سوره 80 از 114 · جزء 30
سوره عبس
42 آیه · مکی · ترتیب نزول: 24مین
سورهٔ عبس که در مکه نازل شده و 42 آیه دارد، به مناسبت آمدن صحابی نابینایی برای آموختن حقیقت، میآموزد معیار ارزشگذاری انسانها اخلاص و تقواست؛ آفرینش و روزی انسان و روز قیامت را یادآوری میکند.
سوره عبس به عربی با ترجمه فارسی
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
به نام الله بخشندۀ مهربان
- 1
عَبَسَ وَتَوَلَّىٰٓ ﴿١﴾
[پیامبر] چهره در هم کشید و روی برگردانْد
- 2
أَن جَآءَهُ ٱلۡأَعۡمَىٰ ﴿٢﴾
از اینکه آن نابینا [= عبدالله بن اُمّ مَکتوم] نزدش آمد.
- 3
وَمَا يُدۡرِيكَ لَعَلَّهُۥ يَزَّكَّىٰٓ ﴿٣﴾
و [ای پیامبر،] تو چه میدانی؟ چه بسا او [از گناهانش] پاک شود،
- 4
أَوۡ يَذَّكَّرُ فَتَنفَعَهُ ٱلذِّكۡرَىٰٓ ﴿٤﴾
یا پند گیرد و این پند به سودش باشد.
- 5
أَمَّا مَنِ ٱسۡتَغۡنَىٰ ﴿٥﴾
اما آن کس که [از ایمان] بینیازی میورزد
- 6
فَأَنتَ لَهُۥ تَصَدَّىٰ ﴿٦﴾
تو به او روی میآوری؛
- 7
وَمَا عَلَيۡكَ أَلَّا يَزَّكَّىٰ ﴿٧﴾
در حالی که اگر او خود را [از کفر] پاک نسازد، ایرادی بر تو نیست؛
- 8
وَأَمَّا مَن جَآءَكَ يَسۡعَىٰ ﴿٨﴾
اما کسی که شتابان به سراغ تو میآید
- 9
وَهُوَ يَخۡشَىٰ ﴿٩﴾
و [از الله] میترسد،
- 10
فَأَنتَ عَنۡهُ تَلَهَّىٰ ﴿١٠﴾
تو از او غافل میشوی [و به دیگران میپردازی].
- 11
كَلَّآ إِنَّهَا تَذۡكِرَةٞ ﴿١١﴾
هرگز چنین نیست؛ بیگمان، این [آیات برای] تذکر و یادآوری است.
- 12
فَمَن شَآءَ ذَكَرَهُۥ ﴿١٢﴾
پس هر کس که بخواهد، [میتواند] از آن پند گیرد.
- 13
فِي صُحُفٖ مُّكَرَّمَةٖ ﴿١٣﴾
در صحیفههای ارجمندی [ثبت] است.
- 14
مَّرۡفُوعَةٖ مُّطَهَّرَةِۭ ﴿١٤﴾
[در جایگاهی] بلندپایه و پاکیزه [از پلیدی]
- 15
بِأَيۡدِي سَفَرَةٖ ﴿١٥﴾
در دست سفیران [وحی] است
- 16
كِرَامِۭ بَرَرَةٖ ﴿١٦﴾
[که] بزرگوار و نیکوکارند.
- 17
قُتِلَ ٱلۡإِنسَٰنُ مَآ أَكۡفَرَهُۥ ﴿١٧﴾
مرگ بر انسان [کافر، که] چقدر ناسپاس است!
- 18
مِنۡ أَيِّ شَيۡءٍ خَلَقَهُۥ ﴿١٨﴾
[الله] او را از چه چیز آفریده است؟
- 19
مِن نُّطۡفَةٍ خَلَقَهُۥ فَقَدَّرَهُۥ ﴿١٩﴾
او را از نطفۀ [ناچیزی] آفرید، سپس او را موزون ساخت.
- 20
ثُمَّ ٱلسَّبِيلَ يَسَّرَهُۥ ﴿٢٠﴾
سپس راه را برایش آسان نمود.
- 21
ثُمَّ أَمَاتَهُۥ فَأَقۡبَرَهُۥ ﴿٢١﴾
آنگاه [پس از پایان عمر،] او را میرانْد و در قبر [پنهان] نمود.
- 22
ثُمَّ إِذَا شَآءَ أَنشَرَهُۥ ﴿٢٢﴾
سپس هر گاه بخواهد، او را [زنده میکند و] برمیانگیزد.
- 23
كَلَّا لَمَّا يَقۡضِ مَآ أَمَرَهُۥ ﴿٢٣﴾
هرگز چنین نیست [که او میپندارد]. او هنوز آنچه را که [الله] فرمان داده به جای نیاورده است.
