سوره 48 از 114 · جزء 26
سوره فتح
29 آیه · مدنی · ترتیب نزول: 111مین
سورهٔ فتح در دورهٔ مدینه، هنگام بازگشت از حدیبیه نازل شده و 29 آیه دارد. پیمان حدیبیه را فتحی آشکار بشارت میدهد و نزول آرامش بر مؤمنان و بیعت رضوان را بیان میکند.
سوره فتح به عربی با ترجمه فارسی
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
به نام الله بخشندۀ مهربان
- 1
إِنَّا فَتَحۡنَا لَكَ فَتۡحٗا مُّبِينٗا ﴿١﴾
[ای پیامبر،] به راستی که ما پیروزىِ آشكارى را [در صلح حدیبیه] برایت مقدر كردیم
- 2
لِّيَغۡفِرَ لَكَ ٱللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِن ذَنۢبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ وَيُتِمَّ نِعۡمَتَهُۥ عَلَيۡكَ وَيَهۡدِيَكَ صِرَٰطٗا مُّسۡتَقِيمٗا ﴿٢﴾
تا الله گناهِ گذشته و آیندهات را بیامرزد و نعمتش را بر تو تمام گردانَد و تو را به راه راست هدایت نماید؛
- 3
وَيَنصُرَكَ ٱللَّهُ نَصۡرًا عَزِيزًا ﴿٣﴾
و الله به پیروزیِ شکستناپذیری یاریات کند.
- 4
هُوَ ٱلَّذِيٓ أَنزَلَ ٱلسَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ لِيَزۡدَادُوٓاْ إِيمَٰنٗا مَّعَ إِيمَٰنِهِمۡۗ وَلِلَّهِ جُنُودُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمٗا ﴿٤﴾
اوست که بر دلهای مؤمنان آرامش [و ثبات] نازل کرد تا بر ایمانشان بیفزایند؛ و سپاهیان آسمانها و زمین از آنِ الله است؛ و الله دانای حکیم است.
- 5
لِّيُدۡخِلَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ وَٱلۡمُؤۡمِنَٰتِ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا وَيُكَفِّرَ عَنۡهُمۡ سَيِّـَٔاتِهِمۡۚ وَكَانَ ذَٰلِكَ عِندَ ٱللَّهِ فَوۡزًا عَظِيمٗا ﴿٥﴾
[آری، چنین کرد] تا مردان و زنان مؤمن را به باغهایی [بهشتی] وارد کند که جویبارها از زیر [درختان] آن جاری است؛ جاودانه در آنجا خواهند بود؛ و گناهانشان را بزداید [و بیامرزد]؛ و این نزد الله كامیابى بزرگى [برای مومنان] است؛
- 6
وَيُعَذِّبَ ٱلۡمُنَٰفِقِينَ وَٱلۡمُنَٰفِقَٰتِ وَٱلۡمُشۡرِكِينَ وَٱلۡمُشۡرِكَٰتِ ٱلظَّآنِّينَ بِٱللَّهِ ظَنَّ ٱلسَّوۡءِۚ عَلَيۡهِمۡ دَآئِرَةُ ٱلسَّوۡءِۖ وَغَضِبَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِمۡ وَلَعَنَهُمۡ وَأَعَدَّ لَهُمۡ جَهَنَّمَۖ وَسَآءَتۡ مَصِيرٗا ﴿٦﴾
و [نیز به این هدف که] منافقان و مشرکان را ـ اعم از زن و مرد ـ كه نسبت به الله بدگمانند مجازات كند؛ ناگواری [و عذاب الهی] بر آنان باد! الله بر آنان خشم گرفته و آنان را از رحمت خویش دور کرده و دوزخ را برایشان آماده نموده است؛ و [به راستی که دوزخ] چه بد جایگاهی است!
- 7
وَلِلَّهِ جُنُودُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا ﴿٧﴾
سپاهیان آسمانها و زمین از آنِ الله است؛ و الله شکستناپذیرِ حکیم است.
- 8
إِنَّآ أَرۡسَلۡنَٰكَ شَٰهِدٗا وَمُبَشِّرٗا وَنَذِيرٗا ﴿٨﴾
[ای پیامبر،] ما تو را گواه و مژدهدهنده و هشداردهنده فرستادیم
- 9
لِّتُؤۡمِنُواْ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَتُعَزِّرُوهُ وَتُوَقِّرُوهُۚ وَتُسَبِّحُوهُ بُكۡرَةٗ وَأَصِيلًا ﴿٩﴾
تا [شما مردم] به الله و پیامبرش ایمان بیاورید و [دین] او را یاری کنید و او را بزرگ دارید و بامداد و شامگاه، الله را تسبیح گویید.
- 10
إِنَّ ٱلَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ ٱللَّهَ يَدُ ٱللَّهِ فَوۡقَ أَيۡدِيهِمۡۚ فَمَن نَّكَثَ فَإِنَّمَا يَنكُثُ عَلَىٰ نَفۡسِهِۦۖ وَمَنۡ أَوۡفَىٰ بِمَا عَٰهَدَ عَلَيۡهُ ٱللَّهَ فَسَيُؤۡتِيهِ أَجۡرًا عَظِيمٗا ﴿١٠﴾
بیتردید، كسانى كه با تو بیعت مىكنند، در حقیقت، با الله بیعت مىكنند؛ دست الله بالای دستهای آنان است. هر کس [پس از بیعت] پیمانشكنى كند، به زیان خویش پیمان شكسته است؛ و هر کس به پیمانش [مبنی بر یاری دین الله و پیامبرش] وفا كند، به زودى [الله] پاداش بزرگی به او خواهد داد.
