سوره 59 از 114 · جزء 28
سوره حشر
24 آیه · مدنی · ترتیب نزول: 101مین
سورهٔ حشر که در مدینه نازل شده و 24 آیه دارد، با بیان بیرون رانده شدن بنینضیر از مدینه، پیامد پیمانشکنی، تقسیم اموال بهدستآمده بدون جنگ و برادری مهاجران و انصار را موضوع خود قرار میدهد؛ با آیاتی که نامهای نیکوی خدا را برمیشمارند پایان مییابد.
سوره حشر به عربی با ترجمه فارسی
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
به نام الله بخشندۀ مهربان
- 1
سَبَّحَ لِلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۖ وَهُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ ﴿١﴾
آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است، برای الله تسبیح میگویند؛ و او پیروزمندِ حکیم است.
- 2
هُوَ ٱلَّذِيٓ أَخۡرَجَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ مِن دِيَٰرِهِمۡ لِأَوَّلِ ٱلۡحَشۡرِۚ مَا ظَنَنتُمۡ أَن يَخۡرُجُواْۖ وَظَنُّوٓاْ أَنَّهُم مَّانِعَتُهُمۡ حُصُونُهُم مِّنَ ٱللَّهِ فَأَتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِنۡ حَيۡثُ لَمۡ يَحۡتَسِبُواْۖ وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ ٱلرُّعۡبَۚ يُخۡرِبُونَ بُيُوتَهُم بِأَيۡدِيهِمۡ وَأَيۡدِي ٱلۡمُؤۡمِنِينَ فَٱعۡتَبِرُواْ يَٰٓأُوْلِي ٱلۡأَبۡصَٰرِ ﴿٢﴾
اوست که کسانی از اهل کتاب [= بنی نضیر] را که کافر شدند، با نخستین برخورد [و گردآوریِ لشکر] از دیارشان [به سوی شام] بیرون راند. گمان نمیکردید که آنها خارج شوند، و خودشان [نیز] گمان میکردند که دژهای [محکم]شان آنها را از [عذاب] الله مانع میشود؛ اما [عذاب] الله از جایی که گمان نمیکردند به سراغشان آمد و در دلهایشان ترس و وحشت افکند، [به گونهای که] خانههای خود را با دست خود و با دست مؤمنان ویران میکردند؛ پس ای صاحبان بینش، عبرت گیرید.
- 3
وَلَوۡلَآ أَن كَتَبَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِمُ ٱلۡجَلَآءَ لَعَذَّبَهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَاۖ وَلَهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ عَذَابُ ٱلنَّارِ ﴿٣﴾
و اگر الله ترک وطن [و آوارگی] را بر آنان مقرر نداشته بود، یقیناً آنان را در [همین] دنیا عذاب میکرد و در آخرت، عذاب آتش [جهنم] برایشان است.
- 4
ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ شَآقُّواْ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥۖ وَمَن يُشَآقِّ ٱللَّهَ فَإِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ ﴿٤﴾
این [آوارگی و عذاب،] به خاطر آن است که آنها با الله و پیامبرش مخالفت [و دشمنی] کردند؛ و هر کس با الله مخالفت [و دشمنی] کند، بیگمان، الله سختکیفر است.
- 5
مَا قَطَعۡتُم مِّن لِّينَةٍ أَوۡ تَرَكۡتُمُوهَا قَآئِمَةً عَلَىٰٓ أُصُولِهَا فَبِإِذۡنِ ٱللَّهِ وَلِيُخۡزِيَ ٱلۡفَٰسِقِينَ ﴿٥﴾
هر درخت خرمایی که بریدید و یا آن را ایستاده بر ریشهاش باقی گذاشتید، به فرمان الله بود، تا [الله،] فاسقان را خوار [و رسوا] سازد.
- 6
وَمَآ أَفَآءَ ٱللَّهُ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ مِنۡهُمۡ فَمَآ أَوۡجَفۡتُمۡ عَلَيۡهِ مِنۡ خَيۡلٖ وَلَا رِكَابٖ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُۥ عَلَىٰ مَن يَشَآءُۚ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ ﴿٦﴾
و آنچه الله از [اموال] آنها [= بنی نضیر] به پیامبرش بازگردانده [و بخشیده] است، نه اسبی برای آن [اموال] تاختید و نه شتری؛ ولی الله رسولانش را بر هر کس که بخواهد، چیره میگردانَد؛ و الله بر همه چیز تواناست.
