سوره 31 از 114 · جزء 21
سوره لقمان
34 آیه · مکی · ترتیب نزول: 57مین
سورهٔ لقمان در مکه نازل شده و 34 آیه دارد. این سوره با محور قرار دادن اندرزهای لقمان حکیم به پسرش، به توحید، نیکی به پدر و مادر و اخلاق نیک دعوت میکند.
سوره لقمان به عربی با ترجمه فارسی
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
به نام الله بخشندۀ مهربان
- 1
الٓمٓ ﴿١﴾
الم [= الف. لام. میم].
- 2
تِلۡكَ ءَايَٰتُ ٱلۡكِتَٰبِ ٱلۡحَكِيمِ ﴿٢﴾
این آیات کتاب حکیم است.
- 3
هُدٗى وَرَحۡمَةٗ لِّلۡمُحۡسِنِينَ ﴿٣﴾
[که] هدایت و رحمتی برای نیکوکاران است.
- 4
ٱلَّذِينَ يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤۡتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَهُم بِٱلۡأٓخِرَةِ هُمۡ يُوقِنُونَ ﴿٤﴾
همان کسانی که نماز برپا میدارند و زکات میپردازند و به آخرت یقین دارند.
- 5
أُوْلَٰٓئِكَ عَلَىٰ هُدٗى مِّن رَّبِّهِمۡۖ وَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُفۡلِحُونَ ﴿٥﴾
آنان از جانب پروردگارشان از هدایتی برخوردارند و آنان قطعاً رستگارند.
- 6
وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَشۡتَرِي لَهۡوَ ٱلۡحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ بِغَيۡرِ عِلۡمٖ وَيَتَّخِذَهَا هُزُوًاۚ أُوْلَٰٓئِكَ لَهُمۡ عَذَابٞ مُّهِينٞ ﴿٦﴾
و در میان مردم کسی هست که در پیِ سخن یاوه است تا [دیگران را] از روی نادانی، از راهِ الله گمراه سازد و آن [آیات روشنگر] را به تمسخر میگیرد. آنان [که رفتارشان چنین است] عذابی خفتبار [در پیش] دارند.
- 7
وَإِذَا تُتۡلَىٰ عَلَيۡهِ ءَايَٰتُنَا وَلَّىٰ مُسۡتَكۡبِرٗا كَأَن لَّمۡ يَسۡمَعۡهَا كَأَنَّ فِيٓ أُذُنَيۡهِ وَقۡرٗاۖ فَبَشِّرۡهُ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ ﴿٧﴾
و هنگامی که آیات ما بر او خوانده میشود، متکبرانه روی میگردانَد؛ گویی آن را نشنیده [و] گویی در گوشهایش سنگینی است؛ او را به عذابی دردناک بشارت ده.
- 8
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ لَهُمۡ جَنَّٰتُ ٱلنَّعِيمِ ﴿٨﴾
بیتردید، کسانی که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته انجام دادهاند، باغهای پرنعمت [بهشت] برایشان است.
- 9
خَٰلِدِينَ فِيهَاۖ وَعۡدَ ٱللَّهِ حَقّٗاۚ وَهُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ ﴿٩﴾
در آنجا جاودانند. وعدۀ الله راست است و او تعالی شکستناپذیرِ حکیم است.
- 10
خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ بِغَيۡرِ عَمَدٖ تَرَوۡنَهَاۖ وَأَلۡقَىٰ فِي ٱلۡأَرۡضِ رَوَٰسِيَ أَن تَمِيدَ بِكُمۡ وَبَثَّ فِيهَا مِن كُلِّ دَآبَّةٖۚ وَأَنزَلۡنَا مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗ فَأَنۢبَتۡنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوۡجٖ كَرِيمٍ ﴿١٠﴾
چنان که میبینید، [الله] آسمانها را بدون ستون آفرید و کوههای استوار [و محکمی] در زمین پِی افکند تا [زمین] شما را نلرزانَد و از هر گونه جنبندهای در آن پراکنده ساخت و آبی از آسمان فرستادیم و از هر گونه [گیاه زیبا و] سودمندى در آن رویاندیم.
- 11
هَٰذَا خَلۡقُ ٱللَّهِ فَأَرُونِي مَاذَا خَلَقَ ٱلَّذِينَ مِن دُونِهِۦۚ بَلِ ٱلظَّٰلِمُونَ فِي ضَلَٰلٖ مُّبِينٖ ﴿١١﴾
این آفرینشِ الله است؛ اینک [ای مشرکان،] به من نشان دهید کسانی که غیر از او هستند [و شما آنها را عبادت میکنید] چه آفریدهاند؟ بلکه ستمکاران [مشرک] در گمراهی آشکارند.
- 12
وَلَقَدۡ ءَاتَيۡنَا لُقۡمَٰنَ ٱلۡحِكۡمَةَ أَنِ ٱشۡكُرۡ لِلَّهِۚ وَمَن يَشۡكُرۡ فَإِنَّمَا يَشۡكُرُ لِنَفۡسِهِۦۖ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٞ ﴿١٢﴾
به راستی، ما دانش [فهم دین و تدبیر زندگی] به لقمان بخشیدیم [و به او گفتیم]: «شکر الله را به جای آور؛ و هر کس شکر گزارد، تنها به سود خویش شکر گزارده است؛ و هر کس ناسپاسی کند، [بداند که] بیتردید، الله بینیازِ ستوده است.
