سوره 89 از 114 · جزء 30
سوره فجر
30 آیه · مکی · ترتیب نزول: 10مین
سورهٔ فجر در دورهٔ مکه نازل شده و 30 آیه دارد. جوامع سرکش هلاکشدهٔ گذشته را یادآوری میکند، رفتار انسان در برابر نعمت و سختی را نقد میکند و بازگشت نفس آرامیافته به پروردگار را بشارت میدهد.
سوره فجر به عربی با ترجمه فارسی
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
به نام الله بخشندۀ مهربان
- 1
وَٱلۡفَجۡرِ ﴿١﴾
سوگند به سپيدهدم [صبحگاهان]
- 2
وَلَيَالٍ عَشۡرٖ ﴿٢﴾
و به شبهای دهگانه [آغاز ذیحجه]
- 3
وَٱلشَّفۡعِ وَٱلۡوَتۡرِ ﴿٣﴾
و به زوج و فرد [اشیاء]
- 4
وَٱلَّيۡلِ إِذَا يَسۡرِ ﴿٤﴾
و سوگند به شب، هنگامی که [حرکت میکند و] میرود.
- 5
هَلۡ فِي ذَٰلِكَ قَسَمٞ لِّذِي حِجۡرٍ ﴿٥﴾
آیا در این [چیزها] سوگندی برای صاحبخرد نیست [که او را قانع نماید]؟
- 6
أَلَمۡ تَرَ كَيۡفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعَادٍ ﴿٦﴾
[ای پیامبر،] آیا ندیدی که پروردگارت با [قوم] عاد چه کرد؟
- 7
إِرَمَ ذَاتِ ٱلۡعِمَادِ ﴿٧﴾
[همان قبیلۀ] اِرَم که دارای [کاخهایی با] ستونهای بلند بودند
- 8
ٱلَّتِي لَمۡ يُخۡلَقۡ مِثۡلُهَا فِي ٱلۡبِلَٰدِ ﴿٨﴾
که همانند آن در شهرها آفریده نشده بود؟
- 9
وَثَمُودَ ٱلَّذِينَ جَابُواْ ٱلصَّخۡرَ بِٱلۡوَادِ ﴿٩﴾
و [نیز قوم] ثَمود، کسانی که صخرههای سخت را از [کنار] وادی میتراشیدند [و خانه برای خودشان میساختند]؟
- 10
وَفِرۡعَوۡنَ ذِي ٱلۡأَوۡتَادِ ﴿١٠﴾
و فرعون، صاحب سپاه [بزرگ و قدرتمند].
- 11
ٱلَّذِينَ طَغَوۡاْ فِي ٱلۡبِلَٰدِ ﴿١١﴾
[همان] کسانی که در شهرها طغیان [و سرکشی] کردند
- 12
فَأَكۡثَرُواْ فِيهَا ٱلۡفَسَادَ ﴿١٢﴾
و فسادِ بسیار در آنها به بار آوردند.
- 13
فَصَبَّ عَلَيۡهِمۡ رَبُّكَ سَوۡطَ عَذَابٍ ﴿١٣﴾
آنگاه پروردگارت تازیانۀ عذاب را بر آنان فرود آورد.
- 14
إِنَّ رَبَّكَ لَبِٱلۡمِرۡصَادِ ﴿١٤﴾
یقیناً پروردگار تو در کمینگاه است.
- 15
فَأَمَّا ٱلۡإِنسَٰنُ إِذَا مَا ٱبۡتَلَىٰهُ رَبُّهُۥ فَأَكۡرَمَهُۥ وَنَعَّمَهُۥ فَيَقُولُ رَبِّيٓ أَكۡرَمَنِ ﴿١٥﴾
و اما انسان هنگامی که پروردگارش او را بیازماید و گرامی دارد و به او نعمت بخشد، [مغرور میگردد و گمان میکند که این امر به خاطر کرامتی است که نزد الله دارد]، پس میگوید: «پروردگارم مرا گرامی داشته است»؛
- 16
وَأَمَّآ إِذَا مَا ٱبۡتَلَىٰهُ فَقَدَرَ عَلَيۡهِ رِزۡقَهُۥ فَيَقُولُ رَبِّيٓ أَهَٰنَنِ ﴿١٦﴾
و اما هنگامی که او را بیازماید و روزیاش را بر او تنگ سازد، [دلسرد شده و گمان میکند که این امر بدان سبب است که نزد الله، خوار و ذلیل است؛] پس میگوید: «پروردگارم مرا خوار کرده است».