- 7
مَّآ أَفَآءَ ٱللَّهُ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡقُرَىٰ فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ وَٱلۡيَتَٰمَىٰ وَٱلۡمَسَٰكِينِ وَٱبۡنِ ٱلسَّبِيلِ كَيۡ لَا يَكُونَ دُولَةَۢ بَيۡنَ ٱلۡأَغۡنِيَآءِ مِنكُمۡۚ وَمَآ ءَاتَىٰكُمُ ٱلرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَىٰكُمۡ عَنۡهُ فَٱنتَهُواْۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۖ إِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ ﴿٧﴾
و آنچه الله از [اموالِ] اهل آبادیها [بدون پیکار] به پیامبرش بازگردانده [و بخشیده] است، از آنِ الله و رسول و خویشاوندان [او] و یتیمان و بینوایان و در راهماندگان است. تا [این اموال،] در میان ثروتمندانِ شما دست به دست نشود؛ و آنچه رسول [الله] به شما داد، بگیرید و از آنچه که شما را از آن نهی کرد دست بردارید؛ و از الله پروا کنید که الله سختکیفر است.
- 8
لِلۡفُقَرَآءِ ٱلۡمُهَٰجِرِينَ ٱلَّذِينَ أُخۡرِجُواْ مِن دِيَٰرِهِمۡ وَأَمۡوَٰلِهِمۡ يَبۡتَغُونَ فَضۡلٗا مِّنَ ٱللَّهِ وَرِضۡوَٰنٗا وَيَنصُرُونَ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥٓۚ أُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلصَّٰدِقُونَ ﴿٨﴾
[بخشی از این اموال،] برای فقرای مهاجری است که از خانه و اموالشان بیرون رانده شدند، [همان کسانی که] فضل و رضامندی الله را میطلبند و الله و پیامبرش را یاری میکنند. آنها راستگویانند.
- 9
وَٱلَّذِينَ تَبَوَّءُو ٱلدَّارَ وَٱلۡإِيمَٰنَ مِن قَبۡلِهِمۡ يُحِبُّونَ مَنۡ هَاجَرَ إِلَيۡهِمۡ وَلَا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمۡ حَاجَةٗ مِّمَّآ أُوتُواْ وَيُؤۡثِرُونَ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمۡ وَلَوۡ كَانَ بِهِمۡ خَصَاصَةٞۚ وَمَن يُوقَ شُحَّ نَفۡسِهِۦ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُفۡلِحُونَ ﴿٩﴾
و [نیز انصار، همان] کسانی که پیش از آنان، [در مدینه] وطن گزیده و ایمان آوردهاند، افرادی را که به سویشان هجرت میکنند دوست دارند، و در دلهای خود، از آنچه [به مهاجران] داده شده احساس حسادت نمیکنند، و آنان را بر خود مقدّم میدارند، حتی اگر خود [سخت] نیازمند باشند؛ و کسانی که از بُخل [و حرصِ] نفسِ خویش در امان بمانند [و در راه الله انفاق کنند]، آنان رستگارند.
- 10
وَٱلَّذِينَ جَآءُو مِنۢ بَعۡدِهِمۡ يَقُولُونَ رَبَّنَا ٱغۡفِرۡ لَنَا وَلِإِخۡوَٰنِنَا ٱلَّذِينَ سَبَقُونَا بِٱلۡإِيمَٰنِ وَلَا تَجۡعَلۡ فِي قُلُوبِنَا غِلّٗا لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ رَبَّنَآ إِنَّكَ رَءُوفٞ رَّحِيمٌ ﴿١٠﴾
و [نیز] کسانی که پس از آنها [= مهاجران و انصار] آمدهاند، میگویند: «پروردگارا، ما و برادرانمان را که در ایمان بر ما پیشی گرفتند بیامرز و در دلهایمان نسبت به کسانی که ایمان آوردهاند کینهای قرار مده. پروردگارا، بیگمان، تو دلسوزِ مهربانی».
- 11
۞ أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ نَافَقُواْ يَقُولُونَ لِإِخۡوَٰنِهِمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ لَئِنۡ أُخۡرِجۡتُمۡ لَنَخۡرُجَنَّ مَعَكُمۡ وَلَا نُطِيعُ فِيكُمۡ أَحَدًا أَبَدٗا وَإِن قُوتِلۡتُمۡ لَنَنصُرَنَّكُمۡ وَٱللَّهُ يَشۡهَدُ إِنَّهُمۡ لَكَٰذِبُونَ ﴿١١﴾
آیا منافقان را ندیدی که پیوسته به برادران اهل کتابشان که کفر ورزیدهاند میگویند: «اگر شما را [از سرزمینتان] بیرون کنند، ما [نیز] با شما بیرون خواهیم آمد و هرگز [سخن] کسی را در مورد شما اطاعت نخواهیم کرد؛ و اگر با شما جنگ شود، البته یاریتان خواهیم کرد»؟ الله گواهی میدهد که آنها دروغگو هستند.
