم [= امت محمد] به میراث دادیم؛ [برخی] از آنان در حق خویش ستمکارند و [برخی دیگر] از آنان میانهرو هستند و [برخی] از آنان به فرمان الله در نیکیها پیشتازند. این [مسلمانی و بهرهمندی از قرآن، فضیلت و] بخشایش بزرگ است.
- 33
جَنَّٰتُ عَدۡنٖ يَدۡخُلُونَهَا يُحَلَّوۡنَ فِيهَا مِنۡ أَسَاوِرَ مِن ذَهَبٖ وَلُؤۡلُؤٗاۖ وَلِبَاسُهُمۡ فِيهَا حَرِيرٞ ﴿٣٣﴾
[پاداششان] باغهای جاودان [بهشتی] است که به آن وارد میشوند. در آنجا به دستبندهایی از طلا و مروارید آراسته میگردند و لباسشان از حریر است.
- 34
وَقَالُواْ ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ ٱلَّذِيٓ أَذۡهَبَ عَنَّا ٱلۡحَزَنَۖ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٞ شَكُورٌ ﴿٣٤﴾
[آنان پس از ورود به بهشت] میگویند: «سپاس [و ستایش] از آنِ الله است که اندوه را از ما دور کرد. به راستی که پروردگارمان آمرزندۀ سپاسگزار است.
- 35
ٱلَّذِيٓ أَحَلَّنَا دَارَ ٱلۡمُقَامَةِ مِن فَضۡلِهِۦ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٞ وَلَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٞ ﴿٣٥﴾
آن [معبودی] که از فضل خویش ما را در این سرای جاوید جای داد؛ در اینجا رنجی به ما نمیرسد و دچار خستگی [و کسالت نیز] نمیشویم.
- 36
وَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَهُمۡ نَارُ جَهَنَّمَ لَا يُقۡضَىٰ عَلَيۡهِمۡ فَيَمُوتُواْ وَلَا يُخَفَّفُ عَنۡهُم مِّنۡ عَذَابِهَاۚ كَذَٰلِكَ نَجۡزِي كُلَّ كَفُورٖ ﴿٣٦﴾
و برای کسانی که کفر ورزیدند آتش دوزخ [در پیش] است؛ نه فرمان [مرگ] بر آنان جارى مىشود تا بمیرند و نه [چیزی] از عذابش از آنان کاسته مىگردد. ما هر ناسپاسى را اینچنین جزا مىدهیم.
- 37
وَهُمۡ يَصۡطَرِخُونَ فِيهَا رَبَّنَآ أَخۡرِجۡنَا نَعۡمَلۡ صَٰلِحًا غَيۡرَ ٱلَّذِي كُنَّا نَعۡمَلُۚ أَوَلَمۡ نُعَمِّرۡكُم مَّا يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَن تَذَكَّرَ وَجَآءَكُمُ ٱلنَّذِيرُۖ فَذُوقُواْ فَمَا لِلظَّٰلِمِينَ مِن نَّصِيرٍ ﴿٣٧﴾
[دوزخیان] در آن [آتش] فریاد میزنند: «پروردگارا، ما را [از این عذاب] بیرون آور تا غیر از آنچه [پیشتر] میکردیم، کار شایستهای انجام دهیم». [به آنان گفته میشود:] «آیا به شما [آنقدر فرصت و] عمر ندادیم تا هر کس که پندپذیر است در آن [مدت] پند گیرد؟ و [پیامبر نیز به عنوان] بیمدهنده نزدتان آمد؛ پس [حال که اطاعت نکردید، طعم عذاب را] بچشید که ستمکاران هیچ یاریگری ندارند».
- 38
إِنَّ ٱللَّهَ عَٰلِمُ غَيۡبِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ إِنَّهُۥ عَلِيمُۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ ﴿٣٨﴾
بیتردید، الله دانای نهانِ آسمانها و زمین است [و] اوست که به رازِ دلها داناست.
- 39
هُوَ ٱلَّذِي جَعَلَكُمۡ خَلَٰٓئِفَ فِي ٱلۡأَرۡضِۚ فَمَن كَفَرَ فَعَلَيۡهِ كُفۡرُهُۥۖ وَلَا يَزِيدُ ٱلۡكَٰفِرِينَ كُفۡرُهُمۡ عِندَ رَبِّهِمۡ إِلَّا مَقۡتٗاۖ وَلَا يَزِيدُ ٱلۡكَٰفِرِينَ كُفۡرُهُمۡ إِلَّا خَسَارٗا ﴿٣٩﴾
او همان ذاتی است که شما را در زمین جانشین [پیشینیان] قرار داد؛ هر کس کفر بورزد کفرش به زیان خودِ اوست؛ و کافران را کفرشان نزد پروردگارشان جز خشم [و بیزاری] نمیافزاید؛ و کافران را کفرشان جز زیان [و گناه، چیزی] نمیافزاید.