- 13
وَإِذۡ قَالَ لُقۡمَٰنُ لِٱبۡنِهِۦ وَهُوَ يَعِظُهُۥ يَٰبُنَيَّ لَا تُشۡرِكۡ بِٱللَّهِۖ إِنَّ ٱلشِّرۡكَ لَظُلۡمٌ عَظِيمٞ ﴿١٣﴾
و [یاد کن از] آنگاه که لقمان به پسرش [چنین] پند میداد: «پسرم، به الله شرک نیاور [و کسی یا چیزی را همتایش قرار نده؛ چرا که] یقیناً شرک، ستم بزرگی است».
- 14
وَوَصَّيۡنَا ٱلۡإِنسَٰنَ بِوَٰلِدَيۡهِ حَمَلَتۡهُ أُمُّهُۥ وَهۡنًا عَلَىٰ وَهۡنٖ وَفِصَٰلُهُۥ فِي عَامَيۡنِ أَنِ ٱشۡكُرۡ لِي وَلِوَٰلِدَيۡكَ إِلَيَّ ٱلۡمَصِيرُ ﴿١٤﴾
ما انسان را [دربارۀ نیکویی] به پدر و مادرش سفارش کردیم [از آن رو که] مادرش او را با سستی [و ضعفِ] روزافزون باردار شد و [دوران شیرخوارگی و] بازگرفتنش از شیر دو سال به طول میانجامد. [به او گفتیم] که: «شُکرِ من و پدر و مادرت را به جای آور [که] بازگشت [همه] به سوی من است.
- 15
وَإِن جَٰهَدَاكَ عَلَىٰٓ أَن تُشۡرِكَ بِي مَا لَيۡسَ لَكَ بِهِۦ عِلۡمٞ فَلَا تُطِعۡهُمَاۖ وَصَاحِبۡهُمَا فِي ٱلدُّنۡيَا مَعۡرُوفٗاۖ وَٱتَّبِعۡ سَبِيلَ مَنۡ أَنَابَ إِلَيَّۚ ثُمَّ إِلَيَّ مَرۡجِعُكُمۡ فَأُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ ﴿١٥﴾
و اگر آن دو [مشرک باشند و] تلاش کنند تو چیزی را شریک من قرار دهی که نسبت به آن دانشی نداری، [در این صورت] از آنها اطاعت نکن و[لی] در دنیا با آنان به شایستگی [و نیکویی] رفتار کن و از راه کسی پیروی کن که [موحدانه] به سوی من بازآمده است؛ آنگاه بازگشتتان به سوی من است و شما را از آنچه انجام میدادید آگاه میکنم».
- 16
يَٰبُنَيَّ إِنَّهَآ إِن تَكُ مِثۡقَالَ حَبَّةٖ مِّنۡ خَرۡدَلٖ فَتَكُن فِي صَخۡرَةٍ أَوۡ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ أَوۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ يَأۡتِ بِهَا ٱللَّهُۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٞ ﴿١٦﴾
[لقمان گفت:] «پسرم، اگر [عمل نیک یا بد] همسنگِ دانۀ خردل باشد و درون تختهسنگی یا در [گوشهای از] آسمانها یا در زمین [نهفته] باشد، الله آن را [روز قیامت به حساب] میآورد. بیتردید، الله باریکبینِ آگاه است.
- 17
يَٰبُنَيَّ أَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ وَأۡمُرۡ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَٱنۡهَ عَنِ ٱلۡمُنكَرِ وَٱصۡبِرۡ عَلَىٰ مَآ أَصَابَكَۖ إِنَّ ذَٰلِكَ مِنۡ عَزۡمِ ٱلۡأُمُورِ ﴿١٧﴾
پسرم، نماز برپا دار و [مردم را] به نیکی فرمان بده و از کار ناپسند بازدار و بر آنچه [که از سختیهای این کار] به تو میرسد، شکیبا باش. بیتردید، انجام این کارها از دستورات اکید الهی است.
- 18
وَلَا تُصَعِّرۡ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمۡشِ فِي ٱلۡأَرۡضِ مَرَحًاۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخۡتَالٖ فَخُورٖ ﴿١٨﴾
و [از روی غرور و تکبر] از مردم روی نگردان و مغرورانه در زمین راه نرو. به راستی که الله هیچ متکبر فخرفروشی را دوست ندارد.
- 19
وَٱقۡصِدۡ فِي مَشۡيِكَ وَٱغۡضُضۡ مِن صَوۡتِكَۚ إِنَّ أَنكَرَ ٱلۡأَصۡوَٰتِ لَصَوۡتُ ٱلۡحَمِيرِ ﴿١٩﴾
و [در منش و رفتارت] میانهرو باش و به آرامی سخن بگو [نه با صدای بلند؛ چرا که] قطعاً زشتترین صدا، صدای خران است».