- 11
سَيَقُولُ لَكَ ٱلۡمُخَلَّفُونَ مِنَ ٱلۡأَعۡرَابِ شَغَلَتۡنَآ أَمۡوَٰلُنَا وَأَهۡلُونَا فَٱسۡتَغۡفِرۡ لَنَاۚ يَقُولُونَ بِأَلۡسِنَتِهِم مَّا لَيۡسَ فِي قُلُوبِهِمۡۚ قُلۡ فَمَن يَمۡلِكُ لَكُم مِّنَ ٱللَّهِ شَيۡـًٔا إِنۡ أَرَادَ بِكُمۡ ضَرًّا أَوۡ أَرَادَ بِكُمۡ نَفۡعَۢاۚ بَلۡ كَانَ ٱللَّهُ بِمَا تَعۡمَلُونَ خَبِيرَۢا ﴿١١﴾
بادیهنشینان متخلف [كه از شركت در سفر مکه و صلح حدیبیه خودداری کردهاند، براى توجیهِ کارِ خود] خواهند گفت: «[محافظت] اموال و خانوادهمان ما را گرفتار كرد؛ برایمان آمرزش بخواه». آنان چیزى كه در دلهایشان نیست بر زبان مىآورند. بگو: «اگر الله اراده كند که به شما زیان یا سودی برسد، كیست كه در مقابل [خواستِ] الله از شما دفاع کند؟ آرى، الله از آنچه مىكنید آگاه است».
- 12
بَلۡ ظَنَنتُمۡ أَن لَّن يَنقَلِبَ ٱلرَّسُولُ وَٱلۡمُؤۡمِنُونَ إِلَىٰٓ أَهۡلِيهِمۡ أَبَدٗا وَزُيِّنَ ذَٰلِكَ فِي قُلُوبِكُمۡ وَظَنَنتُمۡ ظَنَّ ٱلسَّوۡءِ وَكُنتُمۡ قَوۡمَۢا بُورٗا ﴿١٢﴾
[عذرتان این نبود؛] بلكه گمان میکردید كه پیامبر و مؤمنان [همراهش، از این سفرِ خطرناک] هرگز نزد خانوادۀ خویش بازنخواهند گشت؛ و این [توهم] در دلهایتان آراسته شد و گمانِ بد بردید [که الله دین و پیامبرش را یاری نخواهد کرد؛ پس به خطا رفتید] و هلاک شدید.
- 13
وَمَن لَّمۡ يُؤۡمِنۢ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ فَإِنَّآ أَعۡتَدۡنَا لِلۡكَٰفِرِينَ سَعِيرٗا ﴿١٣﴾
هر کس به الله و پیامبرش ایمان نیاورد، [بداند که] ما آتشی سوزان برای کافران آماده کردهایم.
- 14
وَلِلَّهِ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ يَغۡفِرُ لِمَن يَشَآءُ وَيُعَذِّبُ مَن يَشَآءُۚ وَكَانَ ٱللَّهُ غَفُورٗا رَّحِيمٗا ﴿١٤﴾
فرمانرواییِ آسمانها و زمین از آنِ الله است؛ هر کس را که بخواهد میآمرزد و هر کس را که بخواهد عذاب میکند؛ و الله آمرزندۀ مهربان است.
- 15
سَيَقُولُ ٱلۡمُخَلَّفُونَ إِذَا ٱنطَلَقۡتُمۡ إِلَىٰ مَغَانِمَ لِتَأۡخُذُوهَا ذَرُونَا نَتَّبِعۡكُمۡۖ يُرِيدُونَ أَن يُبَدِّلُواْ كَلَٰمَ ٱللَّهِۚ قُل لَّن تَتَّبِعُونَا كَذَٰلِكُمۡ قَالَ ٱللَّهُ مِن قَبۡلُۖ فَسَيَقُولُونَ بَلۡ تَحۡسُدُونَنَاۚ بَلۡ كَانُواْ لَا يَفۡقَهُونَ إِلَّا قَلِيلٗا ﴿١٥﴾
[ای مؤمنان،] هنگامى كه عازم [خیبر و] گرفتن غنیمت مىشوید، متخلفان [از سفر مکه] خواهند گفت: «اجازه دهید ما [نیز] به دنبال شما بیاییم». آنان مىخواهند كلام الهی را تغییر دهند. [ای پیامبر،] به آنان بگو: «شما هرگز به دنبال ما نخواهید آمد [زیرا این غنیمتها مخصوص کسانی است که در حدیبیه حضور داشتند و دربارۀ این حُکم،] الله قبلاً چنین فرموده است»؛ آنگاه خواهند گفت: «[نه،] بلكه شما نسبت به ما حسد مىورزید». [هرگز چنین نیست؛] بلكه جز عدۀ كمى [از آنان، اوامر الهی را] درنمىیابند.
- 16
قُل لِّلۡمُخَلَّفِينَ مِنَ ٱلۡأَعۡرَابِ سَتُدۡعَوۡنَ إِلَىٰ قَوۡمٍ أُوْلِي بَأۡسٖ شَدِيدٖ تُقَٰتِلُونَهُمۡ أَوۡ يُسۡلِمُونَۖ فَإِن تُطِيعُواْ يُؤۡتِكُمُ ٱللَّهُ أَجۡرًا حَسَنٗاۖ وَإِن تَتَوَلَّوۡاْ كَمَا تَوَلَّيۡتُم مِّن قَبۡلُ يُعَذِّبۡكُمۡ عَذَابًا أَلِيمٗا ﴿١٦﴾
[ای پیامبر،] به بادیهنشینان متخلف بگو: «به زودى به مقابله با گروهى جنگاور فراخوانده خواهید شد که با آنان بجنگید، مگر اینكه تسلیم شوند؛ اگر اطاعت كنید، الله پاداش نیكویى به شما خواهد داد؛ و اگر همچون گذشته سرپیچی نمایید، شما را با عذابى دردناک مجازات خواهد كرد».