- 12
لَئِنۡ أُخۡرِجُواْ لَا يَخۡرُجُونَ مَعَهُمۡ وَلَئِن قُوتِلُواْ لَا يَنصُرُونَهُمۡ وَلَئِن نَّصَرُوهُمۡ لَيُوَلُّنَّ ٱلۡأَدۡبَٰرَ ثُمَّ لَا يُنصَرُونَ ﴿١٢﴾
اگر آنها [= یهود] [از وطنشان] اخراج شوند، اینان [= منافقان] همراه آنان بیرون نمیروند؛ و اگر با آنها جنگ شود، یاریشان نخواهند کرد؛ و اگر [هم] یاریشان کنند، قطعاً پشت [به میدان] کرده و فرار میکنند، و دیگر یاری نمیشوند.
- 13
لَأَنتُمۡ أَشَدُّ رَهۡبَةٗ فِي صُدُورِهِم مِّنَ ٱللَّهِۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ قَوۡمٞ لَّا يَفۡقَهُونَ ﴿١٣﴾
[ای مؤمنان،] شما قطعاً در دلهای آنان بیش از الله مایۀ هراسید؛ زیرا آنان مردمانی هستند که نمیفهمند.
- 14
لَا يُقَٰتِلُونَكُمۡ جَمِيعًا إِلَّا فِي قُرٗى مُّحَصَّنَةٍ أَوۡ مِن وَرَآءِ جُدُرِۭۚ بَأۡسُهُم بَيۡنَهُمۡ شَدِيدٞۚ تَحۡسَبُهُمۡ جَمِيعٗا وَقُلُوبُهُمۡ شَتَّىٰۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ قَوۡمٞ لَّا يَعۡقِلُونَ ﴿١٤﴾
آنها [= یهود] هرگز دستهجمعی با شما نمیجنگند، مگر در روستاها [و دژهای] محکم یا از پشت دیوارها. جنگشان در میان خودشان سخت است. تو آنها را متحد میپنداری؛ در حالی که دلهایشان پراکنده است؛ زیرا آنها قومی هستند که نمیاندیشند.
- 15
كَمَثَلِ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡ قَرِيبٗاۖ ذَاقُواْ وَبَالَ أَمۡرِهِمۡ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ ﴿١٥﴾
[داستان این یهودیان،] مانند [داستان] کسانی است که اندکی پیش از آنان بودند [و در واقعۀ بدر،] سزایِ کار [بدِ] خود را چشیدند؛ و عذابِ دردناکی برایشان [در پیش] است.
- 16
كَمَثَلِ ٱلشَّيۡطَٰنِ إِذۡ قَالَ لِلۡإِنسَٰنِ ٱكۡفُرۡ فَلَمَّا كَفَرَ قَالَ إِنِّي بَرِيٓءٞ مِّنكَ إِنِّيٓ أَخَافُ ٱللَّهَ رَبَّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ﴿١٦﴾
[داستان منافقان با یهودیان] همچون [داستان] شیطان است، هنگامی که به انسان گفت: «کافر شو»؛ اما هنگامی که کافر شد، [به او] گفت: «من از تو بیزارم؛ [چرا که] من از الله ـ پروردگار جهانیان ـ میترسم».
- 17
فَكَانَ عَٰقِبَتَهُمَآ أَنَّهُمَا فِي ٱلنَّارِ خَٰلِدَيۡنِ فِيهَاۚ وَذَٰلِكَ جَزَٰٓؤُاْ ٱلظَّٰلِمِينَ ﴿١٧﴾
سرانجامِ [کار] آنها این شد که آنها هر دو در آتش [دوزخ] خواهند بود. جاودانه در آن میمانند و این است کیفرِ ستمکاران.
- 18
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَلۡتَنظُرۡ نَفۡسٞ مَّا قَدَّمَتۡ لِغَدٖۖ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۚ إِنَّ ٱللَّهَ خَبِيرُۢ بِمَا تَعۡمَلُونَ ﴿١٨﴾
ای کسانی که ایمان آوردهاید، از الله پروا کنید؛ و هر کس باید بنگرد که برای فردا چه پیش فرستاده است؛ و از الله بترسید. بیگمان، الله به آنچه انجام میدهید آگاه است.