- 20
أَلَمۡ تَرَوۡاْ أَنَّ ٱللَّهَ سَخَّرَ لَكُم مَّا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَأَسۡبَغَ عَلَيۡكُمۡ نِعَمَهُۥ ظَٰهِرَةٗ وَبَاطِنَةٗۗ وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يُجَٰدِلُ فِي ٱللَّهِ بِغَيۡرِ عِلۡمٖ وَلَا هُدٗى وَلَا كِتَٰبٖ مُّنِيرٖ ﴿٢٠﴾
[ای مردم،] آیا ندیدهاید که الله آنچه را در آسمانها و زمین است، به خدمتتان گماشته و [بخششِ] نعمتهای آشکار و پنهان خویش را بر شما تمام کرد؟ [با این حال،] از مردم کسی هست که بدون هیچ دانش و هدایت و کتابِ روشنگری، در [مورد] الله مجادله میکند.
- 21
وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ٱتَّبِعُواْ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ قَالُواْ بَلۡ نَتَّبِعُ مَا وَجَدۡنَا عَلَيۡهِ ءَابَآءَنَآۚ أَوَلَوۡ كَانَ ٱلشَّيۡطَٰنُ يَدۡعُوهُمۡ إِلَىٰ عَذَابِ ٱلسَّعِيرِ ﴿٢١﴾
و هنگامی که به آنان گفته میشود: «از آنچه الله نازل کرده است پیروی کنید» میگویند: «[نه،] بلکه از چیزی پیروی میکنیم که پدرانمان را بر آن یافتیم». آیا اگر شیطان آنان را به سوی عذاب [آتش] سوزان دعوت کند [باز هم از پدرانشان پیروی میکنند؟]
- 22
۞ وَمَن يُسۡلِمۡ وَجۡهَهُۥٓ إِلَى ٱللَّهِ وَهُوَ مُحۡسِنٞ فَقَدِ ٱسۡتَمۡسَكَ بِٱلۡعُرۡوَةِ ٱلۡوُثۡقَىٰۗ وَإِلَى ٱللَّهِ عَٰقِبَةُ ٱلۡأُمُورِ ﴿٢٢﴾
هر کس [خالصانه] به الله رو کند و نیکوکار باشد، به راستی که به محكمترين دستاويز چنگ زده است؛ و سرانجامِ کارها به سوی الله است.
- 23
وَمَن كَفَرَ فَلَا يَحۡزُنكَ كُفۡرُهُۥٓۚ إِلَيۡنَا مَرۡجِعُهُمۡ فَنُنَبِّئُهُم بِمَا عَمِلُوٓاْۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمُۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ ﴿٢٣﴾
هر کس کفر ورزید، کفرش تو را غمگین نسازد. بازگشت آنان به سوی ماست؛ آنگاه آنان را از آنچه کردهاند آگاه میسازیم. بیتردید، الله از [رازِ] دلها آگاه است.
- 24
نُمَتِّعُهُمۡ قَلِيلٗا ثُمَّ نَضۡطَرُّهُمۡ إِلَىٰ عَذَابٍ غَلِيظٖ ﴿٢٤﴾
آنان [= کافران] را اندکی [از نعمتهای دنیا] بهرهمند میسازیم؛ آنگاه آنان را به [تحمل] عذابی سخت دچار میکنیم.
- 25
وَلَئِن سَأَلۡتَهُم مَّنۡ خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ لَيَقُولُنَّ ٱللَّهُۚ قُلِ ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِۚ بَلۡ أَكۡثَرُهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ ﴿٢٥﴾
و اگر از مشرکان بپرسی: «چه کسی آسمانها و زمین را آفریده است؟» قطعاً میگویند: «الله». بگو: «سپاس [و ستایش] مخصوصِ الله است [که شما را از این حقیقت، آگاه نمود]»؛ بلکه بیشتر آنان نمیدانند.
- 26
لِلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡغَنِيُّ ٱلۡحَمِيدُ ﴿٢٦﴾
آنچه در آسمانها و زمین است، از آنِ الله است. بیتردید، الله بینیازِ ستوده است.
- 27
وَلَوۡ أَنَّمَا فِي ٱلۡأَرۡضِ مِن شَجَرَةٍ أَقۡلَٰمٞ وَٱلۡبَحۡرُ يَمُدُّهُۥ مِنۢ بَعۡدِهِۦ سَبۡعَةُ أَبۡحُرٖ مَّا نَفِدَتۡ كَلِمَٰتُ ٱللَّهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٞ ﴿٢٧﴾
اگر [همۀ] درختان روی زمین قلم شود و دریا [مرکب گردد] و هفت دریای دیگر به یاریاش بیاید [تا دانش الهی را بنویسند]، سخنان الله پایان نمییابد. بیتردید، الله شکستناپذیرِ حکیم است.
- 28
مَّا خَلۡقُكُمۡ وَلَا بَعۡثُكُمۡ إِلَّا كَنَفۡسٖ وَٰحِدَةٍۚ إِنَّ ٱللَّهَ سَمِيعُۢ بَصِيرٌ ﴿٢٨﴾
[ای مردم،] آفرینش و برانگیختن شما [در قیامت] همچون [آفرینش] یک نفر بیش نیست. بیتردید، الله شنوای بیناست.