- 17
لَّيۡسَ عَلَى ٱلۡأَعۡمَىٰ حَرَجٞ وَلَا عَلَى ٱلۡأَعۡرَجِ حَرَجٞ وَلَا عَلَى ٱلۡمَرِيضِ حَرَجٞۗ وَمَن يُطِعِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ يُدۡخِلۡهُ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُۖ وَمَن يَتَوَلَّ يُعَذِّبۡهُ عَذَابًا أَلِيمٗا ﴿١٧﴾
بر نابینا و لَنگ و بیمار گناهى نیست [كه در جنگ شركت نكنند]؛ و هر کس از الله و پیامبرش اطاعت كند، [الله] او را به باغهایی [از بهشت] وارد میکند كه جویبارها از زیر [درختان] آن جاری است؛ و هر کس را که سرپیچی کند، به عذابى دردناک مجازات خواهد كرد.
- 18
۞ لَّقَدۡ رَضِيَ ٱللَّهُ عَنِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ إِذۡ يُبَايِعُونَكَ تَحۡتَ ٱلشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِي قُلُوبِهِمۡ فَأَنزَلَ ٱلسَّكِينَةَ عَلَيۡهِمۡ وَأَثَٰبَهُمۡ فَتۡحٗا قَرِيبٗا ﴿١٨﴾
الله از مؤمنانى كه در كنار آن درخت [در حدیبیه] با تو بیعت كردند، راضی شد و دانست كه در دلشان چه مىگذرد؛ از این روى آرامش [و ثبات] بر آنان فروفرستاد و به پیروزى نزدیک [در خیبر] پاداششان داد؛
- 19
وَمَغَانِمَ كَثِيرَةٗ يَأۡخُذُونَهَاۗ وَكَانَ ٱللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمٗا ﴿١٩﴾
و [همچنین] غنیمتهای فراوانی که [از خیبر] به دست میآورند؛ و الله همواره شکستناپذیر [و] حکیم است.
- 20
وَعَدَكُمُ ٱللَّهُ مَغَانِمَ كَثِيرَةٗ تَأۡخُذُونَهَا فَعَجَّلَ لَكُمۡ هَٰذِهِۦ وَكَفَّ أَيۡدِيَ ٱلنَّاسِ عَنكُمۡ وَلِتَكُونَ ءَايَةٗ لِّلۡمُؤۡمِنِينَ وَيَهۡدِيَكُمۡ صِرَٰطٗا مُّسۡتَقِيمٗا ﴿٢٠﴾
الله غنیمتهای فراوانى را به شما وعده داد كه [در فتوحات اسلامی آینده] به آنها دست خواهید یافت؛ این [پیروزى و غنیمتهای خیبر] را براى شما زودتر فراهم ساخت و دست [تعدی و تجاوز] مردم [= یهودیان] را از شما کوتاه نمود تا نشانهاى [از لطف الهی] برای مومنان باشد و شما را به راهى راست هدایت كند؛
- 21
وَأُخۡرَىٰ لَمۡ تَقۡدِرُواْ عَلَيۡهَا قَدۡ أَحَاطَ ٱللَّهُ بِهَاۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٗا ﴿٢١﴾
و [همچنین غنیمتهای] دیگرى [در انتظار شماست] كه هنوز به آنها دست نیافتهاید [و] الله بر آنها احاطه دارد [و از آنها آگاه است]. به راستی که الله بر هر كارى تواناست.
- 22
وَلَوۡ قَٰتَلَكُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَوَلَّوُاْ ٱلۡأَدۡبَٰرَ ثُمَّ لَا يَجِدُونَ وَلِيّٗا وَلَا نَصِيرٗا ﴿٢٢﴾
اگر کافران به جنگ شما بیایند، [از توکل و صلابت شما] پشت كرده و مىگریزند؛ سپس هیچ كارساز و یاورى نخواهند یافت.
- 23
سُنَّةَ ٱللَّهِ ٱلَّتِي قَدۡ خَلَتۡ مِن قَبۡلُۖ وَلَن تَجِدَ لِسُنَّةِ ٱللَّهِ تَبۡدِيلٗا ﴿٢٣﴾
این سنت الهی است که پیشتر نیز جاری بوده است؛ و هرگز در سنت الهی تغییر و تبدیلی نخواهی یافت.
- 24
وَهُوَ ٱلَّذِي كَفَّ أَيۡدِيَهُمۡ عَنكُمۡ وَأَيۡدِيَكُمۡ عَنۡهُم بِبَطۡنِ مَكَّةَ مِنۢ بَعۡدِ أَنۡ أَظۡفَرَكُمۡ عَلَيۡهِمۡۚ وَكَانَ ٱللَّهُ بِمَا تَعۡمَلُونَ بَصِيرًا ﴿٢٤﴾
اوست که در دل مکه [= در حدیبیه] دست آنان را از شما کوتاه نمود [و مانع از آن شد که شما را به جنگ وادارند]، و پس از پيروزساختنِ شما بر آنان، دستهای شما را از آنان [بازداشت که آنان را بعد از اسارت، نکشید و آزادشان کنید]؛ و الله همواره به آنچه مىكنید بیناست.