- 19
وَلَا تَكُونُواْ كَٱلَّذِينَ نَسُواْ ٱللَّهَ فَأَنسَىٰهُمۡ أَنفُسَهُمۡۚ أُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡفَٰسِقُونَ ﴿١٩﴾
و مانند کسانی نباشید که الله را فراموش کردند، و الله [نیز] آنان را دچار خودفراموشی ساخت. آنها [بدکار و] نافرمانند.
- 20
لَا يَسۡتَوِيٓ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِ وَأَصۡحَٰبُ ٱلۡجَنَّةِۚ أَصۡحَٰبُ ٱلۡجَنَّةِ هُمُ ٱلۡفَآئِزُونَ ﴿٢٠﴾
هرگز اهل جهنم و اهل بهشت یکسان نیستند؛ اهل بهشت رستگارانند.
- 21
لَوۡ أَنزَلۡنَا هَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانَ عَلَىٰ جَبَلٖ لَّرَأَيۡتَهُۥ خَٰشِعٗا مُّتَصَدِّعٗا مِّنۡ خَشۡيَةِ ٱللَّهِۚ وَتِلۡكَ ٱلۡأَمۡثَٰلُ نَضۡرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمۡ يَتَفَكَّرُونَ ﴿٢١﴾
اگر این قرآن را بر کوهی نازل میکردیم، یقیناً آن را از ترس الله خاکسار [و] از هم پاشیده میدیدی؛ و این مَثلها را برای مردم میزنیم، باشد که بیندیشند.
- 22
هُوَ ٱللَّهُ ٱلَّذِي لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۖ عَٰلِمُ ٱلۡغَيۡبِ وَٱلشَّهَٰدَةِۖ هُوَ ٱلرَّحۡمَٰنُ ٱلرَّحِيمُ ﴿٢٢﴾
او الله است که معبودی [راستین] جز او نیست؛ دانای غیب و آشکار است؛ او بخشندۀ مهربان است.
- 23
هُوَ ٱللَّهُ ٱلَّذِي لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلۡمَلِكُ ٱلۡقُدُّوسُ ٱلسَّلَٰمُ ٱلۡمُؤۡمِنُ ٱلۡمُهَيۡمِنُ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡجَبَّارُ ٱلۡمُتَكَبِّرُۚ سُبۡحَٰنَ ٱللَّهِ عَمَّا يُشۡرِكُونَ ﴿٢٣﴾
او الله است که معبودی [بهحق] جز او نیست؛ [اوست] فرمانروا، منزّه، بیعیب و نقص، تصدیقکنندۀ پیامبرانش، مراقب [اعمال بندگانش]، قدرتمندِ شکستناپذیر، شکوهمند و شکستدهندۀ مطلق، والامقام و شایستۀ عظمت. الله از چیزهایی که [برای او به عنوان] شریک میآورند، پاک و منزّه است.
- 24
هُوَ ٱللَّهُ ٱلۡخَٰلِقُ ٱلۡبَارِئُ ٱلۡمُصَوِّرُۖ لَهُ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰۚ يُسَبِّحُ لَهُۥ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ وَهُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ ﴿٢٤﴾
او الله است: خالقِ هستی، آفریدگارِ آن از نیستی [و] شکلدهندۀ مخلوقات؛ نامهایی نیک دارد. آنچه در آسمانها و زمین است تسبیحِ او را میگویند، و او قدرتمندِ شکستناپذیر [و] حکیم است.
شنیدن تلاوت سوره حشر
اطلاعات کوتاه
- سوره:
- 59 از 114
- معنای نام:
- بیرون راندن
- شمار آیات:
- 24
- محل نزول:
- مدینه
- ترتیب نزول:
- 101
- جزء:
- 28
درباره سوره حشر
نام سوره از واژهٔ «حشر» در آیهٔ دوم گرفته شده است. این واژه به معنای گردآوردن و راندن است؛ عبارت «نخستین اخراج» در آیه، به بیرون رانده شدن دستهجمعی بنینضیر از سرزمینشان اشاره دارد.
در مدینه نازل شده و 24 آیه دارد. در ترتیب مصحف، سورهٔ 59 و بنا بر ترتیب رایج نزول، سورهٔ 101 است و در جزء 28 قرآن قرار دارد. بنا بر نقل بخاری، ابن عباس ترجیح میداد آن را «سورهٔ بنینضیر» بنامد.