- 29
أَلَمۡ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ يُولِجُ ٱلَّيۡلَ فِي ٱلنَّهَارِ وَيُولِجُ ٱلنَّهَارَ فِي ٱلَّيۡلِ وَسَخَّرَ ٱلشَّمۡسَ وَٱلۡقَمَرَۖ كُلّٞ يَجۡرِيٓ إِلَىٰٓ أَجَلٖ مُّسَمّٗى وَأَنَّ ٱللَّهَ بِمَا تَعۡمَلُونَ خَبِيرٞ ﴿٢٩﴾
آیا ندیدی که الله از شب میکاهد و بر روز میافزاید و از روز میکاهد و بر شب میافزاید؛ و خورشید و ماه را به خدمت [انسان] گماشته است که هر یک تا زمانی معیّن در [مدار خود] در حرکت باشد؟ بیتردید، الله از آنچه میکنید آگاه است.
- 30
ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡحَقُّ وَأَنَّ مَا يَدۡعُونَ مِن دُونِهِ ٱلۡبَٰطِلُ وَأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡعَلِيُّ ٱلۡكَبِيرُ ﴿٣٠﴾
این [تقدیر و تدبیر،] از آن روست که الله حق است و آنچه جز او [به یاری و دعا] میخوانند [همه] باطل است و الله است که بلندمرتبه [و] بزرگ است.
- 31
أَلَمۡ تَرَ أَنَّ ٱلۡفُلۡكَ تَجۡرِي فِي ٱلۡبَحۡرِ بِنِعۡمَتِ ٱللَّهِ لِيُرِيَكُم مِّنۡ ءَايَٰتِهِۦٓۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّكُلِّ صَبَّارٖ شَكُورٖ ﴿٣١﴾
آیا ندیدی که کشتیها به [فرمان و] نعمت الله در دریا در حرکتند تا برخی از نشانههای خویش را به شما بنمایاند؟ بیتردید، در این امر، برای هر شکیبای سپاسگزار، نشانههایی [از قدرت و لطف پروردگار] است.
- 32
وَإِذَا غَشِيَهُم مَّوۡجٞ كَٱلظُّلَلِ دَعَوُاْ ٱللَّهَ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ فَلَمَّا نَجَّىٰهُمۡ إِلَى ٱلۡبَرِّ فَمِنۡهُم مُّقۡتَصِدٞۚ وَمَا يَجۡحَدُ بِـَٔايَٰتِنَآ إِلَّا كُلُّ خَتَّارٖ كَفُورٖ ﴿٣٢﴾
و آنگاه که موجی کوهپیکر آنان را احاطه میکند، الله را درحالی خالصانه میخوانند که دین [و عبادت] را تنها ویژۀ او میدانند؛ اما چون آنان را [از مرگ] رهاند و به خشکی رساند، برخی از آنان میانهرو میشوند، [چنان که باید، سپاس نمیگزارند؛ درحالیکه برخی دیگر ناسپاسند]؛ و آیات ما را کسی جز پیمانشکنانِ ناسپاس انکار نمیکند.
- 33
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱتَّقُواْ رَبَّكُمۡ وَٱخۡشَوۡاْ يَوۡمٗا لَّا يَجۡزِي وَالِدٌ عَن وَلَدِهِۦ وَلَا مَوۡلُودٌ هُوَ جَازٍ عَن وَالِدِهِۦ شَيۡـًٔاۚ إِنَّ وَعۡدَ ٱللَّهِ حَقّٞۖ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ ٱلۡحَيَوٰةُ ٱلدُّنۡيَا وَلَا يَغُرَّنَّكُم بِٱللَّهِ ٱلۡغَرُورُ ﴿٣٣﴾
ای مردم، از پروردگارتان پروا کنید و از روزی بترسید که نه هیچ پدری برای فرزندش سودی دارد و نه هیچ فرزندی سودرسانِ پدر است. یقیناً وعدۀ الله [در مورد قیامت] حقیقت دارد؛ پس [هوشیار باشید که لذتهای] زندگی دنیا شما را نفریبد و شیطان شما را نسبت به [تأخیر عذاب و شکیباییِ] الله فریب ندهد.
- 34
إِنَّ ٱللَّهَ عِندَهُۥ عِلۡمُ ٱلسَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ ٱلۡغَيۡثَ وَيَعۡلَمُ مَا فِي ٱلۡأَرۡحَامِۖ وَمَا تَدۡرِي نَفۡسٞ مَّاذَا تَكۡسِبُ غَدٗاۖ وَمَا تَدۡرِي نَفۡسُۢ بِأَيِّ أَرۡضٖ تَمُوتُۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرُۢ ﴿٣٤﴾
بیتردید، آگاهی [از زمان وقوع] قیامت، [تنها] نزد الله است و [اوست که] باران نازل میکند و آنچه را که در رَحِمهاست میداند؛ و کسی نمیداند فردا چه به دست میآورد و هیچ کس آگاه نیست که در کدام سرزمین میمیرد. به راستی که الله دانای آگاه است.
