سوره 70 از 114 · جزء 29
سوره معارج
44 آیه · مکی · ترتیب نزول: 79مین
سورهٔ معارج که در مکه نازل شده و 44 آیه دارد، هول روز قیامت و سرشت بیصبر و حریص انسان را بیان میکند؛ ویژگیهای مؤمنانی را برمیشمارد که بر نماز مداومت دارند، حق نیازمند را در مال رعایت میکنند و امانتدارند.
سوره معارج به عربی با ترجمه فارسی
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
به نام الله بخشندۀ مهربان
- 1
سَأَلَ سَآئِلُۢ بِعَذَابٖ وَاقِعٖ ﴿١﴾
درخواستکنندهای [به تمسخر] تقاضای عذابی را کرد که وقوعش [در قیامت] حتمی است،
- 2
لِّلۡكَٰفِرِينَ لَيۡسَ لَهُۥ دَافِعٞ ﴿٢﴾
[این عذاب،] برای کافران است [و] هیچ دفعکنندهای ندارد.
- 3
مِّنَ ٱللَّهِ ذِي ٱلۡمَعَارِجِ ﴿٣﴾
از سوی الله [به وقوع میپیوندد که دارای عُلُو و] صاحبِ مراتب و درجات والاست.
- 4
تَعۡرُجُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ وَٱلرُّوحُ إِلَيۡهِ فِي يَوۡمٖ كَانَ مِقۡدَارُهُۥ خَمۡسِينَ أَلۡفَ سَنَةٖ ﴿٤﴾
فرشتگان و روح [= جبرئیل] به سوی او عروج میکنند، در روزی که مقدارش [در مقیاس بشری،] پنجاه هزار سال است.
- 5
فَٱصۡبِرۡ صَبۡرٗا جَمِيلًا ﴿٥﴾
پس تو [ای پیامبر، در برابر تمسخرشان] صبرِ نیکو پیشه کن.
- 6
إِنَّهُمۡ يَرَوۡنَهُۥ بَعِيدٗا ﴿٦﴾
بیگمان، آنها آن [روز] را دور میبینند
- 7
وَنَرَىٰهُ قَرِيبٗا ﴿٧﴾
و ما آن را نزدیک میبینیم.
- 8
يَوۡمَ تَكُونُ ٱلسَّمَآءُ كَٱلۡمُهۡلِ ﴿٨﴾
[همان] روزی که آسمان چون مسِ گداخته شود،
- 9
وَتَكُونُ ٱلۡجِبَالُ كَٱلۡعِهۡنِ ﴿٩﴾
و کوهها مانند پشم رنگین [متلاشی و پراکنده] شود.
- 10
وَلَا يَسۡـَٔلُ حَمِيمٌ حَمِيمٗا ﴿١٠﴾
و هیچ دوست صمیمی [و خویشاوندی] از [حال] دوست صمیمی [و خویشاوندش] نمیپرسد.
- 11
يُبَصَّرُونَهُمۡۚ يَوَدُّ ٱلۡمُجۡرِمُ لَوۡ يَفۡتَدِي مِنۡ عَذَابِ يَوۡمِئِذِۭ بِبَنِيهِ ﴿١١﴾
[در حالی که] آنان به یکدیگر نشان داده میشوند، گناهکار [دوست دارد و] آرزو میکند که فرزندان خود را در ازای [رهایی] از عذاب آن روز بدهد،
- 12
وَصَٰحِبَتِهِۦ وَأَخِيهِ ﴿١٢﴾
و [همچنین] زنش و برادرش را
- 13
وَفَصِيلَتِهِ ٱلَّتِي تُـٔۡوِيهِ ﴿١٣﴾
و قبیلهاش را که [همیشه] به او جا و پناه میداد.
- 14
وَمَن فِي ٱلۡأَرۡضِ جَمِيعٗا ثُمَّ يُنجِيهِ ﴿١٤﴾
و [همچنین] همۀ کسانی را که روی زمین هستند [فدا کند] تا نجات یابد.