سوره با آیهای آغاز میشود که اعلام میکند آنچه در آسمانها و زمین است خدا را تسبیح میکند. سه آیهٔ پایانی آن، به سبب یاد کردن بسیاری از نامهای نیکوی خدا در کنار هم، میان مسلمانان با علاقهٔ ویژهای خوانده میشود.
زمان نزول سوره حشر
سوره در سال چهارم هجرت، در پی رویدادهای مربوط به بنینضیر، یکی از قبایل یهودی ساکن مدینه، نازل شد. بنا بر نقل منابع، این قبیله با وجود پیمان با پیامبر (ص)، اقدام به ترور ایشان کرده و با دشمنان مسلمانان همکاری کرده بود. در پی آن، بنینضیر محاصره شد و پس از مدتی مقاومت پذیرفت با اموالی که میتوانست حمل کند مدینه را ترک کند.
مسائلی مانند وعدهٔ کمک منافقان به آنان و سپس تنها گذاشتنشان، تعلق اموال بهدستآمده بدون جنگ (فیء) و اولویت دادن به مهاجران در این اموال نیز در این جریان مطرح شد و سوره آنها را روشن کرد.
موضوعات سوره حشر
سوره با یادآوری تسبیح خدا به وسیلهٔ موجودات آغاز میشود و بیرون رانده شدن بنینضیر از سرزمینشان با وجود دژهای محکم را به عنوان عبرت بیان میکند. سپس شرح میدهد مال فیء بهدستآمده بدون جنگ به خدا، رسولش، خویشاوندان، یتیمان، نیازمندان و درراهماندگان تعلق دارد؛ تأکید میشود مال نباید به ثروتی بدل شود که تنها میان ثروتمندان میگردد.
مهاجرانی که مال و سرزمینشان را رها کرده و هجرت کردهاند، انصاری که آنان را پذیرفته و حتی در نیازمندی آنان را بر خود ترجیح دادهاند و نسلهای بعدی که برای مؤمنان پیش از خود دعا میکنند ستوده میشوند. وعدههای پوچ منافقان به بنینضیر افشا میشود.
در بخش پایانی به مؤمنان اندرز داده میشود تقوا پیشه کنند و بنگرند برای فردا چه آماده کردهاند. گفته میشود اگر قرآن بر کوهی نازل میشد، از ترس خدا متلاشی میگردید و سوره با نامهای نیکوی خدا پایان مییابد.
فضیلت سوره حشر
بنا بر روایتی که ترمذی از معقل بن یسار نقل کرده، پیامبر (ص) خبر دادهاند برای کسی که صبح سه بار بگوید «اعوذ بالله السمیع العلیم من الشیطان الرجیم» و سه آیهٔ پایانی سورهٔ حشر را بخواند، فرشتگانی گماشته میشوند که تا شام برایش دعا کنند و اگر آن روز بمیرد شهید خواهد مرد؛ برای خواننده در شام نیز همین بشارت را دادهاند. این روایت در احمد بن حنبل و دارمی نیز آمده است.
ترمذی این حدیث را «حسن غریب» دانسته است؛ اما بسیاری از علمای حدیث به سبب یکی از راویان سند، روایت را ضعیف دانستهاند. خواندن این آیات با اندیشیدن در نامها و صفات خدا همواره ذکری نیکوست.
توضیحات این سوره برای اپلیکیشن Yasin Suresi نوشته شده است.
تفسیر سوره حشر
توضیح کوتاه همه آیات سوره حشر، از ترجمه فارسی «المختصر فی تفسیر القرآن الکریم».
تفسیر آیات 1 تا 10
- 1
تمام مخلوقاتی که در آسمانها و زمین هستند الله را از آنچه سزاوار او نیست بزرگ و پاک برمیشمارند، و او ذات شکست ناپذیری است که هیچکس بر او چیره نمیگردد، و در آفرینش و تشریع و تقدیرش بسیار دانا است.