شنیدن تلاوت سوره لقمان
اطلاعات کوتاه
- سوره:
- 31 از 114
- معنای نام:
- لقمان
- شمار آیات:
- 34
- محل نزول:
- مکه
- ترتیب نزول:
- 57
- جزء:
- 21
درباره سوره لقمان
نام سوره از لقمان گرفته شده که در آیات 12-19 از حکمت او و اندرزهایش به پسرش سخن رفته است. دربارهٔ لقمان که نامش در قرآن فقط در این سوره آمده، بحث شده است که آیا پیامبر بوده یا بندهای صالح که به او حکمت داده شده است؛ بیشتر علما این نظر را پذیرفتهاند که او پیامبر نبوده، بلکه مردی صاحب حکمت بوده است.
سوره در مکه نازل شده و 34 آیه دارد. در مصحف در جایگاه 31 و در جزء 21 قرار دارد؛ در ترتیب نزول، سورهٔ 57 است. هرچند برخی علما گفتهاند چند آیهٔ آن در مدینه نازل شده، سوره به طور کلی مکی دانسته میشود.
زمان نزول سوره لقمان
این سوره در میانهٔ دورهٔ مکه و زمانی نازل شد که مشرکان به شیوههای گوناگون در برابر ابلاغ قرآن مقاومت میکردند. در منابع تفسیر نقل شده است که تعبیر «سخن بیهوده» (لهو الحدیث) در آیهٔ 6، که برای گمراه کردن مردم از راه خدا خریداری میشد، با رفتار نضر بن حارث از قریش مرتبط دانسته شده است. بنا بر روایت، او با آموختن و بازگویی داستانهای پادشاهان ایران یا برپا کردن مجالس سرگرمی میکوشید مردم را از شنیدن قرآن بازدارد.
در این فضا، سوره از یک سو یادآوری میکند که قرآن هدایت و رحمت است و از سوی دیگر، از طریق اندرزهای لقمان حکیم که عربها نیز او را میشناختند، عقیدهٔ توحید و ارزشهای اخلاقی را برجسته میسازد.
موضوعات سوره لقمان
سوره با بیان اینکه قرآن برای نیکوکاران هدایت و رحمت است آغاز میشود و مؤمنانی را میستاید که نماز برپا میدارند، زکات میدهند و به آخرت یقین دارند. سپس کسانی نکوهش میشوند که برای گمراه کردن مردم از راه خدا به سخنان بیهوده روی میآورند. برافراشته شدن آسمانها بدون ستون و آفرینش کوهها و جانداران، دلیل قدرت خدا معرفی میشود.
در مرکز سوره، اندرزهای لقمان به پسرش قرار دارد: شریک نیاوردن برای خدا، دانستن اینکه حتی کاری به اندازهٔ دانهٔ خردل از علم خدا بیرون نمیماند، برپا داشتن نماز، امر به معروف و نهی از منکر، شکیبایی بر آنچه پیش میآید، تکبر نورزیدن در برابر مردم، میانهروی در راه رفتن و پایین آوردن صدا. در میان این اندرزها، به نیکی به پدر و مادر فرمان داده میشود؛ بیان میشود که اگر آنان انسان را به شرک وادار کنند نباید از آنان اطاعت کرد، اما همچنان باید در دنیا با آنان به نیکی معاشرت کرد. سوره بیان میکند که کلمات خدا حتی اگر دریاها مرکب شوند پایان نمییابد و با اعلام اینکه آگاهی از زمان قیامت، باریدن باران، آنچه در رحمهاست، آنچه فردا به دست میآید و اینکه انسان کجا میمیرد، نزد خداست، پایان مییابد.
فضیلت سوره لقمان
دربارهٔ سورهٔ لقمان روایت صحیحی در فضیلت ویژه نیست؛ اما پیامبر (ص) دو آیهٔ این سوره را در احادیث صحیح تلاوت کرده است. بنا بر روایت بخاری از عبدالله بن مسعود، چون آیهٔ 82 سورهٔ انعام نازل شد که از کسانی سخن میگوید که ایمان خود را با ستم نیامیختهاند، صحابه نگران شدند و گفتند کدام یک از ما ایمانش را با ستم نیامیخته است. پیامبر (ص) توضیح داد که ستم در اینجا به همان معنایی است که در آیهٔ 13 آمده و لقمان به پسرش میگوید شرک ستمی بزرگ است. در بخاری همچنین نقل شده که پیامبر (ص) خبر داد کلیدهای غیب پنج است و سپس آخرین آیهٔ این سوره را تلاوت کرد.
بنا بر روایت نسائی و ابن ماجه از براء بن عازب، صحابه در نماز ظهر آیههایی از سورههای لقمان و ذاریات را از پیامبر (ص) میشنیدند. نووی سند این روایت را حسن و آلبانی آن را ضعیف دانسته است.
توضیحات این سوره برای اپلیکیشن Yasin Suresi نوشته شده است.
تفسیر سوره لقمان
توضیح کوتاه همه آیات سوره لقمان، از ترجمه فارسی «المختصر فی تفسیر القرآن الکریم».
تفسیر آیات 1 تا 10
- 1
﴿الٓمٓ﴾ سخن در مورد حروف شبیه این حروف در ابتدای سورۀ بقره بیان شد.
- 2
- ای رسول- این آیات نازلشده بر تو، آیات کتابی است که حکیمانه سخن میگوید.
- 3
و هدایت و رحمتی است برای کسانیکه با برپایی حقوق پروردگارشان و حقوق بندگانش اعمال نیک انجام میدهند.