- 40
قُلۡ أَرَءَيۡتُمۡ شُرَكَآءَكُمُ ٱلَّذِينَ تَدۡعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ أَرُونِي مَاذَا خَلَقُواْ مِنَ ٱلۡأَرۡضِ أَمۡ لَهُمۡ شِرۡكٞ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ أَمۡ ءَاتَيۡنَٰهُمۡ كِتَٰبٗا فَهُمۡ عَلَىٰ بَيِّنَتٖ مِّنۡهُۚ بَلۡ إِن يَعِدُ ٱلظَّٰلِمُونَ بَعۡضُهُم بَعۡضًا إِلَّا غُرُورًا ﴿٤٠﴾
[ای پیامبر، به مشرکان] بگو: «آن معبودانی که به جای الله [به یاری و دعا] میخوانید، به من نشان دهید که چه چیزی از زمین را آفریدهاند؟ یا [مگر همراه الله] در آفرینش آسمانها شرکت داشتهاند؟ یا به آنان [= مشرکان] کتابی دادهایم و از [مطالبِ] آن، نشانۀ روشنی [بر حقانیت خود] دارند؟» [چنین نیست؛] بلکه ستمکاران [مشرک] جز فریب، به یکدیگر وعدهای نمیدهند.
- 41
۞ إِنَّ ٱللَّهَ يُمۡسِكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ أَن تَزُولَاۚ وَلَئِن زَالَتَآ إِنۡ أَمۡسَكَهُمَا مِنۡ أَحَدٖ مِّنۢ بَعۡدِهِۦٓۚ إِنَّهُۥ كَانَ حَلِيمًا غَفُورٗا ﴿٤١﴾
به راستی، الله است که آسمانها و زمین را نگه مىدارد تا [از مسیر و مدارِ خود] منحرف نشوند؛ و اگر انحراف یابند، پس از او كسی آنها را نگه نمیدارد. بیتردید، الله همواره بردبارِ آمرزنده است.
- 42
وَأَقۡسَمُواْ بِٱللَّهِ جَهۡدَ أَيۡمَٰنِهِمۡ لَئِن جَآءَهُمۡ نَذِيرٞ لَّيَكُونُنَّ أَهۡدَىٰ مِنۡ إِحۡدَى ٱلۡأُمَمِۖ فَلَمَّا جَآءَهُمۡ نَذِيرٞ مَّا زَادَهُمۡ إِلَّا نُفُورًا ﴿٤٢﴾
[کافران] با سختترین سوگندهایشان به الله سوگند یاد کردند که اگر [پیامبرِ] بیمدهندهای برایشان بیاید، از هر امتی راهیافته ترند؛ اما چون [محمد به عنوان] بیمدهندهای نزدشان آمد، جز دوری [و نفرت از حق چیزی] بر آنان نیفزود.
- 43
ٱسۡتِكۡبَارٗا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَمَكۡرَ ٱلسَّيِّيِٕۚ وَلَا يَحِيقُ ٱلۡمَكۡرُ ٱلسَّيِّئُ إِلَّا بِأَهۡلِهِۦۚ فَهَلۡ يَنظُرُونَ إِلَّا سُنَّتَ ٱلۡأَوَّلِينَۚ فَلَن تَجِدَ لِسُنَّتِ ٱللَّهِ تَبۡدِيلٗاۖ وَلَن تَجِدَ لِسُنَّتِ ٱللَّهِ تَحۡوِيلًا ﴿٤٣﴾
[سوگندهایشان صادقانه نبود؛ بلکه] از روی گردنكشى در زمین و نیرنگ زشت [بود]؛ و نیرنگ زشت، جز دامنگیر صاحبش نمیگردد. آیا [کافران، چیزی] جز سنت [الهی و کیفرِ] پیشینیان را انتظار دارند؟ هرگز در سنت الله تبدیلی نمییابی و هرگز در سنت الله تغییری نمییابی.
- 44
أَوَلَمۡ يَسِيرُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَيَنظُرُواْ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡ وَكَانُوٓاْ أَشَدَّ مِنۡهُمۡ قُوَّةٗۚ وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيُعۡجِزَهُۥ مِن شَيۡءٖ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَلَا فِي ٱلۡأَرۡضِۚ إِنَّهُۥ كَانَ عَلِيمٗا قَدِيرٗا ﴿٤٤﴾
آیا [کافران] در زمین نگشتهاند تا ببینند سرانجامِ کسانی که پیش از آنان ـ و [حتی] نیرومندتر از آنان بودند ـ چگونه شد؟ هیچ چیزی در آسمانها و زمین نیست که الله را ناتوان سازد [و از حوزۀ قدرتش بیرون رود]. بیتردید، او تعالی همواره دانای تواناست.