- 24
فَلۡيَنظُرِ ٱلۡإِنسَٰنُ إِلَىٰ طَعَامِهِۦٓ ﴿٢٤﴾
انسان باید به غذای خویش [و آفرینشِ آن] بنگرد:
- 25
أَنَّا صَبَبۡنَا ٱلۡمَآءَ صَبّٗا ﴿٢٥﴾
ما آب فراوان [از آسمان] فروریختیم،
- 26
ثُمَّ شَقَقۡنَا ٱلۡأَرۡضَ شَقّٗا ﴿٢٦﴾
سپس زمین را از هم شکافتیم،
- 27
فَأَنۢبَتۡنَا فِيهَا حَبّٗا ﴿٢٧﴾
آنگاه دانه[های فراون] در آن رویاندیم،
- 28
وَعِنَبٗا وَقَضۡبٗا ﴿٢٨﴾
و انگور و سبزی [خوراکی بسیار]،
- 29
وَزَيۡتُونٗا وَنَخۡلٗا ﴿٢٩﴾
و زیتون و نخل،
- 30
وَحَدَآئِقَ غُلۡبٗا ﴿٣٠﴾
و باغهایی [انبوه و] پردرخت،
- 31
وَفَٰكِهَةٗ وَأَبّٗا ﴿٣١﴾
و [انواع] میوه و علوفه [پدید آوردیم].
- 32
مَّتَٰعٗا لَّكُمۡ وَلِأَنۡعَٰمِكُمۡ ﴿٣٢﴾
[همۀ اینها] برای بهرهگیری شما و چهارپایانتان است.
- 33
فَإِذَا جَآءَتِ ٱلصَّآخَّةُ ﴿٣٣﴾
هنگامی که [آن] صدای مهیب [قیامت] فرارسد،
- 34
يَوۡمَ يَفِرُّ ٱلۡمَرۡءُ مِنۡ أَخِيهِ ﴿٣٤﴾
روزی که انسان از برادرش میگریزد
- 35
وَأُمِّهِۦ وَأَبِيهِ ﴿٣٥﴾
و از مادرش و از پدرش
- 36
وَصَٰحِبَتِهِۦ وَبَنِيهِ ﴿٣٦﴾
و از زنش و پسرانش [نیز میگریزد]،
- 37
لِكُلِّ ٱمۡرِيٕٖ مِّنۡهُمۡ يَوۡمَئِذٖ شَأۡنٞ يُغۡنِيهِ ﴿٣٧﴾
در آن روز، هر کس را کاری است که او را به خودش سرگرم میدارد [و از دیگری بازمیدارد].
- 38
وُجُوهٞ يَوۡمَئِذٖ مُّسۡفِرَةٞ ﴿٣٨﴾
چهرههایی در آن روز، گشاده و روشن است.
- 39
ضَاحِكَةٞ مُّسۡتَبۡشِرَةٞ ﴿٣٩﴾
[به خاطر نعمت و رحمتِ الله] خندان [و] شاد است.
- 40
وَوُجُوهٞ يَوۡمَئِذٍ عَلَيۡهَا غَبَرَةٞ ﴿٤٠﴾
و چهرههایی در آن روز، غبارآلود است.
- 41
تَرۡهَقُهَا قَتَرَةٌ ﴿٤١﴾
[و] سیاهی [و تاریکی] آنها را پوشانده است.
- 42
أُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡكَفَرَةُ ٱلۡفَجَرَةُ ﴿٤٢﴾
اینان همان کافرانِ بدکردارند.
شنیدن تلاوت سوره عبس
اطلاعات کوتاه
- سوره:
- 80 از 114
- معنای نام:
- چهره درهم کشید
- شمار آیات:
- 42
- محل نزول:
- مکه
- ترتیب نزول:
- 24
- جزء:
- 30
درباره سوره عبس
نام سوره از واژهٔ «عبس» (چهره درهم کشید) در آیهٔ نخست گرفته شده است. در آیه از درهم کشیدن چهره و رویگردانی در برابر نابینایی که آمده بود سخن میرود.
در مکه نازل شده و 42 آیه دارد. در ترتیب مصحف، سورهٔ 80 و بنا بر ترتیب رایج نزول، سورهٔ 24 است و در جزء 30 قرار دارد.
سوره نمونهای مهم نشان میدهد که در ارزشگذاری انسانها باید اخلاص و جستوجوی حقیقت را اساس قرار داد، نه معیارهایی مانند مال، مقام و نسب. علما نقل بیکموکاست هشدار خطاب به پیامبر (ص) در قرآن را نیز از نشانههای سرچشمهٔ الهی آن یاد میکنند.