- 4
کسانیکه نماز را به کاملترین صورت برپا میدارند، و زکات اموالشان را میپردازند، و به رستاخیز و حساب و پاداش و کیفر آخرت یقین دارند.
- 5
اینها که صفات مذکور را دارند بر هدایتی از جانب پروردگارشان هستند، و همانها هستند که با رسیدن به آنچه میجویند، و دوری از آنچه از آن میترسند رستگارانند.
- 6
و برخی از مردم - مانند نضر بن حارث- سخنان لهو را انتخاب میکنند تا بدون هیچ دانشی مردم را از دین الله بهسوی آن سخنان بازگردانند، و آیات الله را به مسخره و ریشخند گیرند، کسانیکه این صفات را دارند عذابی خوارکننده در آخرت برایشان است.
- 7
و هرگاه آیات ما بر او خوانده شود مغرورانه از شنیدن آن روی میگرداند گویی آن را نشنیده است، مثل اینکه گوشهایش صداها را نمیشنوند، پس - ای رسول- او را به عذاب دردناکی که در انتظارش است بشارت دِه.
- 8
همانا کسانیکه به الله ایمان آوردهاند و اعمال صالح انجام دادهاند، بهشتهای پرنعمت برایشان است، که از آنچه الله در این بهشتها برایشان آماده کرده است برخوردار میگردند.
- 9
برای همیشه در آنها میمانند، الله این را وعدهای حقیقی که هیچ تردیدی در آن نیست به آنها وعده داده است، و او سبحانه ذات شکست ناپذیری است که هیچکس بر او چیره نمیشود، و در آفرینش و تقدیر و شریعت خویش بسیار دانا است.
- 10
الله آسمانها را بدون ستون، برافراشته آفرید، و کوههایی استوار در زمین نصب کرد تا شما را نلرزاند، و حیوانات گوناگونی بر روی زمین گستراند، و آب باران را از آسمان فرو فرستادیم، آنگاه از هر نوع گیاه خوشمنظر که مردم و چارپایان از آن بهره میبرند در روی زمین رویانیدیم.
تفسیر آیات 11 تا 20
- 11
موارد مذکور، آفرینش الله هستند، و- ای مشرکان- کسانیکه شما آنها را به جای الله عبادت میکنید چه چیزی آفریدهاند؟! بلکه ستمکاران در گمراهی آشکاری از حق هستند، چون کسانی را همراه پروردگارشان شریک قرار میدهند که هیچچیز نمیآفرینند و خودشان آفریده میشوند.
- 12
و به تحقیق که به لقمان دانش عمیق در دین و درستی در کارها عطا کردیم، و به او گفتیم: - ای لقمان- شکر توفیق طاعت پروردگارت را که آن را بر تو بخشید به جای آور، و هرکس از پروردگارش سپاسگزاری کند سود سپاسگزاری او فقط به خودش بازمیگردد، زیرا الله از سپاسگزاری او بینیاز است، و هرکس از نعمت الله بر خویش ناسپاسی کند و به او سبحانه کفر ورزد، زیان کفرش فقط بر خود او است و ذرهای به الله زیان نمیرساند زیرا او تعالی از تمام مخلوقاتش بینیاز، و در هر صورت ستودهشده است.
- 13
و -ای رسول- به یاد آور آنگاه که لقمان درحالیکه پسرش را به خیر تشویق و از شر بازمیداشت به او گفت: ای پسرم، دیگران را همراه الله عبادت نکن، زیرا عبادت معبودی دیگر همراه الله ستم بزرگی بر خویشتن با ارتکاب بزرگترین گناهی است که به جاودانگی نفس در جهنم منجر میشود.
- 14
و انسان را به اطاعت از پدر و مادرش و نیکی به آن دو، در اموری که موجب نافرمانی الله نباشد سفارش کردیم، مادرش او را در شکم خویش با دشواریهای پی در پی حمل کرد، و بازگرفتن او از شیرخوارگی در دو سال است، و به او گفتیم: از الله در قبال نعمتهایی که به تو ارزانی داشته سپاسگزاری کن، سپس از پدر و مادرت که به پرورش و حمایت تو پرداختند سپاسگزاری کن، بازگشت شما فقط بهسوی من است آنگاه هرکس را به آنچه که استحقاقش را دارد جزا میدهم.
- 15
و اگر پدر و مادر کوشیدند که به زور تو را مجبور کنند غیر الله را با او شریک قرار دهی، در این مورد از آنها اطاعت نکن؛ زیرا هرگز مخلوق در نافرمانی خالق اطاعت نمیشود، و در دنیا با نیکی و بردباری و بخشش با آنها همنشینی کن، و راه کسی را که با توحید و طاعت بهسوی من بازگشته است پیروی کن، سرانجام بازگشت همگی شما در روز قیامت فقط بهسوی من است، آنگاه شما را از اعمالیکه در دنیا انجام میدادید باخبر میسازم، و در قبال آن جزا میدهم.