- 45
وَلَوۡ يُؤَاخِذُ ٱللَّهُ ٱلنَّاسَ بِمَا كَسَبُواْ مَا تَرَكَ عَلَىٰ ظَهۡرِهَا مِن دَآبَّةٖ وَلَٰكِن يُؤَخِّرُهُمۡ إِلَىٰٓ أَجَلٖ مُّسَمّٗىۖ فَإِذَا جَآءَ أَجَلُهُمۡ فَإِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِعِبَادِهِۦ بَصِيرَۢا ﴿٤٥﴾
و اگر الله مردم را به سبب آنچه کردهاند مجازات میکرد، هیچ جنبندهای را بر پشت زمین باقی نمیگذاشت؛ اما [مهلت میدهد و کیفرِ] آنان را تا سرآمدی معیّن به تأخیر میاندازد. هنگامی که اجلشان [در قیامت] فرارسد، یقیناً الله به حال بندگانش بیناست.
شنیدن تلاوت سوره فاطر
اطلاعات کوتاه
- سوره:
- 35 از 114
- معنای نام:
- آفریننده
- شمار آیات:
- 45
- محل نزول:
- مکه
- ترتیب نزول:
- 43
- جزء:
- 22
درباره سوره فاطر
نام سوره از واژهٔ «فاطر» گرفته شده که در آیهٔ نخست به عنوان صفت خدا آمده است. این واژه به معنای کسی است که بدون نمونهٔ پیشین، برای نخستین بار میآفریند و از نیستی هستی پدید میآورد. چون در همان آیه از قرار دادن فرشتگان به عنوان فرستادگانی با دو، سه و چهار بال سخن میرود، سوره «ملائکه» (فرشتگان) نیز نامیده شده است.
سوره در مکه نازل شده و 45 آیه دارد. در مصحف در جایگاه 35 و در جزء 22 قرار دارد؛ در ترتیب نزول، سورهٔ 43 است. مانند سورهٔ سبأ که پیش از آن قرار دارد، با حمد خدا آغاز میشود. آیهٔ 28 که بیان میکند تنها بندگان دانای خدا چنان که شایسته است از او میترسند، در این سوره آمده است.
زمان نزول سوره فاطر
سوره در میانهٔ دورهٔ مکه و زمانی نازل شد که مشرکان با سرسختی دعوت پیامبر (ص) را رد میکردند و ایشان از این وضع بسیار اندوهگین بودند. در آیات به پیامبر (ص) گفته میشود که نباید به سبب انکار مردم خود را از اندوه فرسوده کنند و یادآوری میشود که پیامبران پیش از ایشان نیز تکذیب شدهاند.
برای این سوره، سبب نزول مشخصی که در منابع به طور گسترده پذیرفته شده باشد شناخته نیست. سخن سوره دربارهٔ کسانی که سوگند میخوردند اگر هشداردهندهای برایشان بیاید از دیگر امتها هدایتیافتهتر خواهند بود، اما با آمدن هشداردهنده تنها گریز آنان بیشتر شد، بازتاب فضای مکه در آن دوران است.
موضوعات سوره فاطر
سوره با حمد خدایی آغاز میشود که آسمانها و زمین را آفریده و فرشتگان را فرستاده قرار داده است و اعلام میکند هیچکس نمیتواند رحمتی را که او بر مردم میگشاید بازدارد. هشدار داده میشود که زندگی دنیا و شیطان نباید انسان را بفریبند.
سپس نشانههایی چون راندن ابرها به وسیلهٔ بادها، زنده شدن زمین مرده، آفرینش انسان از خاک، دریاهای شیرین و شور و درآمدن شب و روز در یکدیگر برشمرده میشود. تأکید میشود که انسانها به خدا نیازمندند و خدا به هیچ چیز نیاز ندارد. اعلام میشود هیچکس بار گناه دیگری را بر دوش نمیکشد. بیان میشود که بینا و نابینا و تاریکی و روشنایی یکسان نیستند. پس از یاد کردن میوهها، کوهها، انسانها و حیوانات با رنگهای گوناگون، بیان میشود که تنها بندگان دانا چنان که شایسته است از خدا میترسند. گفته میشود آنان که کتاب را میخوانند، نماز برپا میدارند و انفاق میکنند، امید به تجارتی دارند که هرگز زیان نمیکند. بیان میشود کسانی که وارث کتاب شدهاند به سه گروه تقسیم میشوند. سوره با اعلام اینکه اگر خدا مردم را فوراً به سبب کارهایشان مجازات میکرد، هیچ جانداری بر زمین باقی نمیگذاشت، پایان مییابد.