- 2
او همان ذاتی است که بنینضیر را که به الله کفر ورزیدند، و رسولش محمد صلی الله علیه وسلم را تکذیب کردند، پس از اینکه عهدشان را شکستند و همراه مشرکان علیه رسول صلی الله علیه وسلم شدند، در نخستین اخراج آنها از مدینه بهسوی شام از خانههایشان در مدینه بیرون راند. بنینضیر از یهودیان صاحب تورات بودند؛ آنها را بهسوی سرزمین شام بیرون راند. - ای مؤمنان- بهسبب نیرومندی و قدرتی که داشتند شما گمان نمیکردید که از خانههایشان رانده شوند، و خودشان نیز گمان کردند که دژهای محکم و بلند شان آنها را در برابر عذاب و کیفر الله محافظت میکند، اما عذاب الله از جاییکه آمدنش را نمیسنجیدند آنها را فرا گرفت آنگاه که برای پیکار و بیرون راندن آنها از خانههایشان به رسولش فرمان داد، و الله ترس شدیدی در دلهایشان افکند، که به دست خویش خانههایشان را از داخل تخریب میکردند تا مسلمانان از آنها بهرهمند نشوند، و مسلمانان خانههایشان را از بیرون تخریب میکردند. پس ای خردمندان از آنچه بهسبب کفرشان به آنها رسید پند بگیرید، تا مانند آنها نباشید، که در این صورت جزا و کیفری که با آن مجازات شدند شما را نیز فرا خواهد گرفت.
- 3
و اگر الله بیرون راندن آنان از خانه هایشان و وطنشان را مقدّر نكرده بود؛ بی گمان آنان را در دنیا با قتل و اسارت، عذاب می داد، و در آخرت عذاب دوزخ در انتظارشان است که برای همیشه در آن می مانند.
- 4
این عذاب که آنها را فراگرفت به این سبب بود که با کفر و شکستن پیمانها با الله و رسولش دشمنی کردند، و هرکس با الله دشمنی کند بهراستیکه الله سختکیفر است، و کیفر سخت خویش را به او خواهد رساند.
- 5
- ای گروه مؤمنان- آنچه از درختان خرما بریدید تا دشمنان الله در غزوۀ بنینضیر به خشم آیند یا آنها را ایستاده بر تنههایشان رها کردید تا از آنها بهرهمند شوید، به فرمان الله بود، و چنانکه ادعا کردند نوعی فساد در زمین نبود، و برای این بود تا الله یهودیان خارجشده از طاعت خویش را که پیمان شکستند، و فریبکاری را بر وفاداری ترجیح دادند خوار گرداند.
- 6
و شما در جستجوی اموال بنینضیر که الله آنها را به رسولش بازگرداند هیچ اسب و شتر سواریای نتاختید، و هیچ مشقتی در آن به شما نرسید، اما الله رسولانش را بر هرکس بخواهد مسلط میگرداند، و رسولش را بر بنینضیر بهگونهای مسلط کرد که بدون پیکار خانههایشان را فتح کرد، و الله بر هر چیزی توانا است، و هیچچیز او را ناتوان نمیسازد.
- 7
آنچه الله از اموال ساکنان این آبادیها بدون پیکار به رسولش ارزانی داشت از آنِ الله است، که آن را برای هرکس بخواهد قرار میدهد، و ملکیت آن برای رسول صلی الله علیه وسلم، و خویشاوندان او از بنیهاشم و بنیالمطلب است؛ این مورد، جایگزینی است برای آنها به جای صدقهای که از آن محروم شدهاند، و از آنِ ایتام و فقرا، و مسافری که توشهاش را تمام کرده است؛ تا مال، فقط میان ثروتمندان دست به دست نشود و فقیران از آن محروم نگردند، و - ای مؤمنان- هر اندازه از اموال فیء که رسول صلی الله علیه وسلم به شما داد بگیرید، و از آنچه شما را از آن بازداشت دست بکشید، و از الله با اجرای اوامر، و اجتناب از نواهی او بترسید، که الله سختکیفر است پس از کیفرش بترسید.
- 8
و بخشی از این مال برای فقیران مهاجر در راه الله هزینه میشود همان کسانیکه بر ترک اموال و فرزندانشان مجبور شدند، و به لطف الله بر خودشان به رزق و روزی در دنیا، و رضایت در آخرت امید دارند، و الله و رسولش را با یاری در راه او تعالی یاری میرسانند. اینها که صفات مذکور را دارند همان ثابتقدمان واقعی در ایمان هستند.