- 15
كَلَّآۖ إِنَّهَا لَظَىٰ ﴿١٥﴾
[اما] هرگز چنین نیست [که برایش راه نجاتی باشد]! بیگمان، آن شعلههای [آتشِ] سوزان است
- 16
نَزَّاعَةٗ لِّلشَّوَىٰ ﴿١٦﴾
[که] پوست از سر برمیکَند.
- 17
تَدۡعُواْ مَنۡ أَدۡبَرَ وَتَوَلَّىٰ ﴿١٧﴾
کسانی را که [به فرمان الله] پشت کردند و [از حق] روی گرداندند، [به سوی خود] فرامیخوانَد.
- 18
وَجَمَعَ فَأَوۡعَىٰٓ ﴿١٨﴾
و [نیز کسانی را که] اموال را جمعآوری و ذخیره کردند [و حق آن را نپرداختند].
- 19
۞ إِنَّ ٱلۡإِنسَٰنَ خُلِقَ هَلُوعًا ﴿١٩﴾
یقیناً انسان، کمطاقت [و حریص] آفریده شده است.
- 20
إِذَا مَسَّهُ ٱلشَّرُّ جَزُوعٗا ﴿٢٠﴾
هر گاه بدی [و مصیبتی] به او رسد، بیتابی میکند،
- 21
وَإِذَا مَسَّهُ ٱلۡخَيۡرُ مَنُوعًا ﴿٢١﴾
و هر گاه خوبی به او رسد، بازدارنده [و بخیل] میگردد.
- 22
إِلَّا ٱلۡمُصَلِّينَ ﴿٢٢﴾
مگر نمازگزاران؛
- 23
ٱلَّذِينَ هُمۡ عَلَىٰ صَلَاتِهِمۡ دَآئِمُونَ ﴿٢٣﴾
همان کسانی که بر نمازهایشان همیشه پایداری میکنند.
- 24
وَٱلَّذِينَ فِيٓ أَمۡوَٰلِهِمۡ حَقّٞ مَّعۡلُومٞ ﴿٢٤﴾
و کسانی که در اموالشان، حق [معیّن و] معلومی است
- 25
لِّلسَّآئِلِ وَٱلۡمَحۡرُومِ ﴿٢٥﴾
برای مستمند و محروم؛
- 26
وَٱلَّذِينَ يُصَدِّقُونَ بِيَوۡمِ ٱلدِّينِ ﴿٢٦﴾
و [همان] کسانی که روز جزا را تصدیق میکنند؛
- 27
وَٱلَّذِينَ هُم مِّنۡ عَذَابِ رَبِّهِم مُّشۡفِقُونَ ﴿٢٧﴾
و کسانی که از عذاب پروردگارشان میترسند.
- 28
إِنَّ عَذَابَ رَبِّهِمۡ غَيۡرُ مَأۡمُونٖ ﴿٢٨﴾
[چرا که] بیگمان، از عذاب پروردگارشان نمیتوان ایمن بود.
- 29
وَٱلَّذِينَ هُمۡ لِفُرُوجِهِمۡ حَٰفِظُونَ ﴿٢٩﴾
و کسانی که شرمگاههایشان را نگه میدارند؛
- 30
إِلَّا عَلَىٰٓ أَزۡوَٰجِهِمۡ أَوۡ مَا مَلَكَتۡ أَيۡمَٰنُهُمۡ فَإِنَّهُمۡ غَيۡرُ مَلُومِينَ ﴿٣٠﴾
مگر با همسران و کنیزانی که مالک آنها هستند، که [در این صورت،] سرزنشی بر آنها نیست.
- 31
فَمَنِ ٱبۡتَغَىٰ وَرَآءَ ذَٰلِكَ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡعَادُونَ ﴿٣١﴾
اما هر کس فراتر از اینها را بخواهد، آنان متجاوزان هستند.
- 32
وَٱلَّذِينَ هُمۡ لِأَمَٰنَٰتِهِمۡ وَعَهۡدِهِمۡ رَٰعُونَ ﴿٣٢﴾
و کسانی که امانتها و پیمانهایشان را رعایت میکنند،
- 33
وَٱلَّذِينَ هُم بِشَهَٰدَٰتِهِمۡ قَآئِمُونَ ﴿٣٣﴾
و کسانی که به شهادتهای خود متعهدند،
- 34
وَٱلَّذِينَ هُمۡ عَلَىٰ صَلَاتِهِمۡ يُحَافِظُونَ ﴿٣٤﴾
و کسانی که بر نمازشان پایداری میکنند.