فضیلت سوره فاطر
دربارهٔ ثواب خواندن سورهٔ فاطر حدیث صحیحی در فضیلت شناخته نشده است. بنا بر روایت ترمذی از ابوسعید خدری، پیامبر (ص) دربارهٔ آیهٔ 32، که بندگانی را که وارث کتاب شدند به ستمکاران بر خود، میانهروان و پیشیگیرندگان در نیکیها تقسیم میکند، فرمود: «همهٔ اینان در یک مرتبهاند و همه در بهشتاند». ترمذی «حسن غریب» گفته، ابن کثیر یادآور شده که در سند آن راویانی نامبردهنشده هستند و آلبانی آن را صحیح دانسته است.
ابن کثیر در تفسیر آیهٔ 37، که به این معناست که آیا آنقدر به شما عمر ندادیم که هر که میخواست پند بگیرد پند بگیرد، حدیثی را یاد میکند که بخاری از ابوهریره نقل کرده: خداوند برای کسی که اجلش را به تأخیر انداخته و به شصت سالگی رسانده، عذری باقی نگذاشته است. روایتی که به ابیّ بن کعب نسبت داده میشود و بنا بر آن همهٔ درهای بهشت خواننده این سوره را ندا میدهند، ابن جوزی در شمار روایتهای ساختگی آورده است.
توضیحات این سوره برای اپلیکیشن Yasin Suresi نوشته شده است.
تفسیر سوره فاطر
توضیح کوتاه همه آیات سوره فاطر، از ترجمه فارسی «المختصر فی تفسیر القرآن الکریم».
تفسیر آیات 1 تا 10
- 1
تمام ستایشها از آنِ الله است؛ آفریدگارِ آسمانها و زمین بدون نمونۀ قبلی. همان ذاتیکه از میان فرشتگان فرستادگانی قرار داد که اوامر مقدر شدۀ او را اجرا میکنند، و برخی از آنها وحی را به پیامبران میرسانند. و فرشتگان را بر ادای آنچه بر آن امین شدهاند توانا ساخت، چنانکه برخی از آنها دو بال و سه بال و چهار بال دارند، که برای اجرای آنچه به آن فرمان داده است با آنها پرواز میکنند، الله هر عضو یا زیبایی یا صدایی که بخواهد در آفرینش میافزاید، زیرا الله بر هر چیزی توانا است، و هیچچیز او را ناتوان نمیسازد.
- 2
همانا کلیدهای هر چیزی در دستان الله متعال است؛ و هر نعمتی را اعم از روزی، هدایت و رستگاری و غيره، به مردم ببخشد؛ کسی نمی تواند از آن جلوگیری کند، و هر چيزى را كه بازدارد و از آن جلوگيرى كند، كسى جز او نمى تواند آن را رها و روان سازد. اوست پروردگارِ توانایی که هیچ کس بر او چیره نمی شود، و در آفرینش، تقدیر و تدبیرش حکیم است.
- 3
ای مردم نعمت های پروردگارتان را با دل و زبان هایتان یاد کنید و شکر آن ها را در عمل آشکار کنید، آیا آفریدگاری غیر از الله دارید که با نازل کردن باران از آسمان، و با میوه ها و محصولاتی که از زمین می رویاند به شما روزی دهد؟ هیچ معبود برحقی جز او نیست، پس چگونه از راه راست منحرف می شوید و به الله متعال افترا زده و ادعا می کنید که او شریک هایی دارد، در حالی که او شما را آفریده و روزی داده است؟!
- 4
و - ای رسول- اگر قومت تو را تکذیب کنند شکیبایی کن، زیرا تو اولین رسولی نیستی که قومش او را تکذیب میکنند، و امتهای پیش از تو مانند عاد و ثمود و قوم لوط رسولانشان را تکذیب کردند، و تمام کارها فقط بهسوی الله بازمیگردد، آنگاه تکذیب کنندگان را نابود میکند، و رسولانش و مؤمنان را پیروز میگرداند.
- 5
ای مردم، همانا - رستاخیز و جزای روز قیامت- که الله به آن وعده داده، حقیقتی است که هیچ تردیدی در آن راه ندارد، پس نباید لذات و شهوات زندگی دنیا شما را از انجام عمل صالح به منظور آماده شدن برای این روز بفریبد، و نباید شیطان با آراستن باطل، و تمایل بهسوی زندگی دنیا شما را بفریبد.
- 6
- ای مردم- به تحقیق که شیطان دشمنی همیشگی برایتان است، پس با التزام جنگ با او، او را دشمن بگیرید، شیطان پیروانش را فقط به کفر به الله فرامیخواند تا سرانجامِ آنها ورود به آتش شعلهور در روز قیامت باشد.
- 7
کسانیکه به پیروی از شیطان به الله کفر ورزیدهاند، عذابی سخت برایشان است، و کسانیکه به الله ایمان آورده و اعمال صالح انجام دادهاند آمرزشی از جانب الله برای گناهانشان است، و پاداشی بزرگ از جانب او تعالی یعنی بهشت دارند.