- 25
هُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَصَدُّوكُمۡ عَنِ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِ وَٱلۡهَدۡيَ مَعۡكُوفًا أَن يَبۡلُغَ مَحِلَّهُۥۚ وَلَوۡلَا رِجَالٞ مُّؤۡمِنُونَ وَنِسَآءٞ مُّؤۡمِنَٰتٞ لَّمۡ تَعۡلَمُوهُمۡ أَن تَطَـُٔوهُمۡ فَتُصِيبَكُم مِّنۡهُم مَّعَرَّةُۢ بِغَيۡرِ عِلۡمٖۖ لِّيُدۡخِلَ ٱللَّهُ فِي رَحۡمَتِهِۦ مَن يَشَآءُۚ لَوۡ تَزَيَّلُواْ لَعَذَّبۡنَا ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡهُمۡ عَذَابًا أَلِيمًا ﴿٢٥﴾
آنان كسانى بودند كه کافر شدند و شما را از [ورود به] مسجدالحرام بازداشتند و نیز نگذاشتند قربانیهایی که با خود داشتید به قربانگاهش برسد؛ و اگر مردان و زنان مؤمنی [بین مردم مکه] نبودند که [در صورت بروز درگیری، ممکن بود] آنان را ندانسته پایمال کنید و ناخواسته مرتکب گناه شوید، [فرمان حمله به مکه میدادیم؛ ولى الله چنین کرد] تا [از اهل مکه] هر کس را که بخواهد، مشمول رحمت خویش قرار دهد؛ و اگر [مؤمنان و کافران در مکه] از یکدیگر جدا بودند، کافرانشان را با عذابى دردناک مجازات مىكردیم.
- 26
إِذۡ جَعَلَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فِي قُلُوبِهِمُ ٱلۡحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ ٱلۡجَٰهِلِيَّةِ فَأَنزَلَ ٱللَّهُ سَكِينَتَهُۥ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ وَعَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ وَأَلۡزَمَهُمۡ كَلِمَةَ ٱلتَّقۡوَىٰ وَكَانُوٓاْ أَحَقَّ بِهَا وَأَهۡلَهَاۚ وَكَانَ ٱللَّهُ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٗا ﴿٢٦﴾
[به یاد آور] آنگاه كه کافران [مکه در حدیبیه] قلباً دستخوش تعصب، [آن هم] تعصب جاهلیت شده بودند، الله آرامش [خاطرى از جانب] خویش بر پیامبرش و بر مؤمنان فروفرستاد و آنان را به اصل [و اساس توحید و] پرهیزگاری [= لا اله الا الله] پایبند ساخت؛ چرا كه [نسبت به مشرکان،] به آن سزاوارتر و شایستهتر بودند؛ و الله به هر چیزى داناست.
- 27
لَّقَدۡ صَدَقَ ٱللَّهُ رَسُولَهُ ٱلرُّءۡيَا بِٱلۡحَقِّۖ لَتَدۡخُلُنَّ ٱلۡمَسۡجِدَ ٱلۡحَرَامَ إِن شَآءَ ٱللَّهُ ءَامِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمۡ وَمُقَصِّرِينَ لَا تَخَافُونَۖ فَعَلِمَ مَا لَمۡ تَعۡلَمُواْ فَجَعَلَ مِن دُونِ ذَٰلِكَ فَتۡحٗا قَرِيبًا ﴿٢٧﴾
الله رؤیاى رسولش را به درستی تحقق بخشید كه به خواست الهی، در حالى كه سرهایتان را تراشیده و [یا] موهایتان را كوتاه كردهاید، در ایمنی و بدون ترس [از دشمن]، به مسجدالحرام وارد خواهید شد. [الله] چیزهایى را مىدانست كه شما نمىدانستید؛ و علاوه بر فتح مکه، پیروزى نزدیک [خیبر] را [نیز برایتان] مقرر نمود.
- 28
هُوَ ٱلَّذِيٓ أَرۡسَلَ رَسُولَهُۥ بِٱلۡهُدَىٰ وَدِينِ ٱلۡحَقِّ لِيُظۡهِرَهُۥ عَلَى ٱلدِّينِ كُلِّهِۦۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ شَهِيدٗا ﴿٢٨﴾
اوست كه پیامبرش را با [کتابِ] هدایت و آیین حق فرستاد تا [حقانیت برتر] آن را بر همۀ ادیان آشکار گردانَد؛ و الله به عنوان گواه كافى است.
- 29
مُّحَمَّدٞ رَّسُولُ ٱللَّهِۚ وَٱلَّذِينَ مَعَهُۥٓ أَشِدَّآءُ عَلَى ٱلۡكُفَّارِ رُحَمَآءُ بَيۡنَهُمۡۖ تَرَىٰهُمۡ رُكَّعٗا سُجَّدٗا يَبۡتَغُونَ فَضۡلٗا مِّنَ ٱللَّهِ وَرِضۡوَٰنٗاۖ سِيمَاهُمۡ فِي وُجُوهِهِم مِّنۡ أَثَرِ ٱلسُّجُودِۚ ذَٰلِكَ مَثَلُهُمۡ فِي ٱلتَّوۡرَىٰةِۚ وَمَثَلُهُمۡ فِي ٱلۡإِنجِيلِ كَزَرۡعٍ أَخۡرَجَ شَطۡـَٔهُۥ فَـَٔازَرَهُۥ فَٱسۡتَغۡلَظَ فَٱسۡتَوَىٰ عَلَىٰ سُوقِهِۦ يُعۡجِبُ ٱلزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ ٱلۡكُفَّارَۗ وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ مِنۡهُم مَّغۡفِرَةٗ وَأَجۡرًا عَظِيمَۢا ﴿٢٩﴾
محمد رسول الله و [صحابۀ مؤمن و فداکارش، همان] کسانی که همواره با او هستند، در برابر كافران [ستیزهجو]، محکم و سختگیرند و با یكدیگر مهربان؛ آنان را در حال رکوع و سجده میبینی كه پیوسته فضل و رضایت الله را مىجویند؛ نشان [ایمان و پرهیزگاری] آنان در چهرههایشان از اثر سجده و عبادت هویداست؛ این وصف آنان در تورات است؛ و توصیفشان در انجیل [نیز] همچون گیاهی است كه جوانهاش را برمیآورد و آن را نیرو میبخشد تا محکم گردد و بر ساقههایش استوار بایستد؛ چنان كه موجب شگفتى كشاورزان شود؛ در نتیجه، [الله] با [تقویت و پیشرفتِ] مؤمنان، کافران را به خشم میآورد. الله به مؤمنان نیكوكار [= صحابه و پیروانشان] وعدۀ آمرزش و پاداشى بزرگ داده است.