- 9
و انصار که پیش از مهاجران در مدینه جای گرفتند، و ایمان به الله و رسولش را برگزیدند، و هرکس را که از مکه بهسوی آنها مهاجرت کرده دوست دارند، و آنگاه که چیزی از فیء به مهاجران داده شود و به آنها داده نشود در سینههایشان هیچ خشم و حسادتی بر مهاجرانِ در راه الله نمییابند، و در بهرۀ دنیوی، مهاجران را بر خودشان مقدم میدارند، هر چند خودشان فقیر و نیازمند باشند، و هرکس الله او را از زیادهخواهی نفسش بر مال حفظ کرد و او مال را در راه او تعالی هزینه کرد، این افراد با رسیدن به آنچه که به آن امید دارند، و نجات از آنچه از آن میترسند همان رستگاران هستند.
- 10
و کسانی که بعد از آنان آمدند و به نيكى، روش آنان را در پيش گرفتند، می گویند: پروردگارا، ما و برادران دینی يمان را كه در ايمان آوردن به الله و پیامبرش بر ما سبقت گرفته اند، بيامرز و كينه و نفرتی نسبت به مؤمنان در دل هايمان قرار نده. پروردگارا! به راستی که تو نسبت به بندگانت، داراى شفقت و رحمت فراوانى هستى.
تفسیر آیات 11 تا 20
- 11
- ای رسول- آیا ندیدی کسانی را که کفر را پنهان و ایمان را آشکار کردهاند، و به برادران خویش در کفر؛ یعنی یهودیانِ پیرو توراتِ تحریفشده میگویند: در خانههایتان بمانید که هرگز دست از یاری شما نخواهیم کشید، و هرگز شما را تسلیم نخواهیم کرد، و اگر مسلمانان شما را از آن بیرون راندند بهطور قطع همراه شما بیرون میشویم، و از هیچکس که بخواهد ما را از خروج همراه شما بازدارد فرمان نمیبریم، و هرکس با شما پیکار کند بهطور قطع شما را در برابر آنها یاری خواهیم رساند، و الله گواهی میدهد که همانا منافقان در ادعای خروج همراه یهود آنگاه که اخراج شوند، و پیکار با آنها آنگاه که با آنها پیکار شود دروغگو هستند.
- 12
اگر مسلمانان یهودیان را بیرون رانند همراه آنها خارج نمیشوند، و اگر با آنها بجنگند آنها را یاری و کمک نمیرسانند، و اگر آنها را در برابر مسلمانان یاری و کمک رسانند بهطور قطع از آنها فرار خواهند کرد آنگاه منافقان، دیگر یاری نخواهند شد، بلکه الله آنها را خوار و ذلیل میگرداند.
- 13
- ای مؤمنان- همانا هراس از شما در دلهای منافقان و یهودیان بیش از هراس از الله است، این امر -یعنی ترس زیاد از شما، و ترس کم از الله- به این سبب است که آنها مردمی هستند که نمیاندیشند و نمیفهمند؛ زیرا اگر میاندیشیدند بهطور قطع میدانستند که الله سزاوارتر است به اینکه از او ترسیده شود، زیرا او است که شما را بر آنها مسلط کرد.
- 14
- ای مؤمنان- یهودیان هرگز به صورت دستهجمعی با شما نمیجنگند مگر در دژهای محافظتشده با حصارها، یا از پشت دیوارها؛ زیرا آنها بهسبب بزدلی نمیتوانند با شما رو در رو شوند. بهسبب دشمنیای که با یکدیگر دارند نیروی آنها در میان خودشان قوی است. گمان میکنی که بر یک کلمه هستند، و صف واحدی دارند، اما واقعیت این است که دلهایشان پراکنده و مختلف است. این اختلاف و دشمنی آنها با یکدیگر به این سبب است که آنها نمیاندیشند؛ زیرا اگر میاندیشیدند مسلّماً حق را میشناختند و از آن پیروی میکردند، و در آن اختلاف نمیورزیدند.
- 15
مَثَل این یهودیان در کفر و کیفری که به آنها رسید، مانند مَثَل افراد اندکی پیش از آنها از مشرکان مکه است، که سرانجامِ بد کفرشان را چشیدند، چنانکه در روز بدر برخی از آنها کشته شدند و برخی از آنها به اسارت درآمدند، و در آخرت عذابی دردناک دارند.
- 16
مَثَل آنها در شنیدن از منافقان مانند مثل شیطان است آنگاه که برای انسان آراست که کفر ورزد، اما وقتی بهسبب اینکه شیطان کفر را برایش آراست کافر شد گفت: بهراستی من از تو که کفر ورزیدی بیزار هستم؛ زیرا از الله پروردگار مخلوقات میترسم.