- 8
همانا کسیکه شیطان عمل بدش را برایش آراسته و او آن را نیکو میداند، مانند کسی نیست که الله حق را برایش آراسته و آن را حق میداند، زیرا الله هرکس را بخواهد گمراه میسازد، و هرکس را بخواهد هدایت میکند، و هیچ اجبار کنندهای ندارد، پس - ای رسول- خودت را از اندوه گمراه شدن گمراهان هلاک نکن، زیرا الله سبحانه به آنچه انجام میدهند دانا است، و ذرهای از اعمالشان بر او پوشیده نمیماند.
- 9
و الله همان ذاتی است که بادها را فرستاد و این بادها ابرها را حرکت میدهند، سپس ابرها را به سرزمینی بدون گیاه میرانیم، و با آب آن، زمین را پس از اینکه خشک بود با گیاهانی که در آن میرویانیم زنده میکنیم، پس رستاخیز مردگان در روز قیامت همانگونه است که این زمین را پس از مرگ، با گیاهانی که در آن به ودیعه گذاشتیم زنده کردیم.
- 10
هرکس عزت در دنیا یا آخرت را میخواهد نباید آن را جز از الله بخواهد، زیرا عزت دنیا و آخرت فقط برای الله است، یاد پاکش بهسوی او صعود میکند، و عمل صالح بندگان بهسوی او بالا میرود، و برای کسانیکه نیرنگهای بد- مانند سوء قصد به جان رسول صلی الله علیه وسلم - میزنند عذابی سخت است، و مکر این کافران تباه و فاسد میشود، و هدفشان محقق نمیگردد.
تفسیر آیات 11 تا 20
- 11
و الله همان ذاتی است که پدرتان آدم را از خاک آفرید، سپس شما را از نطفه آفرید، سپس شما را مردان و زنانی که با یکدیگر ازدواج میکنید قرار داد، و هیچ مادهای جنینی برنمیدارد، و فرزندش را به دنیا نمیآورد مگر به علم او سبحانه، ذرهای از این امر بر او پنهان نمیماند. و در عمر هیچیک از مخلوقاتش افزوده نمیشود و از آن کاسته نمیشود جز اینکه در لوح محفوظ نوشته شده است. بهراستیکه این امر- یعنی آفرینش شما از خاک و آفرینش مرحله به مرحلۀ شما و نوشتن عمرهایتان در لوح محفوظ- بر الله آسان است.
- 12
و دو دریا یکسان نیستند: یکی از آن دو بسیار شیرین و گوارا است، و بهسبب شیرین بودنش نوشیدن آب آن آسان است، و دومی شورمزه و تلخ که از شوری زیاد امکان نوشیدن آب آن وجود ندارد، و از هر یک از این دو دریا گوشتی تازه یعنی ماهی میخورید، و از آن دو مرواریدهای ریز و درشت که برای زیور میپوشید استخراج میکنید، و - ای بیننده- کشتیها را رویآورنده و پشتکننده میبینی که با حرکت خویش دریا را میشکافند تا با تجارت از فضل الله جستجو کنید، و باشد که از الله در قبال نعمتهای زیادی که به شما ارزانی داشته سپاسگزاری کنید.
- 13
الله شب را در روز درمیآورد و بر طولش میافزاید، و روز را در شب درمیآورد و بر طولش میافزاید، و او سبحانه خورشید و ماه را رام کرده است، هر یک از این دو برای موعدی اندازهگیری شده که الله آن را میداند، یعنی روز قیامت، در حرکت هستند، آن ذاتیکه تمام این موارد را مقدر و روان میکند همان الله پروردگارتان است؛ فرمانروایی فقط از آنِ او است، و بتهایی را که به جای او عبادت میکنید به اندازۀ پوشش هستۀ خرمایی مالک نیستند، پس چگونه آنها را به جای من عبادت میکنید؟!
- 14
اگر معبودهایتان را در دعا بخوانید دعایتان را نمیشنوند، زیرا آنها جماداتی بدون زندگی و گوش هستند، و - به فرض- اگر دعایتان را هم بشنوند به شما پاسخ نمیدهند، و روز قیامت از شرک و عبادتی که برایشان انجام دادید بیزاری میجویند، و - ای رسول- هیچکس راستگوتر از الله سبحانه، تو را باخبر نمیکند.
- 15
ای مردم، شما در تمام کارها، و تمام احوالتان به الله نیازمندید، و الله همان ذات بینیازی است که در هیچچیز به شما نیاز ندارد، و بر آنچه که برای بندگانش مقدر میکند در دنیا و آخرت ستودهشده است.
- 16
اگر او سبحانه بخواهد شما را نابود کند و از بین ببرد بهطور قطع این کار را خواهد کرد، و به جای شما مردمی را میآفریند که او را عبادت میکنند، و هیچچیز را با او شریک نمیگردانند.