شنیدن تلاوت سوره فتح
اطلاعات کوتاه
- سوره:
- 48 از 114
- معنای نام:
- پیروزی
- شمار آیات:
- 29
- محل نزول:
- مدینه
- ترتیب نزول:
- 111
- جزء:
- 26
درباره سوره فتح
نام سوره از واژهٔ «فتح» در عبارت آیهٔ نخست، «بیگمان ما برای تو فتحی آشکار فراهم کردیم»، گرفته شده است. به نظر بیشتر علما، مقصود پیمان حدیبیه و پیروزیهای پس از آن است.
سوره 29 آیه دارد. در مصحف در جایگاه 48 و در جزء 26 قرار دارد؛ در ترتیب نزول، سورهٔ 111 است. اگرچه میان مکه و مدینه و در سفر نازل شده، چون پس از هجرت نازل شده مدنی دانسته میشود. آیهٔ پایانی آن که حضرت محمد (ص) و اصحابشان را نیرومند در برابر منکران، مهربان با یکدیگر و دارای نشان سجده بر چهره معرفی میکند، از شناختهشدهترین آیات سوره است.
زمان نزول سوره فتح
سوره پس از رویدادهایی نازل شد که در سال ششم هجرت رخ داد؛ پیامبر (ص) با نیت عمره همراه اصحاب به سوی مکه رفتند، اما قریش آنان را در حدیبیه متوقف کرد. در این هنگام خبر کشته شدن حضرت عثمان پخش شد و مسلمانان زیر درختی با پیامبر (ص) بیعت کردند (بیعت رضوان). شرایط پیمان بعدی در نگاه نخست به زیان مسلمانان به نظر میرسید و برخی صحابه را اندوهگین کرده بود.
بنا بر نقل بخاری و مسلم، سوره در راه بازگشت از حدیبیه به مدینه نازل شد. بدینسان بشارت داده شد که این پیمان در واقع فتحی آشکار است؛ گسترش سریع اسلام در سالهای بعد و فتح مکه در سال هشتم هجرت، این بشارت را تأیید کرد.
موضوعات سوره فتح
سوره با بشارت فتح آشکار آغاز میشود؛ خبر داده میشود خدا گناهان گذشته و آیندهٔ پیامبر (ص) را بخشیده، نعمتش را کامل کرده و پیروزی نیرومندی به ایشان خواهد داد. بیان میشود برای افزایش ایمان مؤمنان، آرامش بر دلهایشان نازل شده است.
گفته میشود بیعت زیر درخت در حقیقت بیعت با خدا بوده، دست خدا بالای دستهای آنان است و او از این مؤمنان خشنود شده است. بهانههای بادیهنشینانی که در سفر شرکت نکردند و ماندند آشکار میشود؛ اعلام میشود نابینایان، لنگان و بیمارانی که نمیتوانند در جنگ شرکت کنند معذورند. غنیمتهایی که در آینده به دست میآورند به مؤمنان وعده داده میشود. حکمت بازداشتن دست دو طرف از یکدیگر در درهٔ مکه شرح داده میشود. خبر داده میشود خواب پیامبر (ص) دربارهٔ ورود امن آنان به مسجدالحرام تحقق خواهد یافت. سوره با بیان اینکه حضرت محمد (ص) و همراهانشان در برابر منکران نیرومند و با یکدیگر مهرباناند، رکوع و سجده میکنند و فضل خدا را میجویند، و با وصف نشان سجده بر چهرهشان و مثال آنان در تورات و انجیل پایان مییابد.
فضیلت سوره فتح
بنا بر روایتی که بخاری از حضرت عمر نقل کرده، پیامبر (ص) شبی که این سوره نازل شد فرمودند: «امشب سورهای بر من نازل شد که برایم از هر آنچه خورشید بر آن میتابد محبوبتر است» و آیهٔ نخست سوره را خواندند. روایتی از انس بن مالک در بخاری و مسلم نیز بیان میکند سوره هنگام بازگشت از حدیبیه، زمانی که مؤمنان اندوهگین بودند، نازل شد و آنان را شاد کرد.
همچنین بنا بر نقل عبدالله بن مغفل در بخاری و مسلم، پیامبر (ص) در روز فتح مکه بر شتر خود، سورهٔ فتح را با ترجیع صدا و به زیبایی تلاوت کردند.
توضیحات این سوره برای اپلیکیشن Yasin Suresi نوشته شده است.
تفسیر سوره فتح
توضیح کوتاه همه آیات سوره فتح، از ترجمه فارسی «المختصر فی تفسیر القرآن الکریم».
تفسیر آیات 1 تا 10
- 1
- ای رسول- بهراستیکه ما با صلح حدیبیه پیروزی درخشانی برایت بخشیدیم.