- 35
أُوْلَٰٓئِكَ فِي جَنَّٰتٖ مُّكۡرَمُونَ ﴿٣٥﴾
اینان در باغهای [بهشت] گرامی داشته میشوند.
- 36
فَمَالِ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ قِبَلَكَ مُهۡطِعِينَ ﴿٣٦﴾
پس [ای پیامبر،] کافران را چه شده که به سوی تو میشتابند؟
- 37
عَنِ ٱلۡيَمِينِ وَعَنِ ٱلشِّمَالِ عِزِينَ ﴿٣٧﴾
[و] از راست و چپ، گروهگروه [بر مخالفت تو جمع میشوند و بر تو هجوم میآورند؟]
- 38
أَيَطۡمَعُ كُلُّ ٱمۡرِيٕٖ مِّنۡهُمۡ أَن يُدۡخَلَ جَنَّةَ نَعِيمٖ ﴿٣٨﴾
آیا هر کدام از آنها [با آن اعمال ناپسندش] طمع دارد که در بهشت پرنعمت [الهی] درآورده شود؟
- 39
كَلَّآۖ إِنَّا خَلَقۡنَٰهُم مِّمَّا يَعۡلَمُونَ ﴿٣٩﴾
هرگز چنین نیست! بیگمان، ما آنها را از آنچه [خود] میدانند آفریدهایم.
- 40
فَلَآ أُقۡسِمُ بِرَبِّ ٱلۡمَشَٰرِقِ وَٱلۡمَغَٰرِبِ إِنَّا لَقَٰدِرُونَ ﴿٤٠﴾
به پروردگار مشرقها و مغربها سوگند میخورم که قطعاً ما تواناییم
- 41
عَلَىٰٓ أَن نُّبَدِّلَ خَيۡرٗا مِّنۡهُمۡ وَمَا نَحۡنُ بِمَسۡبُوقِينَ ﴿٤١﴾
بر اینکه [کسان دیگری] بهتر از اینان را جایگزین کنیم؛ و ما [برای انجام این کار،] درمانده و ناتوان نیستیم.
- 42
فَذَرۡهُمۡ يَخُوضُواْ وَيَلۡعَبُواْ حَتَّىٰ يُلَٰقُواْ يَوۡمَهُمُ ٱلَّذِي يُوعَدُونَ ﴿٤٢﴾
پس [ای پیامبر،] آنان را به حال خود واگذار تا در باطل خود فروروند و بازی کنند، تا به روزی برسند که به آنان وعده داده شده است.
- 43
يَوۡمَ يَخۡرُجُونَ مِنَ ٱلۡأَجۡدَاثِ سِرَاعٗا كَأَنَّهُمۡ إِلَىٰ نُصُبٖ يُوفِضُونَ ﴿٤٣﴾
[همان] روزی که شتابان از قبرها خارج میشوند؛ گویی به سوی بتها [و معبودانشان] میدوند.
- 44
خَٰشِعَةً أَبۡصَٰرُهُمۡ تَرۡهَقُهُمۡ ذِلَّةٞۚ ذَٰلِكَ ٱلۡيَوۡمُ ٱلَّذِي كَانُواْ يُوعَدُونَ ﴿٤٤﴾
[در حالی که] چشمهایشان [از شرم و وحشت] به زیر افتاده و ذلت [و خواری،] آنان را پوشانده است. این همان روزی است که به آنان وعده داده میشد.
شنیدن تلاوت سوره معارج
اطلاعات کوتاه
- سوره:
- 70 از 114
- معنای نام:
- نردبانها
- شمار آیات:
- 44
- محل نزول:
- مکه
- ترتیب نزول:
- 79
- جزء:
- 29
درباره سوره معارج
نام سوره از عبارت «ذی المعارج» گرفته شده که در آیهٔ سوم به عنوان صفت خدا آمده است. معارج به معنای راهها و درجات عروج است؛ در آیهٔ چهارم اعلام میشود فرشتگان و روح به سوی او بالا میروند.