- 17
و بُردن و نابودی شما و آوردن مردمی جدید به جای شما، بر الله ناممکن نیست.
- 18
و هیچ شخص گناهکاری گناه گناهکار دیگری را برنمیدارد، بلکه هر گناهکاری گناه خودش را برمیدارد، و اگر کسیکه از گناهانش سنگینبار است، از کسی بخواهد اندکی از گناهانش را به جای او بردارد ذرهای از گناهانش را به جای او برنخواهد داشت، هر چند آن شخصِ فراخوانده شده، خویشاوندش باشد. - ای رسول- تو فقط کسانی را از عذاب الله میترسانی که در نهان از پروردگارشان میترسند، و نماز را به کاملترین وجه برپا میدارند، زیرا آنها هستند که از ترساندن تو سود میبرند، و هرکس از گناهان- که بزرگترین آنها شرک است- پاک شود تنها به سود خودش پاک میشود؛ زیرا سود این کار به خودش بازمیگردد، و الله از طاعت او بینیاز است، و بازگشت برای حسابرسی و جزا در روز قیامت بهسوی الله است.
- 19
و کافر و مؤمن جایگاه یکسانی ندارند، چنانکه کور و بینا یکسان نیستند.
- 20
و کفر و ایمان یکسان نیستند، چنانکه تاریکیها و نور یکسان نیستند.
تفسیر آیات 21 تا 30
- 21
و بهشت و جهنم آثار یکسانی ندارند، چنانکه سایه و باد سوزان یکسان نیستند.
- 22
و مؤمنان و کافران یکسان نیستند، چنانکه زندگان و مردگان یکسان نیستند، الله هرکس را که بخواهد هدایت کند شنوا میگرداند، و - ای رسول- تو نمیتوانی کافران را که مانند مردگان قبرها هستند شنوا کنی.
- 23
و تو جز انذار دهندهای از عذاب الله برای آنها نیستی.
- 24
- ای رسول- بهراستیکه ما تو را با حقیقتی که هیچ تردیدی در آن نیست، مژده دهندۀ مؤمنان به پاداشی گرامی که الله برایشان آماده ساخته است، و انذار دهندۀ کافران از عذابی دردناک که برایشان آماده کرده است، فرستادیم و در میان هر یک از امتهای پیشین رسولی از جانب الله که آنها را از عذابش میترساند گذشته است.
- 25
و - ای رسول- اگر قومت تو را تکذیب کنند شکیبایی کن، زیرا تو اولین رسولی نیست که قومش او را تکذیب کردند، و امتهای پیش از اینها مانند عاد و ثمود و قوم لوط رسولانشان را تکذیب کردهاند، درحالیکه رسولانشان از جانب الله حجتهایی آشکار و دلالتکننده بر راستگوییشان، و صحیفهها و کتاب روشنگر برای کسیکه در آن تدبر کند و بیندیشد آوردند.
- 26
با این وجود به الله و رسولانش کفر ورزیدند و آنها را در آنچه که از جانب او تعالی آورده بودند تصدیق نکردند، و کسانی را که کفر ورزیدند نابود کردم، پس - ای رسول- بیندیش که کیفر من برایشان وقتی آنها را نابود ساختم چگونه بود.
- 27
- ای رسول- آیا ندیدهای که الله سبحانه آب باران را از آسمان فرود میآوَرَد، سپس با آن آب، میوههایی با رنگهای مختلف به رنگ قرمز و سبز و زرد و سایر رنگها پس از اینکه درختانشان را از آن آب سیراب کردیم درمیآوریم، و از کوهها راههایی سفید و قرمز، و راههایی بسیار سیاه است.
- 28
و از مردم، و از جانوران، و از دامها (شتر و گاو و گوسفند) که مانند موارد مذکور رنگهای مختلفی دارند، و فقط بندگان دانا به او سبحانه هستند که مقام الله تعالی را بزرگ میشمردند و از او میترسند؛ زیرا آنها هستند که صفات و احکام و دلایل قدرتش را میدانند، بهراستیکه الله ذات شکست ناپذیری است که هیچکس بر او چیره نمیشود، و نسبت به گناهان بندگان توبهکارش بسیار آمرزنده است.
- 29
همانا کسانیکه کتاب الله را که آن را بر رسولمان فرو فرستادیم میخوانند و به آنچه در آن است عمل میکنند، و نماز را به بهترین وجه برپا میدارند، و از آنچه برایشان روزی دادهایم از باب زکات و غیر آن نهان و آشکارا انفاق میکنند، با این اعمال به تجارتی از جانب الله که هرگز کساد نمیشود امید دارند.
- 30
تا الله پاداش اعمالشان را کامل بدهد، و از فضل خویش بر آنها بیفزاید، زیرا سزاوار این کار است، بهراستیکه او سبحانه نسبت به گناهان مُتَّصِفان به این صفات، بسیار آمرزنده است، و حقشناس اعمال نیکشان است.