- 2
تا الله گناهانی را که پیش از این پیروزی، و گناهانی را که پس از آن از تو سر زده است برایت ببخشاید، و نعمت خویش را با یاری دینت بر تو کامل گرداند، و تو را به راه راستیکه هیچ انحرافی در آن نیست، یعنی راه راست اسلام هدایت کند.
- 3
و الله تو را به پیروزیای قاطع که هیچکس نتواند آن را دفع کند، یاری رساند.
- 4
الله همان ذاتی است که ثبات و آرامش را در دلهای مؤمنان فرو فرستاد تا ایمانی بر ایمانشان بیفزایند، و لشکریان آسمانها و زمین فقط از آنِ الله است، هرکس از بندگانش را که بخواهد با آنها تقویت میکند، و الله نسبت به مصالح بندگانش بسیار آگاه است، و در پیروزی و تقویتی که جاری میکند بسیار سنجیدهکار است.
- 5
تا مردان و زنان مؤمن به الله و رسولش را در بهشتهایی که نهرها از زیر کاخها و درختانش جاری است وارد کند، و گناهانشان را پاک کند، و آنها را در قبال آنها مورد مؤاخذه قرار ندهد، و این امر - رسیدن به مطلوب یعنی بهشت، و دورشدن از ترس و هلاکت یعنی مؤاخذه به گناهان- نزد الله رستگاری بزرگی است که هیچ رستگاری دیگری با آن برابری نمیکند.
- 6
و برای اینکه مردان و زنان منافق، و مردان و زنان مشرک به الله، که گمان بردهاند الله دینش را یاری نمیرساند، و کلمهاش را برتر نمیگرداند عذاب کند. عذاب فقط آنها را احاطه میکند، و الله بهسبب کفر و گمان بدشان بر آنها خشم گرفته، و آنها را از رحمت خویش رانده و در آخرت جهنم را برایشان آماده ساخته است که وارد آن میشوند و برای همیشه در آن میمانند، و جهنم مقصد بسیار بدی است که به آن بازگردانده میشوند.
- 7
و لشکریان آسمانها و زمین از آنِ الله است که هرکس از بندگانش را که بخواهد با آنها تقویت میکند، و الله ذات شکست ناپذیری است که هیچکس بر او چیره نمیشود، و در آفرینش و تقدیر و تدبیرش بسیار دانا است.
- 8
- ای رسول- بهراستیکه ما تو را گواهی فرستادیم که در روز قیامت بر امت خویش گواهی میدهی، و مژدهدهندۀ مؤمنان به یاری و قدرتی که در دنیا برایشان آماده شده، و به نعمتهایی که در آخرت برایشان فراهم گشته است، و ترسانندۀ کافران به ذلت و شکست به دست مؤمنان که در دنیا برایشان آماده شده است، و به عذاب دردناکِ فراهمشده در آخرت که منتظر آنها است.
- 9
تا به الله و رسولش ایمان آورند، و رسولش را بزرگ و محترم شمارند، و در آغاز و پایان روز الله را بستایند.
- 10
-ای پیامبر- همانا کسانی که در بیعت رضوان برای جهاد با مشرکان مکه، با تو بیعت می کنند، در حقیقت با الله بیعت می کنند؛ چون اوست که آنان را به جهاد با مشرکان فرمان داد و به آنان پاداش می دهد، در این بیعت، دست الله، بالای دست آنان است. پروردگار از اعمال آنان آگاه و چیزی از آن بر او پوشیده نمی ماند، پس هر کس بیعتش را بشکند و به پیمانش با پروردگار مبنی بر یاری دین او، وفا نکند؛ زیان شکستن بیعت و پیمانش تنها به خودش باز می گردد و این امر زیانی به الله نمی رساند، و هر کس به پیمانش با پروردگار مبنی بر یاری دین او، وفا کند؛ به زودی پاداشی بزرگ یعنی بهشت را به او بخشيده می شود.
تفسیر آیات 11 تا 20
- 11
- ای رسول- بادیهنشینانی که الله آنها را از همراهی تو در سفر بهسوی مکه بر جای گذاشت آنگاه که آنها را سرزنش کنی به تو خواهند گفت: حفاظت اموال و فرزندانمان ما را از حرکت با تو بازداشت، پس از الله درخواست کن تا گناهانمان را ببخشد. با زبان از پیامبر صلی الله علیه وسلم میخواهند که برایشان طلب آمرزش کند اما چنین چیزی در دلهایشان وجود ندارد؛ زیرا آنها از گناهانشان توبه نکردهاند. به آنها بگو: اگر الله برای شما خیر، یا شر بخواهد هیچکس مالک ذرهای برای شما در برابر الله نیست، بلکه الله از آنچه انجام میدهید بسیار آگاه است و ذرهای از اعمالتان هر چند آن را پنهان دارید بر او تعالی پوشیده نمیماند.
- 12
سرگرم شدنتان به نگهداری از اموال و فرزندان که آن را بهانه و سببى براى بازماندن شما از همراهى پيامبر اظهار كرديد، سبب حقيقى نبود، بلکه گمان کردید که پیامبر-صلی الله علیه وسلم- و تمامى اصحابش نابود خواهند شد و به سوی خانواده هایشان در مدینه باز نخواهند گشت، و شیطان این امر را در دل هایتان آراست، و به پروردگارتان گمان بدی بردید هنگامی كه فکر کردید، به پیامبرش یاری نخواهد رساند، و به سبب گمان بدتان که به الله بردید و بازماندنتان از همراهى با پبامبر؛ قومی هلاک شده و نابود گشتید.
- 13
و هرکس به الله و رسولش ایمان نیاورده کافر است، و در روز قیامت برای کافران به الله آتشی شعلهور آماده کردهایم که در آن عذاب میشوند.