در مکه نازل شده و 44 آیه دارد. در ترتیب مصحف، سورهٔ 70 و بنا بر ترتیب رایج نزول، سورهٔ 79 است و در جزء 29 قرار دارد. به سبب آیهٔ نخست، سورهٔ «سأل سائل» نیز نامیده میشود.
ویژگیهای مؤمنان که در بخش میانی سوره برشمرده شده، شباهت فراوانی به آیات آغازین سورهٔ مؤمنون دارد و نگرش اخلاقی اسلام را بهاختصار بیان میکند.
زمان نزول سوره معارج
سوره در دورهٔ مکه و در فضایی نازل شد که مشرکان عذاب و قیامت خبر دادهشده از سوی پیامبر (ص) را مسخره میکردند و با گفتن «اگر راست میگویی عذاب را بیاور» به مبارزه میطلبیدند.
بنا بر روایتی در منابع تفسیر که به ابن عباس نسبت داده شده، شخص خواهان آمدن عذاب در آیهٔ نخست، نضر بن حارث، از بزرگان قریش، است. برخی مفسران تعبیر را شامل همهٔ منکرانی دانستهاند که با تمسخر عذاب میخواهند.
سوره در برابر این مبارزهطلبی، به پیامبر (ص) صبری نیکو توصیه میکند و یادآوری میکند روزی که منکران دور میبینند در حقیقت نزدیک است.
موضوعات سوره معارج
سوره با نقل درخواست یکی از منکران برای آمدن عذابی آغاز میشود که هیچکس نمیتواند آن را بازدارد. اعلام میشود فرشتگان و روح در روزی به طول پنجاه هزار سال به سوی خدا عروج میکنند و به پیامبر (ص) اندرز داده میشود به نیکی صبر کنند. ترسیم میشود آن روز آسمان مانند فلز گداخته و کوهها مانند پشم رنگین پراکندهاند، هیچ دوستی سراغ دوست را نمیگیرد و مجرم آرزو میکند برای رهایی از عذاب نزدیکترین کسان خود را فدیه دهد.
سپس بیان میشود انسان حریص و بیصبر آفریده شده، چون بدی به او رسد بیتابی میکند و چون خوبی به او رسد بخل میورزد. کسانی که بر نماز مداومت دارند، در اموالشان حق معینی برای نیازمند قرار میدهند، روز جزا را تصدیق میکنند، از عذاب پروردگار میترسند، پاکدامنی را حفظ میکنند، امانتها و پیمانها را رعایت میکنند، شهادت درست میدهند و نمازهایشان را پاس میدارند از این حکم مستثنا هستند؛ اینان در بهشت گرامی داشته خواهند شد.
در بخش پایانی شتاب بیهودهٔ منکران نکوهش و روزی یادآوری میشود که شتابان از قبرها بیرون میآیند.
فضیلت سوره معارج
ابن کثیر در توضیح وصف مؤمنان در سورهٔ معارج که «در نمازشان پیوستهاند»، در میان تفسیرها این معنا را نیز یاد میکند که کسی عملی را که انجام میدهد رها نکند و ادامه دهد. به دلیل آن حدیثی را یادآور میشود که در بخاری و مسلم از حضرت عایشه نقل شده است: «محبوبترین عملها نزد خدا آن است که پیوسته باشد، هرچند اندک».
دربارهٔ روزی که درازایش پنجاه هزار سال است، بنا بر روایتی که احمد بن حنبل از ابوسعید خدری نقل کرده، پیامبر (ص) خبر داد که آن روز بر مؤمن از یک نماز واجب که در دنیا میگزارد سبکتر خواهد بود. ابن کثیر یادآور میشود که دراج، یکی از راویان این روایت، و استادش ضعیفاند. حدیث صحیحی هم که فضیلت ویژهای برای خواندن سورهٔ معارج بیان کند شناخته نشده است.
توضیحات این سوره برای اپلیکیشن Yasin Suresi نوشته شده است.