تفسیر آیات 31 تا 40
- 31
و - ای رسول- کتابی که بهسوی تو وحی کردیم همان حقیقتی است که هیچ تردیدی در آن راه ندارد، و تصدیقکنندۀ کتابهای پیشین است، بهراستیکه الله نسبت به بندگانش بسیار آگاه و بیناست، و او تعالی به رسول هر امتی آنچه را که در زمان خویش به آن نیاز دارند وحی میکند.
- 32
سپس به امت محمد صلی الله علیه وسلم که آنها را بر سایر امتها برگزیدیم قرآن را عطا کردیم، اما برخی از آنها با انجام محرمات و ترک واجبات بر خود ستم میکنند، و برخی از آنها با انجام واجبات و ترک محرمات، با ترک برخی مستحبات و انجام برخی مکروهات میانهرو هستند، و برخی از آنها به اذن الله در نیکیها پیشتاز هستند، که این امر با انجام واجبات و مستحبات و ترک محرمات و مکروهات حاصل میشود. امر مذکور- یعنی برگزیدن امت اسلام و اعطای قرآن به آنها- بزرگترین فضیلت است که هیچ فضیلت دیگری با آن برابری نمیکند.
- 33
بهشتهای جاویدانی که برگزیدگان در آن درمیآیند، و مروارید و دستبندهایی طلایی در آن میپوشند، و لباسشان در آنجا ابریشم است.
- 34
و پس از ورودشان به بهشت میگویند: تمام ستایشها از آن الله است که اندوهِ ورود به جهنم را که از آن میترسیدیم از ما برطرف کرد، بهراستیکه پروردگار ما نسبت به گناهان بندگان توبهکارش بسیار آمرزنده، و قدرشناس طاعتشان است.
- 35
ذاتیکه به فضل خویش، نه به قدرت و نیرویی از جانب ما، ما را در سرای ابدی- که هیچ انتقالی پس از آن نیست- جای داد، و هیچ رنج و زحمتی در آن به ما نمیرسد.
- 36
و کسانیکه به الله کفر ورزیدهاند آتش جهنم برایشان است که برای همیشه در آن میمانند، و مرگ برایشان مقدر نمیشود تا بمیرند و از عذاب راحت شوند، و ذرهای از عذاب جهنم نیز بر آنها تخفیف داده نمیشود، مانند این جزا، روز قیامت هر ناسپاس از نعمتهای پروردگارش را جزا میدهیم.
- 37
و آنها در جهنم با بلندترین حد فریاد برمیآورند و اینگونه درخواست کمک میکنند: پروردگارا، ما را از جهنم درآوَر تا عملی صالح و مخالف آنچه در دنیا مرتکب میشدیم انجام دهیم تا به رضایت تو دست یابیم، و از عذاب نجات پیدا کنیم، اما الله اینگونه به آنها پاسخ میدهد: آیا عمری را که در آن هرکس بخواهد پند بگیرد پند میگرفت، و بهسوی الله توبه میکرد و عمل صالح انجام میداد برای زندگی شما قرار ندادیم، و رسولی انذار دهنده از عذاب الله بهسوی شما نیامد؟! بعد از تمام این موارد، هیچ دلیل و عذری ندارید، پس عذاب جهنم را بچشید، و کسانیکه با کفر و گناهان به خودشان ستم کردهاند هیچ یاوری ندارند که آنها را از عذاب الله نجات دهد یا آن را برایشان تخفیف دهد.
- 38
بهراستیکه الله دانای نهان آسمانها و زمین است، و ذرهای از آن از دستش نمیرود، همانا او از خیر و شری که بندگانش در سینههایشان پنهان میدارند آگاه است.
- 39
- ای مردم- او همان ذاتی است که در زمین، برخی از شما را جانشین برخی دیگر قرار داد تا شما را بیازماید چگونه عمل میکنید، پس هرکس به الله و آنچه رسولانش آوردهاند کفر ورزد گناه و کیفر کفرش به خودش بازمیگردد، و کفرش به الله زیان نمیرساند، و کفر کافران نزد پروردگارشان سبحانه جز بر خشم شدید از آنها نمیافزاید، و چیزی جز زیان نصیب آنها نمیکند، چون آنچه را الله در بهشت به شرط ایمان آنها برایشان آماده ساخته است تباه میسازند.
- 40
- ای رسول- به این مشرکان بگو: از شریکانتان که آنها را به جای الله عبادت میکنید به من خبر دهید، چه چیزی از زمین آفریدهاند؟ آیا کوههای زمین را؟ یا رودهایش؟ یا جنبندگانش را آفریدهاند؟ یا آنها در آفرینش آسمانها شریکان الله هستند؟ یا کتابی به آنها دادهایم که حجتی بر صحت عبادت شریکانشان توسط آنها در آن کتاب است؟ هیچیک از این موارد حاصل نیست، بلکه کسانیکه با کفر و گناهان به خودشان ستم کردهاند جز فریب به یکدیگر وعده نمیدهند.