- 17
كَلَّاۖ بَل لَّا تُكۡرِمُونَ ٱلۡيَتِيمَ ﴿١٧﴾
هرگز چنین نیست [که شما میپندارید]؛ بلکه شما یتیم را گرامی نمیدارید
- 18
وَلَا تَحَٰٓضُّونَ عَلَىٰ طَعَامِ ٱلۡمِسۡكِينِ ﴿١٨﴾
و یکدیگر را بر اطعام مستمندان ترغیب نمیکنید
- 19
وَتَأۡكُلُونَ ٱلتُّرَاثَ أَكۡلٗا لَّمّٗا ﴿١٩﴾
و میراث را حریصانه میخورید [و حق ضعیفان را نمیدهید]
- 20
وَتُحِبُّونَ ٱلۡمَالَ حُبّٗا جَمّٗا ﴿٢٠﴾
و مال و ثروت [دنیا] را بسیار دوست دارید.
- 21
كَلَّآۖ إِذَا دُكَّتِ ٱلۡأَرۡضُ دَكّٗا دَكّٗا ﴿٢١﴾
هرگز چنین نیست [که شما گمان میکنید]؛ هنگامی که زمین سخت در هم کوبیده شود [و هموار گردد]
- 22
وَجَآءَ رَبُّكَ وَٱلۡمَلَكُ صَفّٗا صَفّٗا ﴿٢٢﴾
و پروردگارت [برای دادرسی] بیاید و [نیز] فرشتگان صفدرصف [بایستند]
- 23
وَجِاْيٓءَ يَوۡمَئِذِۭ بِجَهَنَّمَۚ يَوۡمَئِذٖ يَتَذَكَّرُ ٱلۡإِنسَٰنُ وَأَنَّىٰ لَهُ ٱلذِّكۡرَىٰ ﴿٢٣﴾
و در آن روز جهنم آورده شود، آن روز است که انسان [کافر] پند میگیرد [و توبه میکند]؛ و [اما] این پند گرفتن، چه سودی برایش دارد؟
- 24
يَقُولُ يَٰلَيۡتَنِي قَدَّمۡتُ لِحَيَاتِي ﴿٢٤﴾
وی میگوید: «ای کاش [در دنیا] برای [این] زندگیام [اعمال نیک، از] پیش فرستاده بودم!»
- 25
فَيَوۡمَئِذٖ لَّا يُعَذِّبُ عَذَابَهُۥٓ أَحَدٞ ﴿٢٥﴾
در آن روز، هیچ کس همانند عذاب او [= الله] عذاب نمیکند،
- 26
وَلَا يُوثِقُ وَثَاقَهُۥٓ أَحَدٞ ﴿٢٦﴾
و هیچ کس همچون بند کشیدن او [= الله]، کسی را به بند نمیکشد.
- 27
يَٰٓأَيَّتُهَا ٱلنَّفۡسُ ٱلۡمُطۡمَئِنَّةُ ﴿٢٧﴾
[اما به مؤمن ندا میشود:] «ای روحِ آرامیافته،
- 28
ٱرۡجِعِيٓ إِلَىٰ رَبِّكِ رَاضِيَةٗ مَّرۡضِيَّةٗ ﴿٢٨﴾
به سوی پروردگارت بازگرد، در حالی که تو [از پاداشِ الله] راضی هستی، و او از [اعمال] تو راضی است.
- 29
فَٱدۡخُلِي فِي عِبَٰدِي ﴿٢٩﴾
پس در زمرۀ بندگان [خاصّ] من در آی
- 30
وَٱدۡخُلِي جَنَّتِي ﴿٣٠﴾
و به بهشت من وارد شو».
شنیدن تلاوت سوره فجر
اطلاعات کوتاه
- سوره:
- 89 از 114
- معنای نام:
- سپیدهدم
- شمار آیات:
- 30
- محل نزول:
- مکه
- ترتیب نزول:
- 10
- جزء:
- 30
درباره سوره فجر
نام سوره از واژهٔ «الفجر» گرفته شده که در آیهٔ نخست به آن سوگند یاد میشود و به معنای «سپیدهدم، روشنایی صبح» است. خدا در آیات نخست به سپیدهدم، ده شب، جفت و فرد و شب گذرنده سوگند یاد میکند. بیشتر مفسران ده شب را ده شب نخست ذیحجه تفسیر کردهاند؛ دیدگاههای دیگری مانند ده شب پایانی رمضان نیز مطرح شده است.
سوره مکی است و 30 آیه دارد. در مصحف در جایگاه 89 و در جزء 30 قرآن قرار دارد؛ در ترتیب رایج نزول، سورهٔ 10 است و به آغاز دورهٔ مکه تعلق دارد.
زمان نزول سوره فجر
سوره در سالهای نخست دورهٔ مکه و زمانی نازل شد که دعوت آشکار به اسلام آغاز شده بود و مسلمانان با فشار روبهرو بودند. در منابع، سبب نزول مشخصی که بر آن اتفاق نظر باشد وجود ندارد.