زمان نزول سوره عبس
بنا بر روایتی که ترمذی از حضرت عایشه نقل کرده، سوره دربارهٔ صحابی نابینا عبدالله بن اممکتوم نازل شده است. هنگامی که پیامبر (ص) با برخی بزرگان قریش سخن میگفتند و آنان را به اسلام دعوت میکردند، عبدالله بن اممکتوم آمد و با گفتن «ای رسول خدا، مرا راهنمایی کن» خواست بیاموزد. چون پیامبر (ص) به ایمان آوردن آن افراد امید داشتند، از او روی گرداندند و به دیگران پرداختند و این آیات نازل شد.
بنا بر نقل منابع تفسیر، پیامبر (ص) پس از آن به عبدالله بن اممکتوم بسیار توجه میکردند. در منابع حدیث نیز آمده در دورهٔ مدینه هنگام برخی سفرها او را جانشین خود در مدینه قرار میدادند.
موضوعات سوره عبس
سوره با هشدار دربارهٔ درهم کشیدن چهره و رویگردانی از نابینای آمده آغاز میشود: شاید او پاک شود یا پند بگیرد و پند برایش سودمند باشد. روی آوردن به کسی که خود را بینیاز میداند و بیاعتنایی به کسی که با ترس از خدا شتابان آمده، درست شمرده نمیشود. اعلام میشود قرآن پند است و در صفحات گرامی و پاک، در دست فرستادگان بزرگوار و نیک قرار دارد.
سپس ناسپاسی انسان نکوهش میشود؛ یادآوری میشود از قطرهای آب آفریده شده، راه برایش آسان شده، میمیرد و در قبر نهاده میشود و هرگاه خدا بخواهد زنده خواهد شد. خواسته میشود انسان به غذایش بنگرد: باران باریده، زمین شکافته، دانهها، انگورها، سبزیها، درختان زیتون و خرما، باغهای انبوه، میوهها و چراگاهها برشمرده میشوند.
در بخش پایانی روزی ترسیم میشود که با آمدن بانگ کرکننده، انسان از برادر، مادر، پدر، همسر و فرزندان میگریزد. اعلام میشود آن روز برخی چهرهها روشن و شادمان و برخی غبارآلود و تیرهاند.
فضیلت سوره عبس
روایتهای صحیح مربوط به سورهٔ عبس بیش از آنکه ثواب ویژهای برای خواندنش بیان کنند، آیههای سوره را روشن میکنند. بنا بر حدیثی که بخاری در تفسیر این سوره از حضرت عایشه نقل کرده، پیامبر (ص) خبر داد که کسی که قرآن را از بر و نیک میداند و میخواند، با فرستادگان گرامی و نیکوکار (سَفَره) همراه است، و کسی که قرآن را با دشواری میخواند و رهایش نمیکند دو پاداش دارد. این حدیث در مسلم نیز هست؛ واژهٔ «سفره» در آیهٔ 15 سوره آمده است.
بنا بر روایت ترمذی از ابن عباس، چون پیامبر (ص) فرمود مردم در روز قیامت پابرهنه و برهنه گرد میآیند، زنی پرسید آیا یکدیگر را عریان میبینند؛ پیامبر (ص) با آیهٔ 37 پاسخ داد که در آن روز هر کس را کاری است که او را از دیگران بینیاز میکند. ترمذی دربارهٔ این حدیث «حسن صحیح» گفته است.
توضیحات این سوره برای اپلیکیشن Yasin Suresi نوشته شده است.
تفسیر سوره عبس
توضیح کوتاه همه آیات سوره عبس، از ترجمه فارسی «المختصر فی تفسیر القرآن الکریم».
تفسیر آیات 1 تا 10
- 1
رسولالله صلی الله علیه وسلم چهره در هم کشید و روی گرداند.
- 2
به خاطر آمدن عبدالله بن أمّ مکتومِ نابینا تا از او راهنمایی بگیرد، او در حالی آمد که رسول صلی الله علیه وسلم سرگرم گفتگو با بزرگان مشرکان بود و آرزو میکرد که آنها هدایت شوند.
- 3
-ای پیامبر- تو چه می دانی شاید این نابینا بخواهد از گناهانش پاک شود؟!
- 4
یا از اندرزهایی که از تو میشنود پند بگیرد، و از آنها نفع ببرد.
- 5
اما کسیکه با مالی که دارد خودش را از ایمان به آنچه آوردهای بینیاز میداند.
- 6
تو به او میپردازی، و بهسوی او روی میآوری.
- 7
و اگر نخواهد با توبه و بازگشت به سوی الله متعال از گناهانش پاک شود، چه زیانی به تو می رسد.