تفسیر آیات 41 تا 45
- 41
همانا الله سبحانه آسمانها و زمین را به گونهای که از بین نروند نگاه میدارد، و - بنا بر فرض- اگر از بین بروند هیچکس نمیتواند آنها را پس از او سبحانه از نابودی نگاه دارد. بهراستیکه او تعالی ذات بسیار بردباری است که در کیفر شتاب نمیکند، و نسبت به گناهان بندگان توبهکارش بسیار آمرزنده است.
- 42
و این کافران تکذیبکننده به صورت مؤکد و سخت سوگند یاد کردند که: اگر رسولی از جانب الله بیاید که آنها را از عذاب بترساند بهطور قطع از یهودیان و نصاری و دیگران استوارتر و بیشتر پیرو حق خواهند بود، اما وقتی محمد صلی الله علیه وسلم به عنوان فرستادهای از جانب پروردگارش آمد که آنها را از عذاب الله میترساند آمدن او فقط دوری از حق و تعلق به باطل را نصیب آنها کرد، و به سوگندهای موکّدی که میگفتند هدایتیافتهتر از پیشینیان خود خواهند بود وفا نکردند.
- 43
و سوگندشان به الله بر آنچه که به آن سوگند یاد کردند از روی حسن نیت و قصد سالم نبود، بلکه برای گردنکشی در زمین و فریبدادن مردم بود، و مکر بد فقط صاحبان مکرزنندۀ خودش را فرامیگیرد، پس آیا این مستکبران مکرزننده جز سنت ثابت الله را انتظار میبرند؛ یعنی نابودشدنشان همانگونه که امثال آنها از میان پیشینیان را نابود کرد؟! و هرگز در سنت الله در نابودی مستکبران نه هیچ تبدیلی خواهی یافت به اینکه بر آنها واقع نشود، و نه هیچ دگرگونیای به اینکه بر غیر آنها واقع شود؛ زیرا این سنت ثابت الهی است.
- 44
آیا تکذیبکنندگان تو از میان قریش در زمین نگشتهاند تا بیندیشند سرانجام کسانی از امتهای پیش از آنها که تکذیب کردند چگونه بوده است؟ آیا سرانجام بدی نداشتهاند وقتی الله آنها را نابود ساخت، درحالیکه نیرومندتر از قریش بودند؟! و هیچ چیزی نه در آسمانها و نه در زمین الله را درمانده نخواهد کرد، زیرا او از اعمال این تکذیب کنندگان بسیار آگاه است، و ذرهای از اعمالشان نه بر او پوشیده میماند و نه از دستش میرود، و بر نابودی آنها هرگاه بخواهد بسیار توانا است.
- 45
و اگر الله کیفر مردم را بهسبب معاصی و گناهانی که مرتکب میشوند به تعجیل اندازد، بهطور قطع فوراً تمام اهالی زمین و چارپایان و اموالی را که در اختیار دارند به سرعت نابود خواهد کرد، اما او سبحانه تا زمانی مشخص در علم خویش یعنی روز قیامت به آنها مهلت میدهد، و چون روز قیامت فرا رسد بهراستیکه الله نسبت به بندگانش بسیار بینا است و هیچچیز از آنها بر او پوشیده نمیماند، آنگاه آنها را در قبال اعمالشان جزا میدهد؛ اگر خیر باشد جزای خیر، و اگر شر باشد جزای شر میدهد.
پرسشهای رایج درباره سوره فاطر
سوره فاطر چند آیه دارد؟
سوره فاطر 45 آیه دارد.
فاطر به چه معناست؟
فاطر به معنای «آفریننده» است.
سوره فاطر مکی است یا مدنی؟
سوره فاطر سورهای مکی است که در مکه نازل شد. این سوره در ترتیب نزول، 43مین سوره است.
سوره فاطر در کدام جزء قرآن است؟
سوره فاطر در جزء 22 است.
سوره فاطر چندمین سوره قرآن است؟
سوره فاطر 35مین سوره قرآن است و پس از سوره سبإ و پیش از سوره یس قرار دارد.
آیا میتوانم تلاوت سوره فاطر را اینجا بشنوم؟
بله. پخشکننده زیر آیات، سوره فاطر را با صدای 9 قاری مشهور دارد؛ هنگام پخش، آیهای که تلاوت میشود در فهرست آیات مشخص میشود.
اپلیکیشن سوره یس
یس و تمام قرآن را با ترجمه به 11 زبان بخوانید، تلاوت آیه به آیه را با صدای 9 قاری بشنوید و نشانههایتان را در گوشی خود نگه دارید.