یادآوری سرانجام جوامعی مانند عاد، ثمود و فرعون که با تکیه بر قدرت سرکشی میکردند، هشداری آشکار به بزرگان ثروتمند و بانفوذ مکه است. رفتارهای نقدشده مانند بیتوجهی به یتیم، اهمیت ندادن به غذای نیازمند و دلبستگی افراطی به مال نیز وضعیت جامعهٔ مکه آن روز را بازتاب میدهد. بشارت آیات پایانی نیز تسلی برای مؤمنان رنجدیده بوده است.
موضوعات سوره فجر
سوره با سوگند به سپیدهدم، ده شب، جفت و فرد و شب گذرنده آغاز میشود. سپس قوم عاد، صاحبان شهر ارم با ستونهای بلند، ثمود که در دره سنگها را میتراشیدند و فرعون صاحب میخها یاد میشوند؛ بیان میشود در زمین سرکشی و فساد فراوان کردند و به عذاب پروردگار گرفتار شدند.
سپس سخن انسان نقد میشود که هنگام دریافت نعمت میگوید «پروردگارم مرا گرامی داشت» و هنگام تنگی روزی میگوید «پروردگارم مرا خوار کرد». گرامی نداشتن یتیم، تشویق نکردن به غذای نیازمند، حریصانه خوردن میراث و محبت افراطی مال نکوهش میشود.
اعلام میشود روزی که زمین هموار شود، فرمان پروردگار بیاید و فرشتگان صفبهصف قرار گیرند، انسان پشیمان میگوید «کاش برای زندگیام چیزی پیش فرستاده بودم». سوره با خطاب «ای نفس آرامیافته! به سوی پروردگار بازگرد، در حالی که از او خشنودی و او از تو خشنود است» و دعوت به ورود در جمع بندگان صالح و بهشت پایان مییابد.
فضیلت سوره فجر
سورهٔ فجر در شمار سورههایی یاد میشود که پیامبر (ص) به معاذ بن جبل توصیه کرد. بنا بر روایتی که نسائی در السنن الکبری از جابر نقل کرده و ابن کثیر نیز در آغاز تفسیر سورهٔ فجر آورده است، چون معاذ نماز را طولانی کرد، جوانی که پشت سرش بود جدا شد و تنها نماز خواند؛ پیامبر (ص) فرمود: «ای معاذ، آیا فتنهانگیزی میکنی؟» و سورههای اعلی، شمس، فجر و لیل را به یاد او آورد. اما در روایتهای این ماجرا در بخاری و مسلم از فجر یاد نمیشود.
حدیث صحیحی که ثواب ویژهای برای خواندن سوره بیان کند شناخته نشده است. ابن کثیر «ده شب» را ده روز نخست ذیالحجه میداند و حدیث بخاری را یاد میکند که میگوید عمل صالح در این روزها محبوبترین عمل نزد خداست؛ این فضیلت از آنِ آن روزهاست.
سخنی که به ابیّ بن کعب نسبت داده شده و بنا بر آن هر که سوره را در آن ده شب بخواند آمرزیده میشود، ساختگی است؛ ابن جوزی در الموضوعات آن را بیتردید ساختگی شمرده است.
توضیحات این سوره برای اپلیکیشن Yasin Suresi نوشته شده است.
تفسیر سوره فجر
توضیح کوتاه همه آیات سوره فجر، از ترجمه فارسی «المختصر فی تفسیر القرآن الکریم».
تفسیر آیات 1 تا 10
- 1
الله سبحانه به سپیدهدم سوگند یاد فرمود.
- 2
و به ده شب اول ذوالحجه سوگند یاد فرمود.
- 3
و به اشیاء زوج و فرد سوگند یاد فرمود.
- 4
و به شب آنگاه که بیاید، و ادامه یابد و پشت کند سوگند یاد فرمود، جواب این سوگندها این است که: بهطور قطع در قبال اعمالتان مجازات خواهید شد.
- 5
آیا در موارد مذکور سوگندی هست که خردمند را قانع سازد؟!
- 6
- ای رسول- آیا ندانستهای که پروردگارت با عاد قوم هود علیه السلام آنگاه که رسولش را تکذیب کردند چه کرد؟!
- 7
قبیلۀ عاد به جدشان اِرَم صاحب ستونها و قامت بلند منسوب است.
- 8
که الله مانندش را در شهرها نساخته بود.
- 9
و آیا ندانستهای که پروردگارت با ثمود قوم صالح علیه السلام چه کرد؟ کسانیکه صخرههای کوهها را شکافتند و از آنها خانههایی سنگی ساختند.
- 10
و آیا ندانستهای که پروردگارت با فرعون که میخهایی داشت که مردم را با آنها عذاب میکرد چه کرد؟
تفسیر آیات 11 تا 20
- 11
هر یک از اینها در سرزمین خویش بیش از حد گردنکشی و ستم کردند.