- 14
و فرمانروایی آسمانها و زمین فقط از آنِ الله است، گناهان هر یک از بندگانش را بخواهد میبخشد، آنگاه به فضل خویش او را وارد بهشت میکند، و به عدالت خویش هرکس از بندگانش را که بخواهد عذاب میکند، و الله نسبت به گناهان بندگان توبهکارش بسیار آمرزنده، و نسبت به آنها بسیار مهربان است.
- 15
- ای مؤمنان- وقتی بهسوی غنایم خیبر که الله آن را بعد از صلح حدیبیه به شما وعده داد حرکت کنید تا آنها را بگیرید، کسانیکه الله آنها را بر جای گذاشت خواهند گفت: به ما اجازه دهید همراه شما بیاییم تا سهمی از آن برداریم. این برجایماندگان با این درخواست میخواهند وعدۀ الله را که پس از صلح حدیبیه با آن به مؤمنان وعده داد که غنایم خیبر را فقط برای آنها میدهد تغییر دهند. - ای رسول- به آنها بگو: هرگز ما را بهسوی آن غنیمتها دنبال نخواهید کرد، زیرا الله به ما وعده داده است که غنایم خیبر فقط برای کسانی است که در حدیبیه حضور داشتهاند. پس خواهند گفت: اینکه نمیگذارید با شما بهسوی خیبر بیاییم به فرمانی از جانب الله نیست، بلکه به این سبب است که بر ما حسادت میورزید. درحالیکه امر آنگونه که این برجایماندگان ادعا کردند نیست، بلکه آنها اوامر و نواهی الله را جز اندکی نمیفهمند، به همین منظور از او تعالی نافرمانی میکنند.
- 16
- ای رسول- برای آزمودن بادیهنشینانی که از حرکت با تو بهسوی مکه تخلف ورزیدند به آنها بگو: به زودی برای پیکار با مردمی بسیار نیرومند دعوت خواهید شد، که در راه الله با آنها بجنگید، یا بدون پیکار وارد اسلام شوند. پس اگر الله را در قتال با آنها که شما را به آن فراخوانده است فرمان بردید پاداشی نیکو یعنی بهشت را به شما میدهد، و اگر از فرمانبرداری از او روی گرداندید- همانگونه که وقتی از حرکت با او بهسوی مکه تخلف ورزیدید از فرمانش روی گرداندید- شما را به عذابی دردناک عذاب میکند.
- 17
بر معذور بهسبب نابینایی یا لنگی یا بیماری گناهی نیست اگر در پیکار در راه الله حضور نیابد، و هرکس از الله و رسولش فرمانبرداری کند او را وارد بهشتهایی میکند که نهرها از زیر کاخها و درختانش جاری است، و هرکس از طاعت الله و رسولش روی بگرداند الله او را به عذابی دردناک عذاب میکند.
- 18
به تحقیق که الله از مؤمنان راضی شد وقتی در حدیبیه زیر آن درخت به بیعت رضوان با تو بیعت میکردند، و از ایمان و اخلاص و راستیای که در دلهایشان بود آگاه شد، و آرامش را بر دلهایشان فرو فرستاد، و پاداش این کارشان، به جای ورود به مکه که برایشان میسر نشد، پیروزیای نزدیک یعنی فتح خیبر است.
- 19
و غنیمتهای زیادی که از اهالی خیبر خواهند گرفت به آنها عطا کرد، و الله ذات شکست ناپذیری است که هیچکس بر او چیره نمیشود، و در آفرینش و تقدیر و تدبیرش بسیار دانا است.
- 20
- ای مؤمنان- الله غنیمتهای زیادی که در فتوحات آیندۀ اسلامی میگیرید به شما وعده داده است، ولی غنیمتهای خیبر را زودتر برایتان فراهم آورد، و دست یهودیان را کوتاه کرد آنگاه که تصمیم گرفتند پس از خروج شما به خانوادههایتان آسیب برسانند، و تا این غنیمتهای به تعجیلافتاده، نشانهای برای شما بر یاری الله و تقویت شما توسط او تعالی باشد، و الله شما را به راه راستیکه هیچ انحرافی ندارد هدایت کند.
تفسیر آیات 21 تا 29
- 21
و الله غنیمتهای دیگری به شما وعده داده است که اکنون بر آنها دست نیافتهاید، فقط الله است که بر آنها قدرت و دسترسی دارد، و در علم و تدبیر او است، و الله بر همه چیز توانا است، و هیچچیز او را ناتوان نمیسازد.
- 22
و -ای مؤمنان- اگر کسانیکه به الله و رسولش کفر ورزیدهاند با شما بجنگند بهطور قطع فراری و شکستخورده از شما، پشت خواهند کرد، آنگاه هیچ دوست و کارسازی نخواهند یافت که کارشان را برعهده بگیرد، و هیچ یاوری نیز نخواهند یافت که آنها را بر پیکار با شما یاری برساند.
- 23
و چیرهشدن مؤمنان و شکست کافران، در هر زمان و مکانی ثابت است، زیرا این امر سنت الله در امتهایی است که پیش از این تکذیب کنندگان گذشتهاند، و -ای رسول- برای سنت الله هرگز تغییری نخواهی یافت.
- 24
و او همان ذاتی است که دستان مشرکان را از شما کوتاه کرد آنگاه که در حدیبیه حدود هشتاد مرد از آنها آمدند و میخواستند آسیبی به شما برسانند، و دست شما را از آنها کوتاه کرد آنگاه که شما را بر اسیرکردنشان قدرت داد (بر همگی آنها پیروز کرد) آنها را نکشتید و به آنها آزار نرساندید، بلکه آنها را آزاد کردید، و الله نسبت به آنچه انجام میدهید بینا است، و ذرهای از اعمالتان بر او پوشیده نمیماند.