- 16
ای پسرم، همانا بدی و نیکی هر چند کوچک و هموزن دانۀ خردلی باشد و هر چند در دل سنگی که هیچکس بر آن اطلاع پیدا نمیکند باشد، یا در هر مکانی از آسمانها یا در زمین باشد-؛ الله آن را در روز قیامت میآورد، و بنده را در قبال آن جزا میدهد، زیرا الله ذات لطیفی (دقیقی) است که ریزهکاری اشیاء بر او پوشیده نمیماند، و از حقایق و مکان آنها کاملاً آگاه است.
- 17
ای پسرم، نماز را به کاملترین صورت برپا دار، و به معروف امر کن، و از منکر نهی کن، و در برابر هر امر ناپسندی که در این راه به تو میرسد شکیبایی کن، بهراستی آنچه از این موارد که به آن فرمان یافتهای از آن چیزی است که الله تو را استوار ساخته تا آن را انجام دهی، و خودت هیچ اختیاری در این کار نداری.
- 18
و از روی تکبر صورت خویش را از مردم نگردان، و در روی زمین با سرمستی و خودپسندی راه نرو، زیرا الله هیچ پُزدهندۀ در راهرفتن، و مغرور به نعمتهایی که به او داده شده را که با آنها بر مردم تکبر میورزد و در قبال آن از الله سپاسگزاری نمیکند، دوست ندارد.
- 19
و در راهرفتن روشی میانه بین دویدن و نرمرفتن که وقار و سنگینی را آشکار میسازد برگزین، و صدایت را پایین بیاور، و به گونهای آزاردهنده آن را بالا نبر، بهراستیکه زشتترین صداها، بهعلّت بلندی صدا، صدای خران است.
- 20
- ای مردم- آیا ندیدهاید و مشاهده نکردهاید که الله استفاده از خورشید و ماه و ستارگان آسمان، و نیز جانوران و درختان و گیاهان زمین را برایتان آسان کرده است، و نعمتهای آشکار خویش بر دیدگان مانند تصویر زیبا و سیمای نیکو، و نعمتهای باطنی و پنهان خویش مانند عقل و علم را بر شما کامل کرده است، اما با وجود این نعمتها برخی از مردم بدون هیچ دانش مستندی به وحی از جانب الله، یا عقلی روشنگر، و یا کتابی آشکار و نازلشده از جانب الله، در توحید و یگانگی الله مجادله میکنند.
تفسیر آیات 21 تا 30
- 21
و هرگاه به این مجادله کنندگان در توحید الله گفته شود: از وحیی که الله بر رسولش فرو فرستاده است پیروی کنید، میگویند: از آن پیروی نمیکنیم بلکه عبادت معبودهایمان را که پیشینیان خویش را بر آن یافتیم پیروی میکنیم، آیا از پیشینیان خویش پیروی میکنند حتی اگر شیطان آنها را - با عبادت بتها که آنها را گمراه میسازد- به عذاب سوزان روز قیامت فراخوانَد؟!
- 22
و هرکس با خالصگردانیدن عبادت برای الله و نیکوکاری در عمل، به الله روی آورد، بهطور قطع بر مستحکمترین دستآویزی که کسی برای نجات خویش به آن چنگ میزند و از بریدهشدن آن نمیترسد چنگ زده است، و سرانجام و بازگشت کارها فقط بهسوی الله است، آنگاه هرکس را به آنچه استحقاقش را دارد جزا میدهد.
- 23
و - ای رسول- هرکس به الله کفر ورزد نباید کفرش تو را اندوهگین سازد، زیرا بازگشت آنها در روز قیامت فقط بهسوی ماست، آنگاه آنها را از بدیهایی که در دنیا انجام دادهاند باخبر میسازیم، و آنها را در قبال این بدیها مجازات میکنیم، بهراستیکه الله از آنچه در سینههاست آگاه است، و ذرهای از آنچه در سینههاست بر او پوشیده نمیماند.
- 24
آنها را از خوشیهای دنیا که برایشان دادهایم تا زمانی اندک بهرهمند میکنیم، سپس در روز قیامت آنها را به عذابی سخت یعنی عذاب جهنم میکشانیم.
- 25
و -ای رسول- اگر از این مشرکان بپرسی: چه کسی آسمانها و چه کسی زمین را آفریده است؟ بهطور قطع خواهند گفت: الله آنها را آفریده است. به آنها بگو: تمام ستایشها از آنِ الله است که حجت را بر شما آشکار گردانید، اما بیشتر آنها بهسبب جهل نمیدانند که چه کسی سزاوار ستایش است.
- 26
آفرینش و فرمانروایی و تدبیر تمام آنچه در آسمانها و زمین است فقط از آنِ الله است، زیرا الله از تمام مخلوقاتش بینیاز و در دنیا و آخرت ستودهشده است.
- 27
و اگر تمام درختان روی زمین بریده و تبدیل به قلم شوند، و دریا تبدیل به جوهر شود و هفت دریای دیگر به یاریاش بیایند، کلمات الله بهسبب نامتناهیبودن پایان نمییابد، بهراستیکه الله ذات شکست ناپذیری است که هیچکس بر او چیره نمیشود، و در آفرینش و تدبیر خویش بسیار دانا است.