- 8
و اما کسیکه در جستجوی خیر، شتابان نزد تو آمد.
- 9
درحالیکه از پروردگارش میترسید.
- 10
تو به جای او به بزرگان مشرکان میپردازی.
تفسیر آیات 11 تا 20
- 11
امر اینگونه نیست، بلکه فقط اندرز و یادآوری است برای کسیکه بپذیرد.
- 12
که هرکس بخواهد الله را یاد کند، او تعالی را یاد کند و از آنچه در قرآن است اندرز گیرد.
- 13
پس این قرآن در صحیفههایی گرامی نزد فرشتگان است.
- 14
بالابردهشده در مکانی مرتفع و پاک که هیچ آلودگی و پلیدیای به آن نمیرسد.
- 15
و این صحیفهها در دستان رسولانی از فرشتگان است.
- 16
که نزد پروردگارشان گرامی هستند، و خیر و طاعات زیادی انجام میدهند.
- 17
نابود باد انسان کافر؛ چه شدید است کفر او به الله!
- 18
الله او را از چه چیزی آفرید که در زمین تکبر میورزد و از الله ناسپاسی میکند؟!
- 19
از آبی اندک او را آفرید، سپس آفرینش او را مرحله به مرحله اندازهگیری کرد.
- 20
و بعد از این مراحل، خروج از شکم مادرش را برای او آسان کرد.
تفسیر آیات 21 تا 30
- 21
سپس بعد از اینکه عمری در زندگی برایش مقدر کرد او را میراند، و قبری برایش قرار داد که تا زمانیکه برانگیخته میشود در آن میماند.
- 22
سپس هرگاه بخواهد او را برای حسابرسی و جزا برمیانگیزد.
- 23
امر آنگونه که این کافر میپندارد نیست که حقوقی را که برای پروردگارش برعهدۀ او است ادا کرد، زیرا او فرائضی را که الله برایش واجب گرداند ادا نکرده است.
- 24
پس انسان کافرِ به الله، باید به طعامش که آن را میخورد بنگرد که چگونه به دست آمده است؟!
- 25
که اصلش از باران شدید و فراوانِ نازلشده از آسمان است.
- 26
سپس زمین را بارور ساختیم و از گیاهان شکافت.
- 27
پس در آن گندم و ذرت و سایر دانهها را رویاندیم.
- 28
و انگور و علوفۀ تر در آن رویاندیم، تا غذایی برای دامهایشان باشد.
- 29
و زیتون و درخت خرما در آن رویاندیم.
- 30
و باغهایی با درختان زیاد در آن رویاندیم.
تفسیر آیات 31 تا 40
- 31
و میوهها، و چراگاههایی برای دامهایشان در آن رویاندیم.
- 32
برای بهرهمندی شما، و بهرهمندی دامهایتان.
- 33
پس وقتی آن فریاد بزرگ که گوشها را میخراشد، یعنی دمیدن دوم فرا رسد.
- 34
روزیکه انسان از برادرش میگریزد.
- 35
و از مادر و پدرش فرار میکند.
- 36
و از همسر و فرزندانش فرار میکند.
- 37
برای هر یک از آنها اندوه سختی در آن روز است که او را از دیگری بازمیدارد.
- 38
در آن روز چهرههای خوشبختان درخشان است.
- 39
به آنچه الله از رحمت خویش برایشان فراهم آورده است خندان و شادمان هستند.
- 40
و در آن روز بر چهرههای بدبختان غباری نشسته است.
پرسشهای رایج درباره سوره عبس
سوره عبس چند آیه دارد؟
سوره عبس 42 آیه دارد.
عبس به چه معناست؟
عبس به معنای «چهره درهم کشید» است.
سوره عبس مکی است یا مدنی؟
سوره عبس سورهای مکی است که در مکه نازل شد. این سوره در ترتیب نزول، 24مین سوره است.
سوره عبس در کدام جزء قرآن است؟
سوره عبس در جزء 30 است.
سوره عبس چندمین سوره قرآن است؟
سوره عبس 80مین سوره قرآن است و پس از سوره نازعات و پیش از سوره تکویر قرار دارد.
آیا میتوانم تلاوت سوره عبس را اینجا بشنوم؟
بله. پخشکننده زیر آیات، سوره عبس را با صدای 9 قاری مشهور دارد؛ هنگام پخش، آیهای که تلاوت میشود در فهرست آیات مشخص میشود.
اپلیکیشن سوره یس
یس و تمام قرآن را با ترجمه به 11 زبان بخوانید، تلاوت آیه به آیه را با صدای 9 قاری بشنوید و نشانههایتان را در گوشی خود نگه دارید.