تفسیر سوره معارج
توضیح کوتاه همه آیات سوره معارج، از ترجمه فارسی «المختصر فی تفسیر القرآن الکریم».
تفسیر آیات 1 تا 10
- 1
یکی از مشرکان از روی استهزاء خواست که عذاب بر او و قومش واقع شود اگر این عذاب حاصل میشود، درحالیکه این عذاب در روز قیامت واقع میشود.
- 2
برای کافران به الله؛ و کسی نیست که این عذاب را بازگرداند.
- 3
از جانب الله که دارای علوّ و درجات و بخششها و نعمتهای بزرگ و نیکو است.
- 4
در روز قیامت که روزی طولانی و به اندازۀ پنجاه هزار سال است، فرشتگان و جبرئیل در آن درجات بهسوی او بالا میروند.
- 5
پس - ای رسول- بدون بیقراری و گلهمندی صبر کن.
- 6
زیرا آنها این عذاب را دور و وقوع آن را محال میدانند.
- 7
و ما آن را بدون تردید نزدیک و واقعشدنی میدانیم.
- 8
روزیکه آسمان مانند مس و طلا و سایر فلزهای گداختهشده مذاب میشود.
- 9
و کوهها از نظر سبکی مانند پشمها میشوند.
- 10
و هیچ خویشاوندی از حال خویشاوندش نمیپرسد، زیرا هرکس به خویشتن مشغول است.
تفسیر آیات 11 تا 20
- 11
هر انسانی به خویشاوندش نشان داده میشود و بر او پوشیده نمیماند، با این وجود بهسبب هراس زیاد، هیچکس از هیچکس دیگر نمیپرسد، و کسیکه مستحق جهنم است دوست دارد که به جای خویش فرزندانش را برای عذاب پیش کند.
- 12
و همسر و برادرش را فدیه دهد.
- 13
و فامیلهای نزدیکش را فدیه بدهد، همان کسانیکه در سختیها کنارش بودند.
- 14
و تمام انسانها و جنها و هر آنچه را در روی زمین است فدیه بدهد، تا رها شود و از عذاب جهنم نجات یابد.
- 15
امر چنانکه این جنایتکار آرزو میکند نیست، زیرا آتش آخرت زبانه و شعله میکشد.
- 16
از حرارت و اشتعال زیاد پوست سر را به شدت برمیکند.
- 17
هرکس را که از حق روی گردانده، و از آن دور شده است و به آن ایمان نیاورده و عمل نکرده است.
- 18
و مال جمع کرده، و در انفاق از آن در راه الله بخل ورزیده است فرا میخواند.
- 19
بهراستیکه انسان بسیار حریص آفریده شده است.
- 20
هرگاه آسیبی همچون بیماری یا فقر به او رسد کمصبر است.
تفسیر آیات 21 تا 30
- 21
و هرگاه فراخحالی و ثروت که میپسندد به او رسد، برای بخشش آن در راه الله بسیار منعکننده است.
- 22
جز نمازگزاران، که از این صفات نکوهیده پاک هستند.
- 23
همان کسانیکه بر نمازشان مواظبت میکنند، و از آن غافل نمیشوند، و آن را در وقتی که برایش مشخص شده است برپا میدارند.
- 24
و همان کسانیکه سهمی مشخص و مفروض در اموالشان است.
- 25
و آن را به کسیکه از آنها تقاضا کند، و به کسیکه از آنها تقاضا نکند و به هر سببی از روزی محروم شده است میپردازند.
- 26
و همان کسانیکه روز قیامت را تصدیق میکنند، روزیکه الله هرکس را متناسب با عملش جزا میدهد.
- 27
و همان کسانیکه با وجود اعمال صالحی که پیش فرستادهاند از عذاب پروردگارشان میترسند.
- 28
بهراستیکه عذاب پروردگارشان امر ترسناکی است که هیچ عاقلی از آن ایمن نیست.
- 29
و همان کسانیکه عورتهایشان را با پوشاندن و دورکردن از فواحش حفظ میکنند.
- 30
مگر از همسرانشان یا کنیزانی که در اختیار دارند، که در بهره بردن از آنها از طریق جماع یا غير آن مورد سرزنش نیستند.