- 28
- ای مردم- نه آفرینش و نه دوباره زندهکردن همه شما در روز قیامت برای حسابرسی و جزا، از نظر آسانی، چیزی جز همانند آفرینش و دوباره زندهکردن یک فرد نیست، بهراستی الله ذات شنوایی است که شنیدن صدایی، او را از شنیدن صدایی دیگر بازنمیدارد، و ذات بینایی است که دیدن چیزی او را از دیدن چیزی دیگر بازنمیدارد، و به همین ترتیب آفرینش یا دوباره زندهکردن کسی او تعالی را از آفرینش و دوباره زندهکردن دیگری باز نمیدارد.
- 29
آیا ندیدهای که الله از شب میکاهد تا بر روز بیفزاید، و از روز میکاهد تا بر شب بیفزاید، و مسیر خورشید و ماه را مقدر کرده است؛ که هر یک در مدار خویش تا زمانی مشخص حرکت میکنند، و الله از آنچه انجام میدهید آگاه است، و ذرهای از اعمالتان بر او پوشیده نمیماند، و به زودی شما را در قبال آن جزا خواهد داد.
- 30
مدیریت و اندازهگیری مذکور بر این امر گواهی میدهد که تنها الله، حق است، یعنی او تعالی در ذات و صفات و افعالش حق است، و آنچه مشرکان به جای او عبادت میکنند همان باطلی است که هیچ اساسی ندارد. و اینکه الله به ذات و قدرت و تقدیر خویش بر تمام مخلوقاتش برتر است، ذاتیکه هیچ بالاتری از او وجود ندارد، و از هر چیزی بزرگتر است.
تفسیر آیات 31 تا 34
- 31
آیا ندیدهای که کشتیها به لطف و تسخیر او در دریاها حرکت میکنند؛ تا از آیات دلالتکنندۀ خویش بر قدرت و لطف او سبحانه به شما -ای مردم- بنمایاند، زیرا در این امر دلالتهایی بر قدرت او تعالی است برای هرکسیکه در برابر آسیبهایی که به او میرسد بسیار شکیبا است، و در برابر نعمتهایی که به او میرسد بسیار سپاسگزار است.
- 32
و هرگاه از هر طرفی موجها مانند کوهها و ابرها آنها را احاطه کند، با خالص گردانیدن دعا و عبادت برای الله، تنها الله را بخوانند، اما چون الله دعایشان را اجابت کند، و آنها را بهسوی خشکی برهاند، و از غرق شدن نجات دهد، برخی از آنها میانهروانی هستند که شکری را که بر آنها واجب است به صورت کامل به جای نمیآورند، و برخی از آنها نعمت الله را انکار میکنند. و آیات ما را کسی جز افراد پیمانشکن و ناسپاس نعمتهای الله انکار نمیکند و از پروردگارش در قبال نعمتهایی که به او بخشیده سپاسگزاری نمیکند- مانند همین کسیکه با الله پیمان بسته که اگر او را نجات دهد بهطور قطع از سپاسگزاران او تعالی خواهد بود-.
- 33
ای مردم، با اجرای اوامر و اجتناب از نواهی پروردگارتان تقوای او تعالی را پیشه کنید؛ و از روزی بترسید که در آن هیچ پدری ذرهای فرزندش را بینیاز نمیسازد، و هیچ فرزندی ذرهای پدرش را بینیاز نمیسازد. وعدۀ الله به جزای روز قیامت بدون تردید ثابت و محقق است، پس نباید زندگی دنیا با تمایلات و سرگرمیهایش شما را بفریبد، و نباید شیطان شما را به بردباری الله و تاخیر عذاب از شما، بفریبد.
- 34
بهراستیکه علم قیامت فقط نزد الله است؛ یعنی میداند چه زمانی واقع میشود، و باران را هرگاه بخواهد فرو میفرستد، و از آنچه در رحمها وجود دارد آگاه است که آیا نر است یا ماده؟! بدبخت است یا نیکبخت؟! و هیچکس نمیداند فردا خیر کسب میکند یا شر، و هیچکس نمیداند در کدام سرزمین میمیرد، بلکه فقط الله از تمام این امور آگاه است، بهراستیکه الله بر تمام این امور بسیار دانا است، و هیچچیز بر او تعالی پوشیده نمیماند.
پرسشهای رایج درباره سوره لقمان
سوره لقمان چند آیه دارد؟
سوره لقمان 34 آیه دارد.
لقمان به چه معناست؟
لقمان به معنای «لقمان» است.
سوره لقمان مکی است یا مدنی؟
سوره لقمان سورهای مکی است که در مکه نازل شد. این سوره در ترتیب نزول، 57مین سوره است.
سوره لقمان در کدام جزء قرآن است؟
سوره لقمان در جزء 21 است.
سوره لقمان چندمین سوره قرآن است؟
سوره لقمان 31مین سوره قرآن است و پس از سوره روم و پیش از سوره سجده قرار دارد.
آیا میتوانم تلاوت سوره لقمان را اینجا بشنوم؟
بله. پخشکننده زیر آیات، سوره لقمان را با صدای 9 قاری مشهور دارد؛ هنگام پخش، آیهای که تلاوت میشود در فهرست آیات مشخص میشود.
اپلیکیشن سوره یس
یس و تمام قرآن را با ترجمه به 11 زبان بخوانید، تلاوت آیه به آیه را با صدای 9 قاری بشنوید و نشانههایتان را در گوشی خود نگه دارید.