- 25
آنها همان کسانی هستند که به الله و رسولش کفر ورزیدند، و شما را از مسجد الحرام بازداشتند، و قربانی را نگذاشتهاند به قربانگاه خویش برسد، و اگر وجود مردان و زنانی مؤمن به الله که شما آنها را نمیشناسید نبود که ناخواسته آنها را همراه کافران میکشتید، و بر اثر قتل آنها گناه و دیههایشان گریبانگیرتان میشد؛ بهطور قطع اجازه فتح مکه را به شما میداد، تا الله هرکس را بخواهد مانند مؤمنان در مکه به رحمت خویش درآورد. اگر در مکه کافران از مؤمنان جدا بودند بهطور قطع کسانی را که به الله و رسولش کفر ورزیدهاند به عذابی دردناک عذاب میکردیم.
- 26
آنگاه که کافران به الله و رسولش تعصب جاهلیت را که هیچ ربطی به احقاق حق ندارد و فقط به هوس مربوط میشود در دلهایشان جای دادند، و از ترس اینکه مبادا سرزنش شوند که پیامبر صلی الله علیه وسلم بر آنها پیروز شده و به زور وارد مکه شده است ورود رسولالله صلی الله علیه وسلم را در سال حدیبیه برای خودشان نپذیرفتند؛ الله آرامشی از جانب خویش بر رسولش و مؤمنان فرو فرستاد، و خشم، باعث نشد که آنها در برابر مشرکان مقابله به مثل کنند، و الله مؤمنان را با کلمۀ حق یعنی لا إله إلا الله «هیچ معبود برحقی جز الله نیست»، و اینکه حقش را برپا دارند استوار گرداند، و مؤمنان بهسبب خیری که الله در دلهای شان از آن آگاه بود به این کلمه سزاوارتر و شایستهتر از دیگران بودند، و الله از همه چیز کاملاً آگاه هست، و ذرهای بر او پوشیده نمیماند.
- 27
به تحقیق که الله رؤیای رسولش را محقق کرد آنگاه که این رؤیا را در خواب دید و اصحابش را از آن باخبر ساخت، مبنی بر اینکه او و اصحابش بدون ترس از دشمنشان وارد بیت الله الحرام میشوند، و برای اعلام پایان مناسک برخی از آنها موی سرهایشان را میتراشند، و برخی دیگر آن را کوتاه میکنند. پس - ای مؤمنان- الله از مصلحت شما چیزی میدانست که شما از آن آگاه نبودید، از این رو آن سال را بدون تحقق رؤیای ورود به مکه، فتحی نزدیک قرار داد و این فتح نزدیک، صلح حدیبیه و در پی آن، فتح خیبر بر دستان مؤمنانی که در حدیبیه حضور داشتند است که الله آن را محقق گرداند.
- 28
الله همان ذاتی است که رسولش محمد صلی الله علیه وسلم را با بیانی واضح و دین حقی که همان دین اسلام است فرستاد؛ تا آن را بر تمام ادیان مخالفش برتری دهد، و الله بر این امر گواه بوده است، و گواهی الله کافی است.
- 29
محمد فرستادۀ الله است و اصحابش که با او هستند، بر کافران محارب سختگیر، و میان خودشان مهربان و دلسوز و غمخوار یکدیگر هستند. - ای بیننده- آنها را در رکوع و سجده برای الله سبحانه میبینی. از الله درخواست میکنند که با آمرزش و پاداشی گرامی بر آنها مهربانی و بخشش کند، و از آنها راضی شود. بر اثر سجده، نشانۀ آنها رستگاری و روشنایی و نور نماز است که در چهرهشان آشکار میشود. تورات کتاب نازلشده بر موسی علیه السلام آنها را با این صفت توصیف کرده است. و اما مَثَل آنها در انجیل، کتاب نازلشده بر عیسی علیه السلام چنین است که در همکاری و کمال، مانند زراعتی هستند که جوانههایش را درآوَرَد، سپس قوی و ستبر شود تا اینکه بر ساقههایش بایستد، و کشاورزان را از قدرت و کمال خویش به شگفت آوَرَد؛ تا الله با آنها کافران را بهسبب قوت و اتحاد و کمالی که در آنها میبینند به خشم آوَرَد. الله به صحابهای که به الله ایمان آوردهاند، و اعمال صالح انجام دادهاند آمرزش گناهانشان را که در قبال آن مؤاخذه نخواهند شد، و پاداشی بزرگ از جانب خویش یعنی بهشت وعده داده است.
پرسشهای رایج درباره سوره فتح
سوره فتح چند آیه دارد؟
سوره فتح 29 آیه دارد.
فتح به چه معناست؟
فتح به معنای «پیروزی» است.
سوره فتح مکی است یا مدنی؟
سوره فتح سورهای مدنی است که در مدینه نازل شد. این سوره در ترتیب نزول، 111مین سوره است.
سوره فتح در کدام جزء قرآن است؟
سوره فتح در جزء 26 است.
سوره فتح چندمین سوره قرآن است؟
سوره فتح 48مین سوره قرآن است و پس از سوره محمد و پیش از سوره حجرات قرار دارد.
آیا میتوانم تلاوت سوره فتح را اینجا بشنوم؟
بله. پخشکننده زیر آیات، سوره فتح را با صدای 9 قاری مشهور دارد؛ هنگام پخش، آیهای که تلاوت میشود در فهرست آیات مشخص میشود.
اپلیکیشن سوره یس
یس و تمام قرآن را با ترجمه به 11 زبان بخوانید، تلاوت آیه به آیه را با صدای 9 قاری بشنوید و نشانههایتان را در گوشی خود نگه دارید.