- 17
پس پایان کار شیطان و کسانیکه از او اطاعت کنند این است که آن دو (یعنی شیطان اطاعتشده، و انسان فرمانبردار) روز قیامت در جهنم هستند که برای همیشه در آن میمانند، و این مجازات که در انتظار این دو است همان مجازات کسانی است که با تجاوز از حدود الله بر خویشتن ستم میکنند.
- 18
ای کسانیکه به الله ایمان آوردهاید و به احکامش عمل کردهاید، از الله با اجرای اوامر و اجتناب از نواهیاش بترسید، و هرکسی باید بیندیشد که چه عمل صالحی برای روز قیامت فرستاده است. و از الله بترسید، زیرا الله به آنچه انجام میدهید بسیار دانا است، و ذرهای از اعمالتان بر او پوشیده نمیماند، و به زودی شما را در قبال آن جزا خواهد داد.
- 19
و مانند کسانی نباشید که با ترک فرمانبرداری از امر و اجتناب از نهیِ الله، او تعالی را فراموش کردند، پس الله نیز آنها را به خودفراموشی دچار کرد، که به آنچه آنها را از خشم و کیفر الله نجات میدهد عمل نکردند، اینها که الله را فراموش کردند - یعنی امرش را اجرا نکردند و از نهیش دست نکشیدند- همان خارجشدگان از طاعت الله هستند.
- 20
جهنمیان با بهشتیان یکسان نیستند، بلکه همانند اختلاف اعمالشان در دنیا، جزای متفاوتی دارند، بهشتیان با رسیدن به آنچه طلب میکردند و نجاتیافتن از آنچه از آن میترسیدند، رستگار هستند.
تفسیر آیات 21 تا 24
- 21
- ای رسول- اگر این قرآن را بر کوهی فرو میفرستادیم بهطور قطع بهسبب اندرزهای بازدارنده و وعیدهای سختی که در قرآن است آن کوه را با وجود صلابتش از شدت ترس الله متلاشیشده میدیدی؛ و این مَثَلها را برای مردم میزنیم تا خردهایشان را بهکار اندازند و از اندرزها و عبرتهایی که آیاتش در بردارند پند بگیرند.
- 22
او الله است که معبود برحقی جز او نیست. دانای آنچه نهان و آشکار است، و ذرهای از آن بر او پوشیده نمیماند. ذات بخشنده و مهربانِ دنیا و آخرت، که رحمتش جهانیان را دربرگرفته است.
- 23
او الله است که معبود برحقی جز او نیست. فرمانروا، و منزه و پاک از هر نقصی است. سالم از تمام عیبها است. تصدیقکنندۀ رسولانش با آیات آشکار است. مراقب اعمال بندگانش است. ذات شکست ناپذیری است که هیچکس بر او چیره نمیشود، ذات جباری است که با جبروت خویش به همه چیز چیره است، و سزاوار عظمت است. الله از بتها و هرچه که مشرکان همراه او شریک قرار میدهند منزه و پاک است.
- 24
او الله است آفریدگاری که همه چیز را آفرید. پدیدآورندۀ اشیا، و شکل دهنده مخلوقاتش آنگونه که میخواهد. او سبحانه اسمهای نیکوی مشتمل بر صفات برترش دارد. آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است او را از هر نقصی منزه میدانند. ذات شکست ناپذیری است که هیچکس بر او چیره نمیشود، و در آفرینش و شریعت و تقدیرش بسیار دانا است.
پرسشهای رایج درباره سوره حشر
سوره حشر چند آیه دارد؟
سوره حشر 24 آیه دارد.
حشر به چه معناست؟
حشر به معنای «بیرون راندن» است.
سوره حشر مکی است یا مدنی؟
سوره حشر سورهای مدنی است که در مدینه نازل شد. این سوره در ترتیب نزول، 101مین سوره است.
سوره حشر در کدام جزء قرآن است؟
سوره حشر در جزء 28 است.
سوره حشر چندمین سوره قرآن است؟
سوره حشر 59مین سوره قرآن است و پس از سوره مجادله و پیش از سوره ممتحنه قرار دارد.
آیا میتوانم تلاوت سوره حشر را اینجا بشنوم؟
بله. پخشکننده زیر آیات، سوره حشر را با صدای 9 قاری مشهور دارد؛ هنگام پخش، آیهای که تلاوت میشود در فهرست آیات مشخص میشود.
اپلیکیشن سوره یس
یس و تمام قرآن را با ترجمه به 11 زبان بخوانید، تلاوت آیه به آیه را با صدای 9 قاری بشنوید و نشانههایتان را در گوشی خود نگه دارید.