- 12
و در آنجا با کفر و گناهانی که منتشر کردند زیاد فساد برپا کردند.
- 13
پس الله عذاب سخت خویش را بر آنها چشاند، و آنها را از زمین برکند.
- 14
- ای رسول- بهراستیکه پروردگارت در کمین و مراقب اعمال مردم است؛ تا هرکس را که نیکوکاری کند به بهشت، و هرکس را که بدی کند با جهنم جزا دهد.
- 15
اما انسان طبیعتاً هرگاه پروردگارش او را بیازماید و گرامی بدارد، و مال و فرزندان و مقام به او ببخشد، گمان میکند که این امر به خاطر کرامتی است که نزد الله دارد، پس میگوید: پروردگارم به خاطر استحقاقی که دارم مرا گرامی داشت.
- 16
و اما هرگاه او را بیازماید و روزیاش را بر او تنگ گرداند، گمان میکند که این امر به خاطر خواری او در برابر پروردگارش است پس میگوید: پروردگارم مرا خوار کرده است.
- 17
هرگز، امر اینگونه نیست که این انسان تصور میکند که نعمتها دلیل رضایت الله از بندهاش و مصیبتها دلیل خواری بنده نزد پروردگارش است، بلکه واقعیت این است که از روزیای که الله به شما عطا کرده است یتیم را گرامی نمیدارید.
- 18
و یکدیگر را بر اِطعام فقیری که چیزی برای خوردن نمییابد تشویق نمیکنید.
- 19
و حقوق زنان و یتیمان ضعیف را بسیار و بدون رعایت حلال بودنش میخورید.
- 20
و مال را بسیار دوست دارید، و از سر زیادهخواهی آن، به انفاق در راه الله بخل میورزید.
تفسیر آیات 21 تا 30
- 21
سزاوار نیست که چنین کنید، و به یاد آورید آنگاه که زمین به شدت به حرکت میافتد و لرزانده میشود.
- 22
و - ای رسول- پروردگارت برای داوری میان بندگانش میآید، و فرشتگان صف در صف میآیند.
- 23
و در آن روز جهنم آورده میشود درحالیکه هفتاد هزار افسار دارد، و همراه هر افسار هفتاد هزار فرشته هستند که آن را میکِشَند، در آن روز انسان آنچه را در حق الله کوتاهی کرده است به یاد میآورد، ولی یادآوری در آن روز کی به او سودی میرساند؛ زیرا روز جزا است نه روز عمل؟!
- 24
از پشیمانی زیاد میگوید: کاش برای زندگی اخروی خویش که همان زندگی حقیقی است اعمال صالح از پیش فرستاده بودم.
- 25
در آن روز هیچکس مانند عذاب الله عذاب نمیکند؛ زیرا عذاب او تعالی سختتر و ماندگارتر است.
- 26
و مانند به بندکشیدن کافران توسط او تعالی در آن روز، هیچکس در زنجیرها به بند نمیکشد.
- 27
و اما هنگام مرگ و در روز قیامت به نفس مؤمن گفته میشود: ای نفس آسودهخاطر به ایمان و عمل صالح.
- 28
بهسبب آنکه به ثواب بزرگی دست یافتی راضی از پروردگارت، و بهسبب عمل صالحی که داشتی مورد رضایت نزد او تعالی، بهسوی او تعالی بازگرد.
- 29
پس در زمرۀ بندگان صالح من درآی.
- 30
و همراه آنها در بهشت من که برایشان آماده ساختهام وارد شو.
پرسشهای رایج درباره سوره فجر
سوره فجر چند آیه دارد؟
سوره فجر 30 آیه دارد.
فجر به چه معناست؟
فجر به معنای «سپیدهدم» است.
سوره فجر مکی است یا مدنی؟
سوره فجر سورهای مکی است که در مکه نازل شد. این سوره در ترتیب نزول، 10مین سوره است.
سوره فجر در کدام جزء قرآن است؟
سوره فجر در جزء 30 است.
سوره فجر چندمین سوره قرآن است؟
سوره فجر 89مین سوره قرآن است و پس از سوره غاشیه و پیش از سوره بلد قرار دارد.
آیا میتوانم تلاوت سوره فجر را اینجا بشنوم؟
بله. پخشکننده زیر آیات، سوره فجر را با صدای 9 قاری مشهور دارد؛ هنگام پخش، آیهای که تلاوت میشود در فهرست آیات مشخص میشود.
اپلیکیشن سوره یس
یس و تمام قرآن را با ترجمه به 11 زبان بخوانید، تلاوت آیه به آیه را با صدای 9 قاری بشنوید و نشانههایتان را در گوشی خود نگه دارید.