تفسیر آیات 31 تا 40
- 31
پس کسانیکه بهره بردن از غیر همسران و کنیزان را بجویند، اینها همان متجاوزان از حدود الله هستند.
- 32
و همانها که از اموال و اسرار و سایر اموری که بر آن امین قرار داده شدهاند، و از پیمانهایشان که با مردم پیمان بستهاند محافظت میکنند، و در امانتهایشان خیانت نمیکنند، و پیمانهایشان را نمیشکنند.
- 33
و کسانی که بر ادای شهادت هایشان به طور شایسته، متعهد هستند و خویشاوندی و دشمنی در اداى آن تأثیرى نمى گذارد.
- 34
و همانها که با ادای نمازهایشان در وقت مخصوص آن، و با طهارت و طمأنینه، بر نمازها مداومت میکنند، و هیچچیز آنها را از نماز غافل نمیسازد.
- 35
کسانیکه صفات مذکور را دارند، بهسبب نعمتهایی جاویدان، و نگاه کردن به وجه گرامی الله که به آن میرسند در بهشتها مورد اکرام و احترام هستند.
- 36
- ای رسول- به چه سبب این مشرکان شتابان بهسوی تو میآیند و تو را تکذیب میکنند؟!
- 37
گروه گروه تو را از راست و چپ احاطه میکنند.
- 38
آیا هر یک از آنها آرزو دارد که الله او را وارد بهشت پرنعمت کند، و از نعمتهایی جاویدانش برخوردار شود، درحالیکه بر کفرش باقی است؟!
- 39
امر آنگونه که تصور کردند نیست؛ زیرا ما آنها را از آنچه میشناسند آفریدیم. به تحقیق آنها را از آب پستی آفریدهایم، پس آنها ضعیفانی هستند که مالک هیچ سود و زیانی برای خودشان نیستند، پس چگونه تکبر میورزند؟!
- 40
الله متعال به ذات بزرگوارشان که پروردگار مشرق ها و مغرب های خورشید و ماه و سایر ستارگان هستند، سوگند یاد فرموده که ما توانا هستیم.
تفسیر آیات 41 تا 44
- 41
از نابودی آنها و آوردن کسانی دیگر به جای آنها که از الله فرمانبرداری کنند، ناتوان نیستیم، و هرگاه این کار را اراده کنیم مغلوب نمیشویم.
- 42
پس - ای رسول- آنها را واگذار تا در باطل و گمراهی خویش غوطهور شوند، و در زندگی دنیا بازی کنند تا اینکه روز قیامت را که در قرآن به آن وعده داده شدهاند ملاقات کنند.
- 43
روزیکه شتابان از قبرهایشان خارج میشوند گویی بهسوی پرچمی با هم مسابقه میدهند.
- 44
درحالیکه چشمانشان فرو افتاده، و ذلتی آنها را میپوشاند، این همان روزی است که در دنیا به آن وعده داده میشدند، اما اهمیتی به آن نمیدادند.
پرسشهای رایج درباره سوره معارج
سوره معارج چند آیه دارد؟
سوره معارج 44 آیه دارد.
معارج به چه معناست؟
معارج به معنای «نردبانها» است.
سوره معارج مکی است یا مدنی؟
سوره معارج سورهای مکی است که در مکه نازل شد. این سوره در ترتیب نزول، 79مین سوره است.
سوره معارج در کدام جزء قرآن است؟
سوره معارج در جزء 29 است.
سوره معارج چندمین سوره قرآن است؟
سوره معارج 70مین سوره قرآن است و پس از سوره حاقه و پیش از سوره نوح قرار دارد.
آیا میتوانم تلاوت سوره معارج را اینجا بشنوم؟
بله. پخشکننده زیر آیات، سوره معارج را با صدای 9 قاری مشهور دارد؛ هنگام پخش، آیهای که تلاوت میشود در فهرست آیات مشخص میشود.
اپلیکیشن سوره یس
یس و تمام قرآن را با ترجمه به 11 زبان بخوانید، تلاوت آیه به آیه را با صدای 9 قاری بشنوید و نشانههایتان را در گوشی خود نگه دارید.